ராஜமார்தாண்ட:

அநேந ஸூத்ரேண ஶாஸ்த்ரஸ்ய ஸம்பந்தபிதேயப்ரயோஜநாந்யாக்யாயந்தே। அத ஶப்தோ(அ)திகாரத்யோதகோ மங்கலார்தகஶ்ச। யோகோ யுக்தி: ஸமாதநம்। யுஜ் ஸமாதௌ அநுஶிஷ்யதே வ்யாக்யாயதே லக்ஷணபேதோபாயபலைர்யேந ததநுஶாஸநம்। யோகஸ்யாநுஶாஸநம் யோகாநுஶாஸநம்। ததா ஶாஸ்த்ரபரிஸமாப்தேரதிக்ருதம் போத்தவ்யமித்யர்த:। தத்ர ஶாஸ்த்ரஸ்ய வ்யுத்பாத்யதயா யோக: ஸஸாதந: ஸபலோ(அ)பிதேய:। ததவ்யுத்பாதநஞ்ச பலம்। வ்யுத்பாதிதஸ்ய யோகஸ்ய கைவல்யம் பலம்। ஶாஸ்த்ராபிதேயயோ: ப்ரதிபாத்யப்ரதிபாதகபாவலக்ஷண: ஸம்பந்த:। அபிதேயஸ்ய யோகஸ்ய தத்பலஸ்ய ச கைவல்யஸ்ய ஸாத்யஸாதநபாவ:। ஏததுக்தம் பவதி வ்யுத்பாத்யஸ்ய யோகஸ்ய ஸாதநாநி ஶாஸ்த்ரேண ப்ரதர்ஶ்யந்தே தத்ஸாதநஸித்தோ யோக: கைவல்யாக்யம் பலமுத்பாதயதி।

சித்தஸ்ய நிர்மலஸத்த்வபரிணாமரூபஸ்ய யா வ்ருத்தயோ(அ)ங்காங்கிபாவபரிணாமரூபாஸ்தாஸாம் நிரோதோ பஹிர்முகதயா பரிணதிவிச்சேதாதந்தர்முகதயா ப்ரதிலோமபரிணாமேந ஸ்வகாரணே லயோ யோக இத்யாக்யாயதே। ஸ ச நிரோத: ஸர்வாஸாம் சித்தபூமீநாம் ஸர்வப்ராணிநாம் தர்ம: கதாசித் கஸ்யாஞ்சித் புத்திபூமாவாவிர்பவதி। தாஶ்ச க்ஷிப்தம் மூடம் விக்ஷிப்தமேகாக்ரம் நிருத்தமிதி சித்தஸ்ய பூமயஶ்சித்தஸ்யாவஸ்தாவிஶேஷா:। தத்ர க்ஷிப்தம் ரஜஸ உத்ரேகாதஸ்திரம் பஹிர்முகதயா ஸுகது:காதிவிஷயேஷு விகல்பிதேஷு வ்யவஹிதேஷு ஸம்நிஹிதேஷு வா ரஜஸா ப்ரேரிதம்। தச்ச ஸதைவ தைத்யதாநவவாதீநாம்। மூடம் தமஸ உத்ரேகாக்ருத்யாக்ருத்ய விபாகமந்தரேண க்ரோதாதிபி: விருத்தக்ருத்யேஷ்வேவ நியமிதம் தச்ச ஸதைவ ரக்ஷ: பிஶாசாதீநாம்। விக்ஷிப்தம் து ஸத்த்வோத்ரேகாத்வைஶிஷ்டயேந பரிஹ்ருத்ய து:கஸாதநம் ஸுகஸாதநேஷ்வேவ ஶப்தாதிஷு ப்ரவ்ருத்தம் தச்ச ஸதைவ தேவாநாம்। ஏததுக்தம் பவதி ரஜஸா ப்ரவ்ருத்திரூபம் தமஸா பராபகாரநியதம் ஸத்த்வேந ஸுகமயம் சித்தம் பவதி। ஏதாஸ்திஸ்ரஶ்சித்தாவஸ்தா: ஸமாதாவநுபயோகிந்ய:। ஏகாக்ரநிருத்தரூபே த்வே ச ஸத்த்வோத்கர்ஷாத்யதோத்தரமவஸ்திதத்வாத் ஸமாதாவுபயோகம் பஜேதே। ஸத்த்வாதிக்ரமவ்யுத்க்ரமே து அயமபிப்ராய: த்வயோரபி ரஜஸ்தமஸோரத்யந்தஹேயத்வே(அ)ப்யேததர்தம் ரஜஸ: ப்ரதமமுபாதாநம் யாவந்ந ப்ரவ்ருத்திர்தர்ஶிதா தாவந்நிவ்ருத்திர்நம் ஶக்யதே தர்ஶயிதுமிதி த்வயோர்வ்யத்யயேந ப்ரதர்ஶநம்। ஸத்த்வஸ்ய த்வேததர்தம் பஶ்சாத்ப்ரதர்ஶநம் யத்தஸ்யோத்கர்ஷேணோத்தரே த்வே பூமீ யோகோபயோகிந்யாவிதி। அநயோர்த்வயோரேகாக்ரநிருத்தயோர்பூம்யோர்யஶ்சித்தஸ்யைகாக்ரதாரூப: பரிணாம: ஸ யோக இத்யுக்தம் பவதி। ஏகாக்ரே பஹிர்வ்ருத்திநிரோத:। நிருத்தே ச ஸர்வாவ்ருத்தீநாம் ஸம்ஸ்காராணாம் ச ப்ரவிலய இத்யநயோரேவ பூம்யோர்யோகஸ்ய ஸம்பவ:।

த்ரஷ்டு: புருஷஸ்ய தஸ்மிந்காலே ஸ்வரூபே சிந்மாத்ரதாயாமவஸ்தாநம் ஸ்திதிர்பவதி। அயமர்த: உத்பந்நவிவேகக்யாதேஶ்சித்ஸம்க்ரமாபாவாத் கர்த்ருத்வாபிமாநநிவ்ருத்தௌ ப்ரோச்சந்நபரிணாமாயாம் புத்தௌ சா(அ)த்மாந: ஸ்வரூபேணாவஸ்தாநம் ஸ்திதிர்பவதி।

இதரத்ர யோகாதந்யஸ்மிந்காலே வ்ருத்தயோ யா வக்ஷ்யமாணலக்ஷணாஸ்தாபி: ஸாரூப்யம் தத்ரபூத்வம்। அயமர்த: யாத்ருஶ்யோ வ்ருத்தயோ து:கமோஹஸுகாத்யாத்மிகா: ப்ராதுர்பவந்தி தாத்ருக்ரூப ஏவ ஸம்வேத்யதே வ்யவஹர்த்ருபி: புருஷ:। ததேவம் யஸ்மிந்நேகாக்ரதயா பரிணதே சித்திஶக்தே: ஸ்வஸ்மிந் ஸ்வரூபே ப்ரதிஷ்டாநம் பவதி யஸ்மிம்ஶ்சேந்த்ரியவ்ருத்தித்வாரேண விஷயாகாரேண பரிணதே புருஷஸ்தத்ரபாகார ஏவ பரிபாவ்யதே யதா ஜலதரங்கேஷு சலத்ஸு சந்த்ரஶ்சலந்நிவ ப்ரதிபாஸதே ஸச்சித்தம்।

