॥ ஶ்ரீ: ॥
॥ பூமிகா ॥
ப்ராசீநாதேவ காலாத் நரா ஆத்யாத்மிகாதிபௌதிகாதிதைவிகாபிதாநைஸ்த்ரிபிர்து:கைர்முஹுர்முஹு: பீட்யமாநா து:கநிவ்ருத்தயே க்ருதப்ரயத்நா அபி க்லேஶாந்நி:ஶேஷம் நிரஸிதுமக்ஷமா ஏவ பவந்தி । நிஸர்காதேவ கருணார்த்ரஹ்ருதயா: ப்ராக்தநா முநிவரா பவநிமக்நம் ஜநமுத்திதீர்ஷவ: காலே காலே ப்ரதேஶே ப்ரதேஶே ச து:கநிரஸநோபாயாநதிஜக்மு: । தத்த்வஜ்ஞாநாநதிகம ஏவ து:கநிதாநம் । தத்வஜ்ஞாநப்ராப்திரேவ து:கநிரஸநோபாய இதி சோபலேபிரே । பிந்நகாலதேஶேஷூபலப்தமபி தத்வவிஷயாணாமநேகத்வாத் கயாசந விதயா பஞ்சதா ஸப்ததா வா விபக்த ஆஸீதேஷ உபாய: । ப்ரதிபாகம் சர்சிதா விஷயா: ஸூத்ரரூபேண நிபத்தா தர்ஶநமிதி வ்யபதேஶம் பேஜிரே ।
தர்ஶநாந்யேதாந்யாஸ்திகநாஸ்திகபேதேந த்விதா விபக்தாநி । பாணிநிஸூத்ரேண (4-4-60)
“அஸ்தி நாஸ்தி திஷ்டம் மதி:”
இத்யநேநாஸ்ய விபாகஸ்ய ப்ரமாணம் ப்ரதர்ஶிதம் பவதி । ஏதத்ஸூத்ரவ்யாக்யாத்ரா பட்டோஜிதீக்ஷிதேந—
ததஸ்யேத்யேவ । அஸ்தி பரலோக இத்யேவம் மதிர்யஸ்ய ஸ ஆஸ்திக: । நாஸ்தீதி மதிர்யஸ்ய ஸ நாஸ்திக: । திஷ்டமிதி மதிர்யஸ்ய ஸ தைஷ்டிக இதி பதாநாமேஷாம் விவரணம் க்ருதம் । ஏதஸ்மிந் விவரணே(அ)ப்யுபகதே, ஆஸ்திகத்வேநாபிதா மீமாம்ஸகா: பரலோகாநப்யுபகந்தாரோ நாஸ்திகவ்யபதேஶபாஜோ பவேயு: । ஏதத்பரிஹாராய ஆஸ்திகநாஸ்திகஶப்தௌ வேதப்ராமாண்யாப்யுபகந்த்ருத்வாநப்யுபகந்த்ருத்வமூலகௌ தார்ஶநிகைர்நிர்ணீதௌ । ப்ரக்ரியாமேநாமப்யுபகப்ய சார்வாகஜைந்பௌத்தாநி தர்ஶநாநி நாஸ்திகாநி, ந்யாயவைஶேஷிகஸாம்க்யயோகபூர்வமீமாம்ஸாவேதாந்ததர்ஶநாந்யாஸ்திகாநீதி விபாகோ(அ)ப்யுபகத: ।
ஆஸ்திகதர்ஶநேஷு ஸாம்க்யமபஹாய தத்வஹிதோபாயஸ்ஸூத்ரரூபேண நிபத்தா: ப்ராசீநகாலாதேவ பதஞ்ஜலி கௌதம கணாத ஜைமிநி பாதராயணை: ப்ரணீதா: । ப்ராசீநைர்தார்ஶநிகைரநுத்த்ருதத்வாத் கபிலகர்த்ருகத்வேந விதிதாந்யபி ஸாம்க்யஸூத்ராணி ந ப்ரமாணாபதவீமபஜந் ।
ஸாம்க்யமதம் சாதிப்ராசீநமேவ । இதம்ப்ரதமதயாஸ்மிந் ஏவ ஜ்ஞாநஸ்ய முக்யத்வம் சேதநாசேதநவிபாகஶ்ச நிரூபிதௌ । ஆத்மா ஜ்ஞாநமயஶ்சேதநபதாபிதேய: । பஹவ ஆத்மாந: கர்த்ருத்வரஹிதா அக்ரியாஶ்சேதி ப்ரக்ருதிசேதநா ஸததபரிணாமிநீ கர்த்ருத்வோபேதா போக்த்ருத்வரஹிதா, ஸத்வரஜஸ்தமோகுணோபேதேதி சாஸ்மிந் தர்ஶநே ஸித்தாந்த: । குணபதேநாபிஹிதாந்யபி ஸத்வரஜஸ்தமாம்ஸி த்ரவ்யாண்யேவ ।