வ்ருத்தயஶ்சித்தபரிணாமவிஶேஷா: வ்ருத்திஸமுதாயலக்ஷணஸ்யாவயவிநோ யா அவயவபூதா வ்ருத்தயஸ்ததபேக்ஷயா ததப்யப்ரத்யய:। ஏததுக்தம் பவதி பஞ்ச வ்ருத்தய: கீத்ருஶ்ய: க்லிஷ்டா அக்லிஷ்டா க்லேஶைர்வக்ஷ்யமாணலக்ஷணைராக்ராந்தா: க்லிஷ்டா:। தத்விபரீதா அக்லிஷ்டா:।

அத்ராதிப்ரஸித்தத்வாத் ப்ரமாணாநாம் ஶாஸ்த்ரகாரேண பேதலக்ஷணேநைவ கதத்வாத் லக்ஷணஸ்ய ப்ருதக்தல்லக்ஷணம் ந க்ருதம்। ப்ரமாணலக்ஷணந்து அவிஸம்வாதிஜ்ஞாநம் ப்ரமாணமிதி। இந்த்ரியத்வாரேண பாஹ்யவஸ்தூபராகாச்சித்தஸ்ய தத்விஷயஸாமாந்யவிஶேஷாத்மநோ(அ)ர்தஸ்ய விஶேஷாவதாரணப்ரதாநா வ்ருத்தி: ப்ரத்யக்ஷம்। க்ருஹீதஸம்பந்தால்லிங்காத் லிங்கிநி ஸாமாந்யாத்மநா(அ)த்யவஸாயோ(அ)நுமாநம்। ஆப்தவசநம் ஆகம:।

அததாபூதே(அ)ர்தே ததோத்பத்யாநம் ஜ்ஞாநம் விபர்யய:। யதா ஶுக்திகாயாம் ரஜதஜ்ஞாநம்। அதத்ரூபப்ரதிஷ்டமிதி। தஸ்யார்தஸ்ய யத்ரூயம் தஸ்மிந்ரூபே ந ப்ரதிதிஷ்டதி தஸ்யார்தஸ்ய யத்பாரமார்திகம் ரூபம் ந தத்ப்ரதிபாஸயதீதி யாவத்। ஸம்ஶயோ(அ)ப்யதத்ரூபப்ரதிஷ்டத்வாந்மித்யாஜ்ஞாநம்। யதா ஸ்தாணுர்வா புருஷோ வேதி।

ஶப்தஜநிதம் ஜ்ஞாநம் ஶப்தஜ்ஞாநம் ததநு பதிதும் ஶீலம் யஸ்ய ஸ ஶப்தஜ்ஞாநாநுபாதீ। வஸ்துநஸ்ததாத்வமநபேக்ஷமாணோ யோ(அ)த்யவஸாய: ஸ விகல்ப இத்யுச்யதே। யதா புருஷஸ்ய சைதந்யம் ஸ்வரூபமிதி। அத்ர தேவத்தஸ்ய கம்பல இதி ஶப்தஜநிதே ஜ்ஞாநே ஷஷ்ட்யா யோ(அ)த்யவஸிதோ பேதஸ்தமிஹாவித்யமாநமபி ஸமாரோப்ய ப்ரவர்த்ததே(அ)த்யவஸாய:। வஸ்துதஸ்து சைதந்யமேவ புருஷ:।

அபாவப்ரத்யய ஆலம்பநம் யஸ்யா வ்ருத்தே: ஸா ததோக்தா। தத்துக்தம் பவதி யா ஸந்ததமுத்ரிக்தத்வாத்தமஸ: ஸமஸ்தவிஷயபரித்யாகேந ப்ரவர்த்ததே வ்ருத்தி: ஸா நித்ரா। தஸ்யாஶ்ச ஸுகமஹமஸ்வாப்ஸமிதி ஸ்ம்ருதிதர்ஶநாத் ஸ்ம்ருதேஶ்சாநுபவவ்யதிரேகேணாநுபபத்தேர்வ்ருத்தித்வம்।

ப்ரமாணேநாநுபூதஸ்ய விஷயஸ்ய யோ(அ)யமஸம்ப்ரமோஷ: ஸம்ஸ்காரத்வாரேண புத்தாவாரோஹ: ஸா ஸ்ம்ருதி:। தத்ர ப்ரமாணவிபர்ய்யவிகல்பா ஜாக்ரதவஸ்தா। த ஏவ ததநுபவபலாத் ப்ரத்யக்ஷாயமாணா: ஸ்வப்நா:। நித்ரா து அஸம்வேத்யமாநவிஷயா। ஸ்ம்ருதிஶ்ச ப்ரமாணவிபர்யயவிகல்பநித்ராநிமித்தா।

அப்யாஸவைராக்யே வக்ஷ்யமாணலக்ஷணே தாப்யாம் ப்ரகாஶவ்ருத்திநியமரூபா யா வ்ருத்தயஸ்தாஸாம் நிரோதோ பவதீத்யுக்தம் பவதி। தாஸாம் விநிவ்ருத்தபாஹ்யபிநிவேஶாநாம் அந்தர்முகதயா ஸ்வகாரண ஏவ சித்தே ஶக்திரூபதயா(அ)வஸ்தாநம்। தத்ர விஷயதோஷதர்ஶநஜேந வைராக்யேண தத்வைமுக்யமுத்பாத்யதே। அப்யாஸேந ச ஸுகஜநகஶாந்தப்ரவாஹப்ரதர்ஶநத்வாரேண த்ருடம் ஸ்தைர்ய்யமுத்பாத்யதே। இத்தம் தாப்யாம் பவதி சித்தவ்ருத்திநிரோத:।

வ்ருத்திரஹிதஸ்ய சித்தஸ்ய ஸ்வரூபநிஷ்ட: பரிணாம: ஸ்திதிஸ்தஸ்யாம் யத்ர உத்ஸாஹ: புந: புநஸ்தத்த்வேந சேதஸி நிவேஶநமப்யாஸ இத்யுச்யதே।

பஹுகாலம் நைரந்தர்ய்யேண ஆதராதிஶயேந ச ஸேவ்யமாநோ த்ருட़பூமி: ஸ்திரோ பவதி। தார்ட்யாய ப்ரபவதீத்யர்த:।

த்விவிதோ ஹி விஷயோ த்ருஷ்ட ஆநுஶ்ரவிகஶ்ச। த்ருஷ்ட இஹைவோபலப்யமாந: ஶப்தாதி:। தேவலோகாதாவாநுஶ்ரவிக:। அநுஶ்ரூயதே குருமுகாதித்யநுஶ்ரவோ வேதஸ்தத்ஸமதிகத ஆநுஶ்ரவிக: தயோர்த்வயோரபி விஷயயோ: பரிணாமவிரஸத்வதர்ஶநாத்விகதகர்த்தஸ்ய யா வஶீகாரஸம்ஜ்ஞா மமைதே வஶ்யா நாஹமேதேஷாம் வஶ்ய இதி யோ(அ)யம் விமர்ஷம்ஸ்தத்பைராக்யமுச்யதே।

தத்வைராக்யம் பரம் ப்ரக்ருஷ்டம் ப்ரதமம் வைராக்யம் விஷயவிஷயம்। த்விதீயம் குணவிஷயமுத்பந்நகுணபுருஷவிவேகக்யாதேரேவ பவதி நிரோதஸமாதேரத்யந்தாநுகூலத்வாத்।

ஸமாதிரிதி ஶேஷ:। ஸம்யக்ஸம்ஶயவிபர்யயரஹிதத்வேந ப்ரஜ்ஞாயதே ப்ரகர்ஷேண ஜ்ஞாயதே பாவ்யஸ்ய ஸ்வரூபம் யேந ஸ ஸம்ப்ரஜ்ஞாத: ஸமாதிர்பாவநாவிஶேஷ:। ஸ விதர்காதிபேதாச்சதுர்வித: ஸவிதர்க: ஸவிசார: ஸாநந்த: ஸாஸ்மிதஶ்ச। பாவநா பாவ்யஸ்ய விஷயாந்தரபரிஹாரேண சேதஸி புந: புநர்நிவேஶநம்। பாவ்யம் ச த்விவிதம் ஈஶ்வரஸ்தத்த்வாநி ச। தாந்யபி த்விவிதாநி ஜட़ாஜட़பேதாத்। ஜட़ாநி சதுர்விம்ஶதி:। அஜட़: புருஷ:। தத்ர யதா மஹாபூதேந்த்ரியாணி ஸ்தூலாநி விஷயத்வேநா(அ)(அ)தாய பூர்வாபராநுஸம்தாநேந ஶப்தார்தோல்லேகஸம்பேதேந ச பாவநா க்ரியதே ததா ஸவிதர்க: ஸமாதி:। அஸ்மிந்நேவா(அ)(அ)லம்பநே பூர்வாபராநுஸந்தாநஶப்தோல்லேகஶூந்யத்வேந யதா பாவநா ப்ரவர்த்ததே ததா நிர்விதர்க:। தந்மாத்ராந்த:கரணலக்ஷணம் ஸூக்ஷ்மவிஷயமாலம்ப்ய தஸ்ய தேஶகாலதர்மாவச்சேதேந யதா பாவநா ப்ரவர்த்ததே ததா ஸவிசார:। தஸ்மிந்நேவாவலம்பநே தேஶகாலதர்மாவச்சேதம் விநா தார்மிமாத்ராவபாஸித்வேந பாவநா க்ரியமாணா நிர்விசார இத்யுச்யதே। ஏவம் பர்யந்த: ஸமாதிர்க்ராஹ்யஸமாபத்திரிதி வ்யபதிஶ்யதே। யதா து ரஜஸ்தமோலேஶாநுவித்தமந்த:கரணஸத்த்வம் பாவ்யதே ததா குணபாவாச்சிதிஶக்தே: ஸுகப்ரகாஶமயஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய பாவ்யமாநஸ்யோத்ரேகாத் ஸாநந்த: ஸமாதிர்பவதி। அஸ்மிந்நேவ ஸமாதௌ யே பத்தத்ருதயஸ்தத்த்வாந்தரம் ப்ரதாநபுருஷரூபம் ந பஶ்யந்தி தே விகததேஹாஹங்காரத்வாத்விதேஹஶப்தவாச்யா:। இயம் க்ரஹணஸமாபத்தி:। தத: பரம் ரஜஸ்தமோலேஶாநபிபூதம் ஶுத்தஸத்த்வமாலம்பநீக்ருத்ய யா ப்ரவர்த்ததே பாவநா தஸ்யாம் க்ராஹ்யஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய ந்யக்பவாத் சிதிஶக்தேருத்ரேகாத் ஸத்தாமாத்ராவஶேஷத்வேந ஸமாதி: ஸாஸ்மித இத்யுச்யதே। ந சாஹங்காராஸ்மிதயோரபேத: ஶங்கநீய:। யதோ யத்ராந்த: கரணமஹமிதி உல்லேகேந விஷயாந் வேதயதே ஸோ(அ)ஹங்கார:। யத்ராந்தர்முகதயா ப்ரதிலோமபரிணாமே ப்ரக்ருதிலீநே சேதஸி ஸத்தாமாத்ரம் அவபாதி ஸா(அ)ஸ்மிதா। அஸ்மிந்நேவ ஸமாதௌ யே க்ருதபரிதோஷா பரம் பரமாத்மாநம் புருஷம் ந பஶ்யந்தி தேஷாம் சேதஸி ஸ்வகாரணே லயமுபாகதே ப்ரக்ருதிலயா இத்யுச்யந்தே। யே பரம் புருஷம் ஜ்ஞாத்வா பாவநாயாம் ப்ரவர்த்தந்தே தேஷாமியம் விவேகக்யாதிர்க்ரஹீத்ருஸமாபத்திரித்யுச்யதே। தத்ர ஸம்ப்ரஜ்ஞாதே ஸமாதௌ சதஸ்ரோ(அ)வஸ்தா: ஶக்திரூபதயா(அ)வதிஷ்டந்தே। தத்ரைகைகஸ்யாஸ்த்யாக உத்தரோத்தரா இதி சதுரவஸ்தோ(அ)ஸ்யம் ஸம்ப்ரஜ்ஞாத: ஸமாதி:।

விரம்யதே(அ)நேநேதி விராமோ விதர்காதிசிந்தாத்யாக: விராமஶ்சாஸௌ ப்ரத்யயஶ்சேதி விராமப்ரத்யயஸ்தஸ்யாப்யாஸ: பௌந:புந்யேந சேதஸி நிவேஶநம்। தத்ர யா காசித் வ்ருத்திருல்லஸதி தஸ்யா நேதி நேதீதிநைரந்தர்யேண பர்யுதஸநம் தத்பூர்வ: ஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாதே: ஸம்ஸ்காரஶேஷோ(அ)ந்யஸ்தத்விலக்ஷணோ(அ)ஸம்ப்ரஜ்ஞாத இத்யர்த:। ந தத்ர கிஞ்சித்வேத்யம் ஸம்ப்ரஜ்ஞாயதே இதி அஸம்ப்ரஜ்ஞாதோ நிர்பீஜ: ஸமாதி:। இஹ சதுர்விதஶ்சித்தஸ்ய பரிணாம:। வ்யுத்தாநம் ஸமாதிப்ராரம்போ ஏகாக்ரதா நிரோதஶ்ச। தத்ர க்ஷிப்தமூட़ே சித்தபூமீ வ்யுத்தாநம்। விக்ஷிப்தாபூமி: ஸத்வோத்ரேகாத் ஸமாதிப்ராரம்ப:। நிருத்தைகாக்ரதே ச பர்ய்யந்தபூமீ। ப்ரதிபரிணாமஞ்ச ஸம்ஸ்காரா:। தத்ர வ்யுத்தாநஜநிதா: ஸம்ஸ்காரா: ஸமாதிப்ராரம்பஜை: ஸம்ஸ்காரை: ப்ரத்யாஹந்யந்தே। தஜ்ஜாஶ்சைகாக்ரதாஜை: நிரோதஜநிதைரேகாக்ரதாஜா: ஸம்ஸ்காரா: ஸ்வரூபஞ்ச ஹந்யந்தே। யதா ஸுவர்ணஸம்வலிதம் த்மாயமாநம் ஸீஸகமாத்மாநம் ஸுவர்ணமலஞ்ச நிர்தஹதி। ஏவமேகாக்ரதா ஜநிதாந் ஸம்ஸ்காராந் நிரோதஜா: ஸ்வாத்மாநஞ்ச நிர்தஹந்தி।