ப்ரக்ருதேர்மஹதாக்யா புத்திருத்பத்யதே, புத்தேரஹங்கார: தஸ்மாத் பஞ்ச்அ புத்தீந்த்ரியாணி பஞ்ச கர்மேந்த்ரியாணி மந:, பஞ்சதந்மாத்ரா இதி ஷோடஶ உத்பத்யந்தே । தந்மாத்ரத: பஞ்சபூதாநி சதுர்விம்ஶதிஸ்தத்வாநி பரிகண்யந்தே । புருஷேணாத்மேத்யபரவ்யபதேஶேந ஸாகம் பஞ்சவிம்ஶதிதத்வாந்யப்யுபகம்யந்தே ।
ப்ரகாஶசலநாசலஸ்வபாவைர்யுக்த ஸத்வரஜஸ்தமோபிருபேதா ப்ரக்ருதி: । ப்ரக்ருதேருத்பந்நேஷ்வபி மஹதாதிஷ்வபி குணா ஏதே வித்யந்தே । குணேஷு வைஷம்யாத் ப்ராக்ருதவஸ்துஷு வைஷம்யமுபலப்யதே । அத ஏவ ஸுகது:காதிகம் தரதமபாவேந புருஷம் பீடயதி । யத்யபி புருஷோ குணரஹிதோ பவதி அதாபி புத்தாவுத்பந்நேஷு விவிதபாவேஷு ஸ ஆத்மந ஏவைதே பாவா இத்யத்யவஸ்யதி ஸுகது:காதிகமநுபவதி ச । யதா ப்ரக்ருதிபுருஷயோர்வைலக்ஷண்யமுபலபதே ததா புருஷோ ந மமைதே பாவா இதி ப்ரக்ருதிக்ருதவிக்ரியாப்யோ தூர ஏவாவதிஷ்டதே ததாநீமாத்மநஸ்ஸ்வரூபம் வேத்தி, கைவல்யாக்யம் முக்திஸ்வரூபம் ச பஜதே ।
ஏஷ தத்வஸம்க்ரஹ: ஸாம்க்யகாரிகாயாமீஶ்வரக்ருஷ்ணாபிதாநேந ரசிதாயாம் விஶதீக்ருத: । மஹாபாரதே ச ஶாந்திபர்வணி ஸாம்க்யமதமநேகேஷு ப்ரகரணேஷு நிரூபிதம் । ஈஶ்வரப்ரேரணயா ப்ரக்ருதி: பரிணாமம் பஜத இதி வர்ணிதம் । கபிலேநேதம் மதமாஸுரயே ப்ரோக்தம், ஆஸுரே: பஞ்சஶிக இதமதிஜகாம விந்த்யவாஸிவார்ஷகண்ய ஜைகீஷவ்ய தேவலப்ரப்ருதய இதம் மதம் ப்ராவர்தயாமாஸுரிதி ஜ்ஞாயதே । ஷஷ்டிதந்த்ராக்யோ விபுல: ஸாம்க்யக்ரந்தோ லுப்த: । தத்ரத்யவிஷயாஸ்து பாஞ்சராத்ராஹிர்புத்ந்யஸம்ஹிதாயாம் (12-19-30) பரிகணிதா: ।
ஸாம்க்யமதோக்தம் தத்வமகிலம் யோகதர்ஶநே(அ)ப்யுபகதம் । ஈஶ்வர: ஷட்விம்ஶம் தத்வம் । புத்தயஹம்ங்காரமநாம்ஸி சித்தமித்யாந்தரிந்த்ரியேணைகேநைவ வ்யபதிஶ்யந்தே । சித்தே ஸத்வகுணோ(அ)திகதயா ரஜஸ்தமோப்யாமபேக்ஷயா பாஸதே । அத ஏவ ப்ரகாஶஸ்தத்ர பூயாந் வர்ததே । பராண்யபி ப்ரகாஶயதி । குணத்ரயேண சிதம் ஸததம் பரிணமதி । அயம் பரிணாமோ வ்ருத்திஶப்தேந வ்யபதிஶ்யதே । இந்த்ரியாணி பாஹ்யவஸ்தூந்யபி குணவைஷம்யோபைதாநி । அத ஏவ ஸுகது:காதிபாவாஶ்சித்தே ஜாயந்தே । ப்ரத்யாத்மம் ப்ராக்ருதஶரீராணாம் விபிந்நத்வாத் ஸுகது:காந்யேகரூபாண்யேவ ந ஜாயந்தே । ஸத்வேந ப்ரகாஶமாநே சித்தே ஆத்மா ஜ்ஞாநமயஸ்ஸ்வம் ப்ரதிபிம்பிதம் பஶ்யதி । தத்ரோத்பந்நாபிவ்ருத்திதபிராத்மா ஏவ பாதித இத்யநுபவதி । இயமேவாவஸ்தா பந்த: । ந மமேதி யதாநுபவதி ஸ முக்த ஏவ । ஈத்ருஶோ(அ)நுபவோ ந ஸர்வேஷாம் ஸர்வதா உத்பத்யதே । உத்பந்நோ(அ)பி வ்ருத்திவஶாதேஷோ(அ)நுபவோ நஶ்யத்யேவ । தத்வஜ்ஞாநே உத்பந்நே(அ)பி புருஷஸ்ய வ்ருத்திபிர்ந பாதா ஜாயேதேதி வக்தும் ந ஶக்யதே । அதோ யோகதர்ஶநே வ்ருத்திநிரோத: கார்ய இதி ஸித்தாந்திதம் ।