விதேஹா ப்ரக்ருதிலயாஶ்ச விதர்காதிபூமிகாஸூத்ரே வ்யாக்யாதா: தேஷாம் ஸமாதிர்பவப்ரத்யய: பவ: ஸம்ஸார: ஸ ஏவ ப்ரத்யய: காரணம் யஸ்ய ஸ பவப்ரத்யய:। அயமர்த: அதிமாத்ராந்தர்பூதா ஏவ தே ஸம்ஸாரே ததாவிதஸமாதிபாஜோ பவந்தி। தேஷாம் பரதத்த்வாதர்ஶநாத்யோகாபாஸோ(அ)யம்। அத: பரதத்த்வஜ்ஞாநே தத்பாவநாயாஞ்ச முக்திகாமேந மஹாந்யத்நோ விதேய இத்யேததர்தமுபதிஷ்டம்।

விதேஹப்ரக்ருதிலயவ்யதிரிக்தாநாம் யோகிநாம் ஶ்ரத்தாதிபூர்வக: ஶ்ரத்தாதய: பூர்வே உபாயா யஸ்ய ஸ ஶ்ரத்தாதிபூர்வக:। தே ச ஶ்ரத்தாதய: க்ரமாதுபாயோபேயபாவேந ப்ரவர்த்தமாநா: ஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாதேருபாயதாம் ப்ரதிபத்யந்தே। தத்ர ஶ்ரத்தா யோகவிஷயே சேதஸ: ப்ரஸாத:। வீர்ய்யமுத்ஸாஹ:। ஸ்ம்ருதிரநுபூதாஸம்ப்ரமோத:। ஸமாதிரேகாக்ரதா। ப்ரஜ்ஞா ப்ரஜ்ஞாதவ்யவிவேக:। தத்ரஶ்ரத்தாவதோ வீர்ய்யம் ஜாயதே யோகவிஷயே உத்ஸாஹவாந் பவதி। ஸோத்ஸாஹஸ்ய ச பாஶ்சாத்யாநுபூதிஷு பூமிஷு ஸ்ம்ருதிருத்பத்யதே தத்ஸ்மரணாச்ச சேத: ஸமாதீயதே। ஸமாஹிதசித்தஶ்ச பாவ்யம் ஸம்யக்விவேகேந ஜாநாதி। த ஏதே ஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸ்ய ஸமாதேருபாயா:। தஸ்யாப்யாஸாத் பராச்ச வைராக்யாத் பவத்யஸம்ப்ரஜ்ஞாத:।

ஸமாதிலாப: இதி ஶேஷ:। ஸம்வேக: க்ரியாஹேதுர்த்ருட़தர: ஸம்ஸ்கார:। ஸ தீவ்ரோ யேஷாமதிமாத்ரோபாயாநாம் தேஷாமாஸந்ந: ஸமாதிலாப: ஸமாதிபலா(அ)(அ)ஸந்நம் பவதி ஶீக்ரமேவ ஸம்பத்யத இத்யர்த:।

தேப்ய உபாயேப்யோ ம்ருத்வாதிபேதபிந்நேப்ய உபாயவதாம் விஶேஷோ பவதி। ம்ருதுர்மத்யோ(அ)திமாத்ர இத்யுபாயபேதா:। தே ப்ரத்யேகம் ம்ருதுஸம்வேதமத்யஸம்வேகதீவ்ரஸம்வேகபேதாத் த்ரிதா। தத்பேதேந ச நவயோகிநோ பவந்தி। ம்ருதூபாயோம்ருதுஸம்வேகோ மத்யஸம்வேகஸ்தீவ்ரஸம்வேகஶ்ச। மத்யோபாயோம்ருத்யுஸம்வேகோ மத்யஸம்வேகஸ்தீவ்ரஸம்வேகஶ்ச। அதிமாத்ரோபாயோம்ருதுஸம்வேகோ மத்யஸம்வேகஸ்தீவ்ரஸம்வேகஶ்ச। அதிமாத்ரோபாயே தீவ்ரஸம்வேகே ச மஹாந் யத்ந: கர்த்தவ்ய இதி பேதோபதேஶ:।

ஈஶ்வரோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷண: தத்ர ப்ரணிதாநம் பக்திவிஶேஷோ விஶிஷ்டமுபாஸநம் ஸர்வக்ரியாணாம் தத்ரார்பணம் விஷயஸுகாதிகம் பலமநிச்சந் ஸர்வா: க்ரியாஸ்தஸ்மிந்பரமகுராவர்பயதி தத் ப்ரணிதாநம் ஸமாதேஸ்தத்பலலாபஸ்ய ச ப்ரக்ருஷ்ட உபாய:।

க்லிஶ்நந்தீதி க்லேஶா அவித்யாதயோ வக்ஷ்யமாணா:। விஹிதப்ரதிஷித்தவ்யாமிஶ்ரரூபாணி கர்மாணி। விபச்யந்த இதி விபாகா: கர்மபலாநி ஜாத்யாயுர்போகா:। ஆ பலவிபாகாச்சித்தபூமௌ ஶேரத இத்யாஶயா வாஸநாக்யா: ஸம்ஸ்காராஸ்தைரபராம்ருஷ்டஸ்த்ரிஷ்வபி காலேஷு ச ஸம்ஸ்ப்ருஷ்ட:। புருஷவிஶேஷ: அந்யேப்ய: புருஷேப்யோ விஶிஷ்யத இதி விஶேஷ:। ஈஶ்வர ஈஶநஶீல இச்சாமாத்ரேண ஸகலஜகதுத்தரணக்ஷம:। யத்யபி ஸர்வேஷாமாத்மநாம் க்லேஶாதிஸ்பர்ஶோ நாஸ்தி ததாபி சித்தகதாஸ்தேஷாமபதிஶ்யதே। யதா யோத்த்ருகதௌ ஜயபராஜயௌ ஸ்வாமிந:। அஸ்ய து த்ரிஷ்வபி காலேஷு ததாவிதோ(அ)பி க்லேஶாதிபராமர்ஶோ நாஸ்தி। அத: ஸ விலக்ஷண ஏவ பகவாநீஶ்வர:। தஸ்ய ச ததாவிதமைஶ்வர்ய்யமநாதே: ஸத்த்வோத்கர்ஷாத்। தஸ்ய ஸத்த்வோத்கர்ஷஶ்ச ப்ரக்ருஷ்டாஜ்ஜ்ஞாநாதேவ। ந ச அநயோர்ஜ்ஞாநைஶ்வர்ய்யயோரிதரேதராஶ்ரயத்வம் பரஸ்பராநபேக்ஷத்வாத்। தே த்வே ஜ்ஞாநைஶ்வர்யே ஈஶ்வரஸத்த்வே வர்தமாநே அநாதிபூதே தேந ச ததாவிதேந ஸத்த்வேந தஸ்யாநாதிரேவ ஸம்பந்த: ப்ரக்ருதிபுருஷஸம்யோகவியோகயோரீஶ்வரேச்சாவ்யதிரேகேணாநுபபத்தே: யதேதரேஷாம் ப்ராணிநாம் ஸுகது:கமோஹாத்மகதயா பரிணதம் சித்தம் நிர்மலே ஸாத்த்விகே தர்மாத்மப்ரக்யே ப்ரதிஸம்க்ராந்தம் சிச்சாயாஸம்க்ராந்தே ஸம்வேத்யம் பவதி நைவமீஶ்வரஸ்ய தஸ்ய கேவல ஏவ ஸாத்த்விக: பரிணாம உத்கர்ஷவாநநாதிஸம்பந்தேந போக்யதயா வ்யவஸ்தித: அத: புருஷாந்தரவிலக்ஷணதயா ஸ ஏவேஶ்வர:। முக்தாத்மாநாம் து புந: க்லேஶாதியோகஸ்தைஸ்தை: ஶாஸ்த்ரோக்தைருபாயைர்நிவர்தித:। அஸ்ய புந: ஸர்வதைவ ததாவிதத்வாந்ந முக்தாத்மதுல்யத்வம்। ந சேஶ்வராணாமநேகத்வம் தேஷாம் துல்யத்வே பிந்நாபிப்ராயத்வாத்கார்யஸ்யைவாநுபபத்தே:। உத்கர்ஷாபகர்ஷயுக்தத்வே ச ஏவோத்க்ருஷ்ட: ஸ ஏவேஶ்வரஸ்தத்ரைவ காஷ்டாப்ராப்தத்வாதைஶ்வர்யஸ்ய।