யுஜ ஸமாதௌ இதி தாதோ: அதவா யுஜிர்யோகே இதி தாதோர்நிஷ்பந்நோ யோகஶப்த: । ஸமாதேஸ்ஸாதநத்வேந யமநியமாஸநப்ராணாயாமப்ரத்யாஹாரதாரணாத்யாநஸமாதயோஷ்டாவங்காநி (யோக. ஸூ 2-29) இத்யத்ராஷ்டாவங்காநி பரிகணிதாநி । த்யாது: ப்ரேப்ஸிதம் யத்வர்ததே ததேவ த்யேயம் பவிதுமர்ஹதி । யமாதிப்ரத்யாஹாரபர்யந்தாநாமங்காநாம் த்யேயத்வேந விஷயோ நாஸ்தி । பரம் து தாரணாதித்ரயாணாமேததங்கபஞ்சகமவஶ்யமபேக்ஷ்யதே । அத ஏவ ஜைநைர்பௌத்தைஶ்சாங்கபஞ்சகமாத்ரியதே ।
யோகஶ்சதுர்விதோ மந்த்ரலயஹடராஜேதி நாமபி: ப்ரஸித்த: । த்வாதஶாக்ஷராந் மந்த்ரயோகிநோ த்யாயந்தி । கார்யம் காரணே யதா லீநம் பவதி ததா யே யோகம் குர்வந்தி தே லயயோகிந உச்யந்தே । ப்ராயோ யோகோ(அ)யம் ஶைவமதே ப்ரஸித்த: । யமாத்யங்காநுஷ்டாநாய ஶரீரஶ்ச மநஸஶ்ச தார்ட்யமபேக்ஷ்யதே ஏததர்தம் ஹடயோகோ(அ)நுஷ்டேய: । யோகஶ்சாயம் ராஜயோகாநுஷ்டாநாய கல்பதே । பூர்வமேவாநுஷ்டிதோயம் யோக: பதஞ்ஜலிநா ப்ரசாரதாம் நீத: ।
ராஜாதந்தாதிஷு பரம் (அஷ்டாத்யாயீ 2-2-31) இதி ஸூத்ரம் ராஜயோகஶப்தம் ப்ரமாணயதி । தந்தாநாம் ராஜா ராஜதந்த: । பூர்வபதத்வேந ப்ரயோஜ்யோ(அ)யம் தந்தஶப்த உத்தரபதம் பவதி । ததா ராஜயோகபதம் ப்ராமாணிகம் பவதி । ஸ்வாத்மாராமயோகீந்த்ரேண ப்ரணீதாயாம் ஹடயோகப்ரதீபிகாயாம் நரஹரிக்ருதே போதஸாரே ச விபாகோ(அ)யம் நிரூபிதோ பவதி ।
ஹிரண்யகர்பேணாயம் யோக: ப்ரப்ரதமம் ப்ரவர்தித: । விஷ்ணுபுராணபாகவதபகவத்கீதாஹிர்புத்ந்யஸம்ஹிதா- ஸநத்குமாரஸம்ஹிதாதிஷு யோகோ வர்ணித: । பஶ்சாதேவ பதஞ்ஜலிநா க்ரந்தரூபேண ரசித: ।
யோகஸூத்ரே 195 ஸூத்ராணி ஸந்தி । ஸமாதிநாம்நி ப்ரதமே பாதே 51 ஸூத்ராணி, ஸாதநாக்யே த்விதீயே 55, விபூத்யபிதாநே த்ருதீயே 55, கைவல்யநாம்நி ச துரீயே 34 ? ஸூத்ராணி ஸந்தி ।
சதுர்தே பாதே ஸூத்ராணாமிதரபாதஸ்தேப்யோ(அ)ல்பஸம்க்யாவத்வாத் த்ருதீயபாதாந்தே கேஷுசித்கோஶேஷு க்ரந்தஸமாப்தித்யோதநாயேதிஶப்தஸ்ய ப்ரயுஜ்யமாநத்வாச்ச பதஞ்ஜலிஶ்சதுர்தபாதம் ந ப்ரணிநாயேதி கேசிந்மந்யந்தே । க்ரந்தே கஸ்மிம்ஶ்சித்பாகே ஸூத்ராணாம் ஶ்லோகாநாம் வா ஸம்க்யா தத்பாபாககர்த்ருத்வஸாதநாய ந நியமயதி, அபி து தத்பாககதவிஷயா ஏவ கணநாமர்ஹந்தி । கதிபயகோஶேஷு குத்ரசித் ப்ரயுக்த: இதிஶப்த: தத்க்ரந்தஸமாப்திம் ஸூசயிதும் நாலம் । துரீயே பாதே ப்ரதிபாத்யமாநா விஷயா: கதிபய ஏவ । அத ஏவ தத்ர ஸூத்ராணி பாதத்ரயாபேக்ஷயா ந்யூநாநி பவந்தி । ஸமக்ராம் ஸூத்ராணாம் பதஞ்ஜலிரேவ கர்தா இதி ஸித்தம் ।