தஸ்மிந்பகவதி ஸர்வஜ்ஞத்வஸ்ய யத்பீஜமதீதாநாகதாதிக்ரஹணஸ்யால்பத்வம் மஹத்த்வம் ச மூலத்வாத்பீஜமிவ பீஜம் தத்தத்ர நிரதிஶயம் காஷ்டாம் ப்ராப்தம்। த்ருஷ்டா ஹ்யல்பத்வமஹத்த்வாதீநாம் தர்மாணாம் ஸாதிஶயாநாம் காஷ்டாப்ராப்தி:। யதா பரமாணாபல்பத்வஸ்யா(அ)(அ)காஶே பரமமஹத்த்வஸ்ய। ஏவம் ஜ்ஞாநாதயோ(அ)பி சித்ததர்மாஸ்தாரதம்யேந பரித்ருஶ்யமாநா: க்வசிந்நிரதிஶயதாமாஸாதயந்தி। யத்ர சைதே நிரதிஶயா: ஸ ஈஶ்வர:। யத்யபி ஸாமாந்யமாத்ரே(அ)நுமாநமாத்ரஸ்ய பர்யவஸிதத்வாந்ந விஶேஷாவகதி: ஸம்பவதி ததா(அ)பி ஶாஸ்த்ராதஸ்ய ஸர்வஜ்ஞத்வாதயோ விஶேஷா அவகந்தவ்யா:। தஸ்ய ஸ்வப்ரயோஜநாபாவே கதம் ப்ரக்ருதிபுருஷயோ: ஸம்யோகவியோகாவாபாதயதீதி நா(அ)(அ)ஶங்கநீயம் தஸ்ய காருணிகத்வாத்பூதாநுக்ரஹ ஏவ ப்ரயோஜநம்। கல்பப்ரலயமஹாப்ரலயேஷு நி:ஶேஷாந்ஸம்ஸாரிண உத்தரிஷ்யாமீதி தஸ்யாத்யவஸாய:। யத்யஸ்யேஷ்டம் தத்தஸ்ய ப்ரயோஜநம்।

ஆத்யாநாம் ஸ்ரட்ரு़ணாம் ப்ரஹ்மாதீநாமபி ஸ குருருபதேஷ்டா। யத: ஸ காலேந நாவச்சித்யதே அநாதித்வாத்। தேஷாம் புநராதிமத்த்வாதஸ்தி காலேநாவச்சேத:।

இத்தமுக்தஸ்வரூபஸ்யேஶ்வரஸ்ய வாசகோ(அ)பிதாயக: ப்ரகர்ஷேண நூயதே ஸ்தூயதே(அ)நேநேதி நௌதி ஸ்தௌதீதி வா ப்ரணவ ஓம்கார: தயோஶ்ச வாச்யவாசகபாவலக்ஷண: ஸம்பந்தோ நித்ய: ஸம்கேதேந ப்ரகாஶ்யதே ந து கேநசித்க்ரியதே யதா பிதாபுத்ரயோ ர்வித்யமாந ஏவ ஸம்பந்தோ(அ)ஸ்யாயம் பிதா(அ)ஸ்யாயம் புத்ர இதி கேநசித்ப்ரகாஶ்யதே।

தஸ்ய ஸார்தத்ரிமாத்ரஸ்ய ப்ரணவஸ்ய ஜபோ யதாவதுச்சாரணம் தத்வாச்யஸ்ய சேஶ்வரஸ்ய பாவநம் புந: புநஶ்சேதஸி விநிவேஶநமேகாக்ரதாயா உபாய:। அத: ஸமாதிஸித்தயே யோகிநா ப்ரணவோ ஜப்யஸ்ததர்த ஈஶ்வரஶ்ச பாவநீய இத்யுக்தம் பவதி।

தஸ்மாஜ்ஜபாத்ததர்தபாவநாச்ச யோகிந: ப்ரத்யக்சேதநாதிகமோ பவதி விஷய ப்ராதிகூல்யேந ஸ்வாந்த:கரணாபிமுகமஞ்சதி யா சேதநா த்ருக்ஶக்தி: ஸா ப்ரத்யக்சேதநா தஸ்யா அதிகமோ ஜ்ஞாநம் பவதி। அந்தராயா வக்ஷ்யமாணாஸ்தேஷாமபாவ: ஶக்திப்ரதிபந்தோ(அ)பி பவதி।

நவைதே ரஜஸ்தமோபலாத்ப்ரவர்தமாநாஶ்சித்தஸ்ய விக்ஷேபா பவந்தி। தைரேகாக்ரதாவிரோதிபிஶ்சித்தம் விக்ஷிப்யத இத்யர்த:। தத்ர 1 வ்யாதிர்தாதுவைஷம்யநிமித்தோ ஜ்வராதி:। 2 ஸ்த்யாநமகர்மண்யதா சித்தஸ்ய। 3 உபயகோட்யாலம்பநம் ஜ்ஞாநம் ஸம்ஶய: யோக: ஸாத்யோ ந வேதி। 4 ப்ரமாதோ(அ)நநுஷ்டாநஶீலதா ஸமாதிஸாதநேஷ்வௌதாஸீந்யம்। 5 ஆலஸ்யம் காயசித்தயோர்குருத்வம் யோகவிஷயே ப்ரவ்ருத்த்யபாவஹேது:। 6 அவிரதிஶ்சித்தஸ்ய விஷயஸம்ப்ரயோகாத்மா கர்த:। 7 ப்ராந்திதர்ஶநம் ஶுக்திகாயாம் ரஜதவத்விபர்யயஜ்ஞாநம்। 8 அலப்தபூமிகத்வம் குதஶ்சிந்நிமித்தாத்ஸமாதிபூமேரலாபோ(அ)ஸம்ப்ராப்தி:। 9 அநவஸ்திதத்வம் லப்தாயாமபி ஸமாதிபூமாவ சித்தஸ்ய தத்ராப்ரதிஷ்டா। த ஏதே ஸமாதேரேகாக்ரதாயா யதாயோகம் ப்ரதிபக்ஷத்வாதந்தராயா இத்யுச்யந்தே।