ஶப்தாநாமநுஶாஸநம் விதததா பாதஞ்ஜலே குர்வதா
வ்ருத்திம் ராஜம்ருகாங்கஸம்ஜ்ஞகமபி வ்யாதத்வதா வைதகே ।
வாக்சேதோவபுஷாம் மல: பணிப்ருதாம் பர்த்ரேவ யேநோத்த்ருத-
ஸ்தஸ்ய ஶ்ரீரணரங்கமல்லந்ருபதேர்வாசோ ஜயந்த்யுஜ்வலா: ॥
போஜக்ருதயோகஸூத்ரவ்ருத்தௌ உபோத்தாதே பஞ்சம: ஶ்லோக: ।
ஏதஸ்மாச்ச்லோகாத் பதஞ்ஜலிர்மஹாபாஷ்யம் சரகஸம்ஹிதாம் யோகஸூத்ராணி ச ப்ராணைஷீதித்யவகப்யதே । விபிந்நவிஷயாணாம் க்ரந்தாநாம் த்ரயாணாமேஷாம் பதஞ்ஜலே: கர்த்ருத்வாப்யுபகமோ விமர்ஶகேப்யோ ந ரோசதே ஏகஸ்மிந்நபி க்ரந்தே இதரேப்ய: ஸ்வாபிப்ராயஸ்ய ப்ராமாண்யஸ்தாபநார்தம் ஸம்வாதார்தம் வா வசநம் பதஞ்ஜலிநா நோபாத்தம் । நாபீதரயோர்க்ரந்தயோர்நாமக்ரஹணமிதி காரணமபி ஸ்வபக்ஷஸ்ய ப்ரதர்ஶயந்தி । ஏஷ பக்ஷோ ஹாதும் யுஜ்யதே, யத: சக்ரபாணிநா ஸ்வேந ரசிதாயாம் சரகஸம்ஹிதாவ்யாக்யாயாம் நாகேஶபட்டேந லகுமஞ்ஜூஷாயாம் ச பதஞ்ஜலேரபரநாமதேயேந ஶேஷஶப்தேநைதாப்யாம் வாக்யாந்யுத்த்ருதாநி ஸந்தி । விபிந்நவிஷயத்வேந க்ரந்தாந்தரஸ்ய நாமநிர்தேஶாபாவேந ச க்ரந்தாநாம் ஏகேநைவ கர்த்ருத்வாப்யுபகமோ ந தோஷாய இதி மந்தவ்யம் । பதஞ்ஜலேர்க்ரந்தத்ரயஸ்ய கர்த்ருத்வாப்யுபகமே ந கிம்சிதப்யஸங்கதம் ।
அத யோகாநுஶாஸநம் । (யோ. ஸூ. 1.1) இதி ப்ரதமஸூத்ரப்ரணயநேநைவ யோகஸ்யாநுஶாஸநம் க்ரியத இதி பதஞ்ஜலிநா ஆவேத்யதே । ஸித்தஸ்யைவ யோகஸ்ய ஶாஸநம் க்ரியதே । அத ஏவ பூர்வபக்ஷஸித்தாந்தயோர்ந பதமத்ர தத்தம் ।
ஏதேந யோக: ப்ரத்யுக்த: । (ப்ரஹ்மஸூத்ரம் 2-1-3) இதி ஸூத்ரேண யோகதர்ஶநம் பாதராயணேந கண்டிதம் । அவிரோதாத்யாயே ப்ரஹ்மேதரத் காரணமிதி விவதமாநாநாம் தர்ஶநாநி கண்டிதாநி । ஹிரண்யகர்போ ந ப்ரஹ்ம, அதஸ்தேந ப்ரவர்திதம் தர்ஶநம் ந ப்ரமாணமிதி பாதராயணஸ்யாஶய: ।
யோகஸூத்ராணாம் ப்ரதமோ பாஷ்யகர்தா வ்யாஸ: । கோ(அ)யம் வ்யாஸ:? கிமயம் வேதவ்யாஸ:? உதைதந்நாமபாக் அந்ய இதி ஸம்ஶீதிநிரஸநாய ப்ரமாணம் கிம்சிதபி நோபலப்யதே ।
யோகஸூத்ரபாஷ்யே யோக ஏவ ஸமாதிரித்யுக்தம் । விஶோகா வா ஜ்யோதிஷ்மதீ (யோ.ஸூ. 1-36) இதீதம் ஸூத்ரம் விஶோகா ஜ்யோதிஷ்மதீதி த்விதா விபஜ்யோபே அப்யுபாயபூதே இதி நிரூபிதம் ।
ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ ஸ்வரூபஶூந்யே வார்தமாத்ரநிர்பாஸா நிர்விதர்கா (யோ. ஸூ. 1-43) இத்யஸ்ய வ்யாக்யாநாவஸரே ப்ராசீநாஜ்ஞாதகர்த்ருகஶ்ஶ்லோக ஏக உதாஹ்ருத: ।
வ்யாஸக்ருதஸ்ய பாஷ்யஸ்ய பகவச்சங்கரபாதை: ப்ரணீதம் விவரணம், வாசஸ்பதிமிஶ்ரக்ருதா தத்வவைஶாரதீ, விஜ்ஞாநபிக்ஷுக்ருதம் யோகவார்த்திகம் சேதி வ்யாக்யாநத்ரயமுபலப்யதே । ஶங்கரபகவத்பாதைர்விவரணாக்யம் வ்யாக்யாநம் க்ருதமித்யத்ர த்ருடம் ப்ரமாணம் நோபலப்யதே । யதி பகவத்பாதீயமிதம் விவரணமபவிஷ்யத் தர்ஹி ஶங்கரபகவத்பாதக்ருதப்ரஹ்மஸூத்ரபாஷ்யஸ்ய பாமதீநாம்நீம் வ்யாக்யாம் க்ருதவந்தோ வாசஸ்பதிமிஶ்ரா விவரணமவிகணய்ய வ்யாஸக்ருதபாஷ்யம் நாவ்யாக்யாஸ்யத் । கிம் ச ஶங்கராசார்யாணாம் வ்யாக்யாநாதஸ்மாத் ஸம்வாதாயாபி வசநம் கிம்சிதபி வாசஸ்பதிமிஶ்ரா நோபாததிரே । ந கோ(அ)பி விஶேஷாம்ஶோ விவரணே அஸ்மிந்நுபலப்யதே ।
தத்த்வவைஶாரத்யாம் ச
ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்வா (யோ. ஸூ. 1-23) இதீதம் ஸூத்ரம் விவ்ருண்வந்தோ மிஶ்ரா மநோவாக்காயைருபாஸநம் ப்ரணிதாநபதேநாபிஹிதமிதி வதந்தி ।
தத்ப்ரதிஷேதார்தமேகதத்த்வாப்யாஸ: (யோ. ஸூ. 1-32) இத்யத்ர ஏகதத்த்வபதமீஶ்வரமபிததாதீதி ப்ரதர்ஶயந்தி । விஜ்ஞாநபிக்ஷுக்ருதே யோகவார்த்திகே கேசந விஶேஷாம்ஶா உபலப்யந்தே ।
யோகஶ்சித்தவ்ருத்திநிரோத: இத்யத்ர லய ஏவ நிரோதபதேநாபிஹித இத்யுக்தம் ।
தஸ்ய வாசக: ப்ரணவ: (யோ. ஸூ. 1-27) இத்யஸ்ய ஸூத்ரஸ்ய
வ்யாக்யாநாவஸரே லிங்கபுராணாத்ஸார்தாஷ்டாதஶபி: ஶ்லோகைரஸ்ய ஸூத்ரார்தோ நிர்தாரித: ।
தத்ப்ரதிஷேதார்தமேகதத்த்வாப்யாஸ: (யோ. ஸூ. 1-32) இத்யத்ரைகபதேந ஸ்தூல ஏவார்தோ(அ)பிதீயதே, ந த்வீஶ்வர: । இதரதா ஸூத்ரகாரேணேஶ்வரபதமேவ ப்ரயுக்தம் ஸ்யாத் । வாசஸ்பதிமிஶ்ராணாம் மதமத்ரகண்டிதமிவ பாதி ।
க்ஷீணாவ்ருத்தேரபிஜாதஸ்யேவ மணேர்க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு தத்ஸ்தததஞ்ஜநதாஸமாபத்தி: (யோ. ஸ. 1-41) இதி ஸூத்ரே ப்ரயுக்தம் ஸமாபத்திபதம் தாந்த்ரிகமித்யுக்தம் । ப்ரதமபாதே 2, 7, 10, 19 & 24, ஸூத்ராணி கைஶ்சிதத்வைதபபராணி வர்ணிதாநி அத்ர கண்டிதாநி ।
யோகஸூத்ராணாமந்யா வ்யாக்யா: :-