குதஶ்சிந்நிபித்தாதுத்பந்நேஷு விக்ஷேபேஷு ஏதே து:காதய: ப்ரவர்தந்தே। தத்ர து:கம் சித்தஸ்ய ராஜஸ: பரிணாமோ பாதநாலக்ஷண:। யத்பாதாத்ப்ராணிநஸ்ததபகாதாய ப்ரவர்தந்தே। தௌர்மநஸ்யம் பாஹ்யாப்யந்தரை: காரணைர்மநஸோதௌஸ்த்யம்। அங்கமேஜயத்வோ ஸர்வாங்கீணோ வேபதுராஸநமந: ஸ்தைர்யஸ்ய பாதக:। ப்ராணோ யத்பாஹ்யம் வாயுமாசாமதி ஸ ஶ்வாஸ:। யத்கௌஷ்ட்யம் வாயும் நி:ஶ்வஸிதி ஸ: ப்ரஶ்வாஸ:। த ஏதே விக்ஷேபை: ஸஹ ப்ரவர்தமாநா யதோதிதாப்யாஸவைராக்யாதாப்யாம் நிரோத்தவ்யா இத்யேஷாமுபதேஶ:।

தேஷாம் விக்ஷேபாணாம் ப்ரதிஷேதார்தமேகஸ்மிந்கஸ்மிம்ஶ்சிதபிமதே தத்த்வே(அ)ப்யாஸஶ்சேதஸ: புந: புநர்நிவேஶநம் கார்ய:। மத்பலாத் ப்ரத்யுதிதாயாமேகாக்ரதாயாம் விக்ஷேபா: ப்ரஶமமுபாயந்தி।

மைத்ரீ ஸௌஹார்தம்। கருணா க்ருபா। முதிதா ஹர்ஷ:। உபேக்ஷௌதாஸீந்யம்। ஏதா யதாக்ரமம் ஸுகிதேஷு து:கிதேஷு புண்யவத்ஸு அபுண்யவத்ஸு ச விபாவயேத்। ததா ஹி ஸுகிதேஷு ஸாது ஏஷாம் ஸுகித்வமிதி மைத்ரீம் குர்யாந்ந து ஈர்ஷ்யாம்। து:கிதேஷு கதம் நு நாமைஷாம் து:கநிவ்ருத்தி: ஸ்யாதிதி க்ருபாமேவ குர்யாந்ந தாடஸ்த்யம்। புண்யவத்ஸு புண்யாநுமோதநேந ஹர்ஷமேவ குர்யாந்ந து கிமேதே புண்யவந்த இதி வித்வேஷம்। அபுண்யவத்ஸு சௌதாஸீந்யமேவ பாவயேந்நாநுமோதநம் ந வா த்வேஷம்। ஸூத்ரே ஸுகது:காதிஶப்தைஸ்தத்வந்த: ப்ரதிபாதிதா:। ததேவம் மைத்ர்யாதிபரிகர்மணா சித்தே ப்ரஸீததி ஸுகேந ஸமாதேராவிர்பாவோ பவதி। பரிகர்ம சைதத்பாஹ்யம் கர்ம। யதா கணிதே மிஶ்ரகாதிவ்யவஹாரோ கணிதநிஷ்பத்தயே ஸம்கலிதாதிகர்மோபகாரகத்வேந ப்ரதாநகர்மநிஷ்பத்தயே பவதி ஏவம் த்வேஷராகாதிப்ரதிபக்ஷபூதமைத்ர்யாதிபாவநயா ஸமுத்பாதிதப்ரஸாதம் சித்தம் ஸம்ப்ரஜ்ஞாதாதிஸமாதியோக்யம் ஸம்பத்யதே। ராகத்வேஷாவேவ முக்யதயா விக்ஷேபமுத்பாதயத:। தௌ சேத்ஸமூலமுந்மூலிதௌ ஸ்யாதாம் ததா ப்ரஸந்நத்வாந்மநஸோ பவத்யேகாக்ரதா।

ப்ரச்சர்தநம் கௌஷ்ட்யஸ்ய வாயோ: ப்ரயத்நவிஶேஷாந்மாத்ராப்ரமாணேந பஹிர்நி:ஸாரணம்। விதாரணம் மாத்ராப்ரமாணேநைவ ப்ராணஸ்ய வாயோர்பஹிர்கதிவிச்சேத:। ஸ ச த்வாப்யாம் ப்ரகாராப்யாம் பாஹ்யஸ்யாப்யந்தராபூரணேந பூரிதஸ்ய வா தத்ரைவ நிரோதேந। ததேவம் ரேசகபூரககும்பகபேதேந த்ரிவித: ப்ராணாயாமஶ்சித்தஸ்ய ஸ்திதிமேகாக்ரதயா நிபத்நாதி ஸர்வாஸாமிந்த்ரியவ்ருத்திநாம் ப்ராணவ்ருத்திபூர்வகத்த்வாத்। மந: ப்ராணயோஶ்ச ஸ்வவ்யாபாரே பரஸ்பரமேகயோகக்ஷேமத்வாத்க்ஷீயமாண: ப்ராண: ஸமஸ்தேந்த்ரியவ்ருத்திநிரோதத்வாரேண சித்தஸ்யைகாக்ரதாயாம் ப்ரபவதி। ஸமஸ்ததோஷக்ஷயகாரித்வம் சாஸ்யா(அ)(அ)கமே ஶ்ரூயதே। தோஷக்ருதாஶ்ச ஸர்வா விக்ஷேபவ்ருத்தய:। அதோ தோஷநிர்ஹரணத்வாரேணாப்யஸ்யைகாக்ரதாயாம் ஸாமர்த்யம்।

விஷயா கந்தரஸரூபஸ்பர்ஶஶப்தாஸ்தே வித்யந்தே பலத்வேந யஸ்யா: ஸா விஷயவதீ ப்ரவ்ருத்திர்மநஸ: ஸ்தைர்யம் கரோதி। ததா ஹி நாஸாக்ரே சித்தம் தாரயதோ திவ்யகந்தஸம்விதுபஜாயதே। தாத்ருஶ்யேவ ஜிஹ்வாக்ரே ரஸஸம்வித்। தால்வக்ரே ரூபஸம்வித்। ஜிஹ்வாமத்யே ஸ்பர்ஶஸம்வித்। ஜிஹ்வாமூலே ஶப்தஸம்வித்। ததேவ தத்ததிந்த்ரியத்வாரேண தஸ்மிம்ஸ்தஸ்மிந்திவ்யவிஷயே ஜாயமாநா ஸம்விச்சித்தஸ்யைகாக்ரதாயா ஹேதுர்பவதி। அஸ்தி யோகஸ்ய பலமிதி யோகிந: ஸமாஶ்வாஸோத்பாதநாத்।