1. போஜராஜக்ருதா வ்ருத்தீ ராஜமார்தாண்டாபிதா । ஈஶ்வரப்ரணிதாநம் க்ரியமாணா: க்ரியா: ஸர்வா ஈஶ்வரே ஸமர்பணீயா இதி பாவம் வ்யஞ்ஜயதீத்யுக்தம் । ஸர்வேஷாம் குருரித்யத்ர குருபதஸ்ய ஸர்வேஷாமுபதேஷ்டேத்யர்த: । மைத்ரீகருணேத்யத்ர (யோ. ஸூ. 1-33) கணிதஶாஸ்த்ராச்ச்லோக ஏக உதாஹ்ருத: ।
2. விஜ்ஞாநபிக்ஷோரந்தேவாஸிநா பாவாகணேஶேந ப்ரணீதா பாதஞ்ஜலவத்தி: । அஸ்மிந் மதே க்யாதிவாதோ(அ)ந்யதாக்யாதிரூப: । முக்யம் வைராக்யம் யதமாநஸம்ஜ்ஞா, ஏகேந்த்ரியஸம்ஜ்ஞா, வஶீகாரஸம்ஜ்ஞேதி சதுர்தா
பித்யத இத்யுக்தம் । பூர்வேஷாமபி குருரித்யத்ர (யோ. ஸூ. 1–26) குருபதம் ஜ்ஞாநசக்ஷுஷ: ப்ரதாதாரமபிததத்ஸர்வேஷாம் பகவதோ(அ)ந்தர்யாமிதயா வித்யமாநத்வாதிதம் யுஜ்யத இத்யுக்தம் । வீதராகவிஷயம் வா சித்தம் (யோ. ஸூ. 1-37) இத்யத்ர ஸநந்தஸநகாதயோ வீதராகஶப்தேநாபிப்ரேதா இத்யுச்யதே ।
யதாபிமதத்யாநாத்வா (யோ. ஸூ. 1-39) இத்யத்ர ஹரேர்ஹரஸ்ய வா மூர்திர்யதாபிமதபதேந நிர்திஷ்டா இத்யுக்தம் ।
3. வையாகரணமூர்தந்யமணிநா நாகேஶேந ப்ரணீதா வ்ருத்தி: । ஸூக்ஷ்மவிஷயத்வம் சாலிங்கபர்யவஸாநம் (யோ. ஸூ. 1-45)
இத்யத்ரேஶ்வரஸ்ய ஜகதோ நிமித்தகாரணமேவோக்தம் । 26, 50 ஸூத்ரே அத்வைதமதரீத்யா வ்யாக்யாதே ।
4. ராமாநந்தஸரஸ்வதீபீ ரசிதா வ்யாக்யா மணிப்ரபா । ப்ரதமகல்பிதமதுபூமிகப்ரஜ்ஞாஜ்யோதிரதிக்ராந்தபாவநீயா இதி யோகிநஶ்சதுர்விதா இத்யுக்தம் । ஸத்வோத்ரிக்த ஈஶ்வரே இதரேப்யோ ஜ்ஞாநப்ரதத்வம் ஸம்பாவ்யத இதி நிரூபிதம் ।
5. அநந்ததேவேந ப்ரணீதா சந்த்ரிகாபிதாநா வ்யாக்யா நிதராம் ஸம்க்ரஹரூபா ।
6. ஸதாஶிவப்ரஹ்மேந்த்ரஸரஸ்வதீபி: ப்ரணீதா யோகசந்த்ரிகா வ்யாக்யா । அத்ர பஹூநி ஸூத்ராண்யத்வைதபரதயா வ்யாக்யாதாநி ருதம்பரா ப்ரஜ்ஞா தர்மமேதஸமாதிமபிதத்தே இத்யுக்தம் ।
7. க்ருஷ்ணவல்லபேந க்ருதா வ்ருத்தி: । வேதேதிஹாஸபுராணேப்யோ வாக்யாந்யுத்த்ருத்ய ஸ்வவ்யாக்யாம் ப்ரமாணீகரோதி । யோகஸித்தயே ஈஶ்வராநுக்ரஹ: ஸர்வதாபேக்ஷ்யத இத்யுக்தம் । ஈஶ்வரோ வாஸுதேவ ஏவ ।
யோகதத்த்வப்ரதிபாதகக்ரந்தேஷு
1. நாதாதோராநந்தநிர்மிதா யோககர்ணிகா முக்யா । அஷ்டாதஶஸ்வத்யாயேஷு ஆஸநாங்கஸஹிதாநி யோகதத்த்வாநி ஸ்பஷ்டம் நிரூபிதாநி ।
2. பகவதா நாராயணேந பரத்வாஜாயோபதிஷ்டா யோகவிதயோ ஹம்ஸயோகிநா யோகதீபிகாக்யே க்ரந்தே விவ்ருதா: । க்ருதிரியம் ஶைவமதஸ்ய பஹூபகரோதி ।
3. யோகபாகமாத்ரப்ரதிபாதிகா வாஸிஷ்டஸம்ஹிதா யோகஸூத்ரவிஷயாந் ஹடயோகாம்ஶ்ச வர்ணயதி ।
4. விஜ்ஞாநபிக்ஷுணா க்ருதோ யோகஸாரஸம்க்ரஹோ நாம க்ரந்தோ யோகதத்ஸாதநஸித்திகைவல்யாநி ஸம்யங் நிரூபயதி ।