ப்ரவ்ருத்திருத்பந்நா சித்தஸ்ய ஸ்திதிநிபந்திநீதி வாக்ய ஶேஷ:। ஜ்யோதி: ஶப்தேந ஸாத்த்விக: ப்ரகாஶ உச்யதே। ஸ ப்ரஶஸ்தோ பூயாநதிஶயவாம்ஶ்ச வித்யதே யஸ்யாம் ஸா ஜ்யோதிஷ்மதி ப்ரவ்ருத்தி:। விஶோகா விகத: ஸுகமயத்வாப்யாஸவஶாச்சோகோ ரஜ: பரிணாமோ யஸ்யா: ஸா விஶோகா சேதஸ: ஸ்திதிநிபந்திநீ। அயமர்த: ஹ்ருத்பத்மஸம்புடமத்யே ப்ரஶாந்தகல்லோலக்ஷீரோததிப்ரக்யம் சித்தஸத்த்வம் பாவயத: ப்ரஜ்ஞாலோகாத்ஸர்வவ்ருத்திபரிக்ஷயே சேதஸ: ஸ்தைர்யமுத்பத்யதே।

மநஸ: ஸ்திதிநிபந்தநம் பவதீதி ஶேஷ:। வீதராக: பரித்யக்தவிஷயாபிலாஷஸ்தஸ்ய யச்சித்தம் பரிஹ்ருதக்லேஶம் ததாலம்பநீக்ருதம் சேதஸ: ஸ்திதிஹேதுர்பவதி।

ப்ரத்யஸ்தமிதபாஹ்யேந்த்ரியவ்ருத்தேர்மநோத்மாத்ரேணைவ யத்ர போக்த்ருத்வமாத்மந: ஸ ஸ்வப்ந:। நித்ரா பூர்வோக்தலக்ஷணா। ததாலம்பநம் ஸ்வப்நாலம்பநம் நித்ராலம்பநம் வா ஜ்ஞாநமாலம்ப்யமாநம் சேதஸ: ஸ்திதிம் கரோதி।

யதாபிமதவஸ்துநி பாஹ்யே சந்த்ராதாவாப்யந்தரே நாடீசக்ராதௌ வா பாவ்யமாநே சேத: ஸ்திரீபவதி।

ஏபிருபாயைஶ்சித்தஸ்ய ஸ்தைர்ய பாவயதோ யோகிந: ஸூக்ஷ்மவிஷயபாவநாத்வாரேண பரமாண்வந்தோ வஶீகாரோ(அ)ப்ரதிகாதரூபோ ஜாயதே ந க்வசித்தபரமாணுபர்யந்தே ஸூக்ஷ்மே விஷயே(அ)ஸ்ய மந: ப்ரதிஹந்யத இத்யர்த:। ஏவம் ஸ்தூலமாகாஶாதிபரமமஹத்பர்யந்தம் பாவயதோ ந க்வசிச்சேதஸ: ப்ரதிகாத உத்பத்யதே ஸர்வத்ர ஸ்வாதந்த்ர்யம் பவதீத்யர்த:।

க்ஷீணா வ்ருத்தயோ யஸ்ய தத்க்ஷீணவ்ருத்தி தஸ்ய க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு ஆத்மேந்த்ரியவிஷயேஷு தத்ஸ்தததஞ்ஜநதா ஸமாபத்திர்பவதி। தத்ஸ்தத்வம் தத்ரைகாக்ரதா ததஞ்ஜநதா தந்மயத்வம் க்ஷீணபூதே சித்தே விஷயஸ்ய பாவ்யமாநஸ்யைவோத்கர்ஷ: ததாவிதா ஸமாபத்தி: தத்ரூப: பரிணாமோ பவதீத்யர்த:। த்ருஷ்டாந்தமாஹ அபிஜாதஸ்யேவ மணேர்யதா(அ)பிஜாதஸ்ய நிர்மலஸ்ய ஸ்படிகமணேஸ்தத்ததுபாதிவஶாத்தத்தத்ரூபாபத்திரேவம் நிர்மலஸ்ய சித்தஸ்ய தத்தத்பாவநீயவஸ்தூபராகாத்தத்தத்ரூபாபத்தி। யத்யபி க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு இத்யுக்தம் ததா(அ)பி பூமிகாக்ரமவஶாத்க்ராஹ்யக்ரஹணக்ரஹீத்ருஷு இதி போத்யம்। யத: ப்ரதமம் க்ராஹ்யநிஷ்ட ஏவ ஸமாதிஸ்ததோ க்ரஹணநிஷ்டஸ்ததோ(அ)ஸ்மிதாமாத்ரரூபோ க்ரஹீத்ருநிஷ்ட கேவலஸ்ய புருஷஸ்ய க்ரஹீதுர்பாவ்யத்வாஸம்பவாத்। ததஶ்ச ஸ்தூலஸூக்ஷ்மக்ராஹ்யோபரக்தம் சித்தம் தத்ர ஸமாபந்நம் பவதி। ஏவம் க்ரஹணே க்ரஹீதரி ச ஸமாபந்நம் தத்ரூபபரிணாமத்வம் போத்தவ்யம்।

ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியக்ராஹ்ய: ஸ்போடரூபோ வா ஶப்த:। அர்தோ ஜாத்யாதி:। ஜ்ஞாநம் ஸத்த்வப்ரதாநா புத்திவ்ருத்தி:। விகல்ப உக்தலக்ஷண:। தை: ஸம்கீர்ணா யஸ்யாமேதே ஶப்தாதய: பரஸ்பராத்யாஸேந ப்ரதிபாஸந்தே கௌரிதி ஶப்தோ கௌரித்யர்தோ கௌரிதி ஜ்ஞாநமித்யநேநா(அ)(அ)காரேண ஸா ஸவிதர்கா ஸமாபத்திருச்யதே।

ஶப்தார்தஸ்ம்ருதிப்ரவிலயே ஸதி ப்ரத்யுதிதஸ்பஷ்டக்ராஹ்யாகாரப்ரதிபாஸிதயா ந்யக்பூதஜ்ஞாநாம்ஶத்வேந ஸ்வரூபஶூந்யேவ நிர்விதர்கா ஸமாபத்தி:।

ஏதயைவ ஸவிதர்கயா நிர்விதர்கயா ச ஸமாபத்த்யா ஸவிசாரா நிர்விசாரா ச வ்யாக்யாதா। கீத்ருஶீ ஸூக்ஷ்மவிஷயா ஸூக்ஷ்மஸ்தந்மாத்ரேந்த்ரியாதிர்விஷயோ யஸ்யா: ஸா ததோக்தா। ஏதேந பூர்வஸ்யா: ஸ்தூலவிஷயத்வம் ப்ரதிபாதிதம் பவதி। ஸா ஹி மஹாபூதேந்த்ரியாலம்பநா। ஶப்தார்தவிஷயத்வேந ஶப்தார்தவிகல்பஸஹிதத்வேந தேஶகாலதர்மாத்யவச்சிந்ந: ஸூக்ஷ்மோ(அ)ர்த: ப்ரதிபாதி யஸ்யாம் ஸா ஸவிசாரா। தேஶகாலதர்மாதிரஹிதோ தர்மிமாத்ரதயா ஸூக்ஷ்மோ(அ)ர்தஸ்தந்மாத்ரேந்த்ரியரூப: ப்ரதிபாதி யஸ்யாம் ஸா நிர்விசாரா।