5. ஶிவாநந்தஸரஸ்வதீபீ ரசிதோ யோகசிந்தாமணிநாமகோ க்ரந்த: । ப்ரத்யாஹாரதாரணாஹடயோகஸித்தாந்தரஹஸ்யாநி விஶதமத்ர நிரூபிதாநி பவந்தி ।
யோகவிஷயாநதிக்ருத்ய கேசந க்ரந்தா ரசிதா உபலப்யந்தே ।
1. பரமேஶ்வரயோகீந்த்ரக்ருதம் யோகரஹஸ்யம் । ஶைவமதமவலம்ப்ய ரசிதமேதத் ।
2. யோகரஹஸ்யாபிதாநோ(அ)ந்யோ க்ரந்தோ ஹஸ்திகிரிமாஹாத்ம்யே(அ)ந்தர்கத: । வைஷ்ணவஸம்ப்ரதாயமநுருத்ய ப்ரணீதோ(அ)யம் க்ரந்த: ।
3. பரமஹம்ஸைர்நாராயணதீர்தை: அஷ்டாங்கயோகநிரூபணம் , அஷ்டாங்கயோகவிவரணம், யோகஸூத்ரவ்ருத்திஶ்ச ப்ரணீதாநி ।
அத்ர முத்ரிதா யோகவல்லீநாம்நீ யோகஸூத்ரவ்யாக்யா மத்ரபுரீமலங்கர்வாணைஸ்திருமலைக்ருஷ்ணமாசார்யை ரசிதா யோகஸூத்ரவ்ருத்திரூபா । வ்யாகரணமீமாம்ஸாஶாஸ்த்ரயோ: பரிணதப்ரஜ்ஞா ஏதே யோகஶாஸ்த்ரே தத்ப்ரயோகே சாநிதரஸாதரணம் கௌஶலம் வஹந்தி । ப்ரத்யஹம் நித்யகர்மாநுஷ்டாநம் யோகஸம்ப்ரதாயஸித்தாபி: விதாபி: ஆசரந்த ஏதே யதஸ்ய ந கிம்சிதபி பதமததாநா: சாத்ராநபி ஸந்மார்கே ப்ரவர்தயந்தோ விலஸந்தி ।
ஆசிநோதி ச ஶாஸ்த்ரார்தமாசாரே ஸ்தாபயத்யபி ।
ஸ்வயமாசரதே யஸ்மாத்தஸ்மாதாசார்ய உச்யதே ॥
இத்யாசார்யலக்ஷணம் நூநமேதாந் லக்ஷ்யீக்ருத்ய நிர்மிதம் । ஹிமாலயவாஸால்லப்த யோகப்ரயோகதத்த்வா ஏதே மத்ரபுர்யாம் யோகமந்திரம் நிர்மாய சாத்ராநப்யஸ்தயோகாந் குர்வந்தோ யோகஸூத்ராணாம் ஸம்ப்ரதாயாதவாப்தம் ஸூக்ஷ்மேக்ஷிகயா சோபலப்தம் பரமம் தாத்பர்யம் பரஸ்மா ஆவேதநாய யோகவல்லீநாமகம் வ்யாக்யாநம் ப்ரணீதவந்த: । அத ஏவைதேஷாம் ஸூத்ராணாம் யோகிவர்யைரேபி: க்ருதா வ்ருத்தி: ப்ராமாண்யபதவீமத்யாஸ்த இத்யத்ர ந கோ(அ)பி ஸம்ஶய: ।
ஆஸ்திகதர்ஶநத்வேநாபிமதேஷு யோகஶாஸ்த்ரதத்வப்ரதிபாதகேஷு பதஞ்ஜலிப்ரணீதேஷு யோகஸூத்ரேஷு ஸ்வாத்யாயாநுஶ்ரவிகேதி பதத்வயமுபலப்யதே । வேதவசஸா யோகஶாஸ்த்ரதத்த்வம் ப்ராமாண்யம் பஜத இதி நிரூபயிதும் யோகவல்லீகாரா பஹூநி வாக்யாந்யுதாஹரந்தி । சாந்தோக்ய-தைத்திரீய-முண்டகோபநிஷத்ப்ய ஏதாநி வசநாந்யுபாத்தாநி । ததாஹி —
ருதம் ச ஸத்யம் சாபீத்தாத்தபஸோ(அ)த்யஜாயத । இதி ।
(ம. நா. உ. 5-5)
நிர்விசாரவைஶாரத்யாமவஸ்தாயாம் ஜீவஸ்ய ஸ்வஸ்வரூபஜ்ஞாநம் ஜாயத இதி ஜ்ஞாபநாயோபாத்தமிதம் வசநம் ।
ருதம்பரா தத்ர ப்ரதிஜ்ஞா । (யோ.ஸூ. 1 — 48) இத்யத்ர முண்டகோபநிஷந்மந்த்ரேணோபோ?பலயதி ।
ப்ரணவோ தநு: ஶரோஹ்யாத்மா ப்ரஹ்ம தல்லக்ஷ்யமுச்யதே ।
அப்ரமத்தேந வேத்தவ்யம் ஶரவத்தந்மயோ பவேத் ॥ இதி ।