ஸவிசாரநிர்விசாரயோ: ஸமாபத்த்யோர்யத்ஸூக்ஷ்மவிஷயத்வமுக்தம் ததலிங்கபர்யவஸாநம் ந க்வசில்லீயதே ந வா கிம்சில்லிங்கதி கமயதீத்யலிங்கம் ப்ரதாநம் தத்பர்யந்தம் ஸூக்ஷ்மவிஷயத்வம்। ததா ஹி குணாநாம் பரிணாமே சத்வாரி பர்வாணி விஶிஷ்டலிங்கமவிஶிஷ்டலிங்கம் லிங்கமாத்ரமலிங்கம் சேதி। விஶிஷ்டலிங்கம் பூதேந்த்ரியாணி। அவிஶிஷ்டலிங்கம் தந்மாத்ரேந்த்ரியாணி। லிங்கமாத்ரம் புத்தி:। அலிங்கம் ப்ரதாநமிதி। நாத: பரம் ஸூக்ஷ்மமஸ்தீத்யுக்தம் பவதி।

தா ஏவோக்தலக்ஷணா: ஸமாபத்தய: ஸஹ பீஜேநா(அ)(அ)லம்பநேந வர்தத இதி ஸபீஜ: ஸம்ப்ரஜ்ஞாத: ஸமாதிரித்யுச்யதே ஸர்வாஸாம் ஸாலம்பநத்வாத்।

நிர்விசாரத்வம் வ்யாக்யாதம்। வைஶாரத்யம் நைர்மல்யம்। ஸவிதர்காம் ஸ்தூலவிஷயாமபேக்ஷ்ய நிர்விதர்காயா: ப்ராதாந்யம்। ததோ(அ)பி ஸூக்ஷ்மவிஷயாயா: ஸவிசாராயா: ததோ(அ)பி நிர்விகல்பரூபாயா நிர்விசாராயா: தஸ்யாஸ்து நிர்விசாராயா: ப்ரக்ருஷ்டாப்யாஸவஶாத்வைஶாரத்யே நைர்மல்யே ஸத்யத்யாத்மப்ரஸாத: ஸமுபஜாயதே। சித்தம் க்லேஶவாஸநாரஹிதம் ஸ்திதிப்ரவாஹ யோக்யம் பவதி। ஏததேவ சித்தஸ்ய வைஶாரத்யம் யத்ஸ்திதௌ தார்ட்யம்।

ருதம் ஸத்யம் பிபர்தி கதாசிதபி ந விபர்யயேணா(அ)(அ)ச்சாத்யதே ஸா ருதம்பரா ப்ரஜ்ஞா தஸ்மிந்ஸதி பவதீத்யர்த:। தஸ்மாச்ச ப்ரஜ்ஞாலோகாத்ஸர்வம் யகாவத்பஶ்யந்யோகீ ப்ரக்ருஷ்டம் யோகம் ப்ராப்நோதி।

ஶ்ருதமாகமஜ்ஞாநம் அநுமாநமுக்தலக்ஷணம் தாப்யாம் யா ஜாயதே ப்ரஜ்ஞா ஸா ஸாமாந்யவிஷயா। ந ஹி ஶப்தலிங்கயோரிந்த்ரியவத்விஶேஷப்ரதிபத்தௌ ஸாமர்த்யம்। இயம் புநர்நிர்விசாரவைஶாரத்யஸமுத்பவா ப்ரஜ்ஞா தாப்யாம் விலக்ஷணா விஶேஷவிஷயத்வாத்। அஸ்யாம் ஹி ப்ரஜ்ஞாயாம் ஸூக்ஷ்மவ்யவஹிதவிப்ரக்ருஷ்டாநாமபி விஶேஷ: ஸ்புடேநைவ ரூபேண பாஸதே। அதஸ்தஸ்யாமேவ யோகிநா பர: ப்ரயத்ந: கர்தவ்ய இத்யுபதிஷ்டம் பவதி।

தயா ப்ரஜ்ஞயா ஜநிதோ ய: ஸம்ஸ்கார: ஸோ(அ)ந்யாந்வ்யுத்தாநஜாந்ஸமாதிஜாம்ஶ்ச ஸம்ஸ்காராந்ப்ரதிபத்நாதி ஸ்வகார்யகரணாக்ஷமாந்கரோதீத்யர்த:। யதஸ்தத்த்வரூபதயா(அ)(அ)நயா ஜநிதா: ஸம்ஸ்காரா பலபத்த்வாததத்த்வரூபப்ரஜ்ஞாஜநிதாந்ஸம்ஸ்காராந்பாதிதும் ஶக்நுவந்தி। அதஸ்தாமேவ ப்ரஜ்ஞாமப்யஸேதித்யுக்தம் பவதி।

தஸ்யாபி ஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸ்ய நிரோதே ப்ரவிலயே ஸதி ஸர்வாஸாம் சித்தவ்ருத்தீநாம் ஸ்வகாரணே ப்ரவிலயாத்யா யா ஸம்ஸ்காரமாத்ராத்வ்ருத்திருதேதி தஸ்யாஸ்தஸ்யா நேதி நேதீதி கேவலம் பர்யுதஸநாந்நிர்பீஜ: ஸமாதிராவிர்பவதி। யஸ்மிந்ஸதி புருஷ: ஸ்வரூபநிஷ்ட: ஶுத்தோ பவதி।

ததத்ராதிக்ருதஸ்ய யோகஸ்ய லக்ஷணம் சித்தவ்ருத்திநிரோதபதாநாம் ச வ்யாக்யாநமப்யாஸவைராக்யலக்ஷணம் தஸ்யோபாயத்வயஸ்ய ஸ்வரூபம் பேதம் சாபிதாய ஸம்ப்ரஜ்ஞாதாஸம்ப்ரஜ்ஞாதபேதேந யோகஸ்ய முக்யாமுக்யபேதமுக்த்வா யோகாப்யாஸப்ரதர்ஶநபூர்வகம் விஸ்தரேணோபாயாந்ப்ரதர்ஶ்யம் ஸுகமோபாயப்ரதர்ஶநபரதயேஶ்வரஸ்ய ஸ்வரூபப்ரமாணப்ரபாவவாசகோபாஸநாக்ரமம் தத்பலாநி ச நிர்ணீய சித்தவிக்ஷேபாம்ஸ்தத்ஸஹபுவஶ்ச து:காதீந்விஸ்தரேண ச தத்ப்ரதிஷேதோபாயாநேகத்த்வாப்யாஸமைத்ர்யாதீந்ப்ராணாயாமாதீந்ஸம்ப்ரஜ்ஞாதாஸம்ப்ரஜ்ஞாதபூர்வாங்கபூதவிஷயவதீ ப்ரவ்ருத்திரித்யாதீந் ச ஆக்யாயோபஸம்ஹாரத்வாரேண ச ஸமாபத்தீ: ஸலக்ஷணா: ஸபலா: ஸ்வஸ்வவிஷயஸஹிதாஶ்சோக்த்வா ஸம்ப்ரஜ்ஞாதாஸம்ப்ரஜ்ஞாதயோருபஸம்ஹாரமபிதாய ஸபீஜபூர்வகோ நிர்பீஜ: ஸமாதிரபிஹித இதி வ்யாக்ருதோ யோகபாத:।