(மு. உ. 2-2-4)
நாகோஜிபட்டஸதாஶிவப்ரஹோந்த்ரஸரஸ்வதீப்ரப்ருதயோ யோகஸூத்ராண்யத்வைதபரதயா வ்யாசக்யு: । யோகவல்லீகாரா இமாநி ஸூத்ராணி விஶிஷ்டாத்வைதபரதயா வ்யாசக்ஷதே । கீத்ருஶீ ரீதிரத்ர யுக்தா இதி விமர்ஶஜாலே விநிபாதம் வர்ஜயித்வா கதமேதே வ்யாசக்ஷத இதி பராம்ருஶாம: । யோகஸூத்ரேஷு ந குத்ராபி ஜகதோ ம்ருஷாத்வம் நிர்திஷ்டம் । ஸத்யம் ஜகதித்யப்யுபகம்ய, ப்ரஹ்ம ஸகுணமேவ, தச்ச லக்ஷ்மீநாராயண ஏவேதி நிர்ணீதம் । ஈஶ ஶ்வர்யேதி தாதோர்நிஷ்பந்ந ஈஶஶப்த ஈஶ்வரீமப்யபிதத்தே ।
உபௌ ஏகம் தத்த்வமேவ । உபநிஷத்ப்ய: புராணாதிப்யஶ்சைதத்ஸமர்தயிதும் வசநாநி யோகவல்லீகாரை: ப்ரதர்ஶிதாநி । ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்வா । (யோ. ஸூ. 1–23) இத்யத்ர வாஶப்தோ விகல்பார்தக: । சித்தவ்ருத்திநிரோதாய யே(அ)ஶக்தாஸ்தேஷாம் க்ருதே ஈஶ்வரப்ரணிதாநம் ஸுகரோபாய இதி பதஞ்ஜலிநேதம் ஸூத்ர ப்ரணீதமிதி வ்யாக்யாதாரோ மந்யந்தே ।
பகவந்நாதமுநேராஶயம் விதித்வா யோகவல்லீகாரா வாஶப்தஸ்யாவதாரணார்தகமேவேதி நிஶ்சிந்வந்தி । உதாஹரந்தி சாத்ர நாமலிங்காநுஶாஸநாத்ப்ரமாணம் । தத்யதா —
ஸ்யுரேவம் து புநர்வைவேத்யவதாரணவாசகா: (3-4-15) இதி விகல்பார்தகஸ்ய வாஶப்தஸ்யாவதாரணார்தத்வாப்யுபகமாய யுக்திம் ப்ரமாணம் சைதே வ்யாக்யாதார: ப்ரதர்ஶயந்தி । பஶ்வாலம்பாஶ்வமேதாதய- ஸ்ஸுத்ரகாரைர்விஹிதா அபி க்ருதயுகீநைரேவாநுஷ்டாதும் க்ஷமா: । தநூயமாநே தபஸி, ம்லாயதி ஜ்ஞாநே, ஜீர்யதி யஜ்ஞே தாநமேவாசரிதும் கலௌ ஜநா: ப்ரபவந்தி । ததா சோக்தம் ந்யாயாசார்யை:—
வைதிகா அப்யாசாரா ராஜஸூயாஶ்வமேதாதய: ஸமுச்சித்யமாநா த்ருஶ்யந்தே, யத இதாநீம் நாநுஷ்டீயந்தே । ந சைதே ப்ராகபி நாநுஷ்டிதா ஏவ । ததர்தஸ்ய வேதராஶேரப்ராமாண்யப்ரஸங்காத் இதி ।
ந்யாயகுஸுமாஞ்ஜலி: ஸ்தபக 2.
ஆயுராரோக்யபலவீர்யஶ்ரத்தாஶமதமக்ரஹணதாரணாதிஶக்தி: அஹரஹரபசீயமாநாந்யேவாநுபூயந்தே । ததா சித்தவ்ருத்திநிரோதோ(அ)த்ய கலௌ கதமநுஷ்டாதும் ஶக்யதே । அத ஈஶ்வரப்ரணிதாநமேவ கார்யம் । அநேந வ்ருத்திநிரோதம் விததந்தி ஸூத்ராணி ஏவ ப்ராமாணிகாநீதி ந மந்தவ்யம் । யோகாங்காநாமஷ்டாநாமபீஶ்வரப்ரணிதாநாயோபகாரகத்வம் பவத்யேவ । த்யாத்ருத்யேயத்யாநாவயவத்ரயம் யோகாப்யாஸே வர்ததே । த்யாதா ஜீவ: । த்யேயம் வஸ்து பரமாத்மா ஏவ, ந து ப்ராக்ருதம் யத்கிம்சித்வஸ்து யதஸ்தஸ்மிந் த்யேயே(அ)சேதநம் வஸ்து க்யாயதஶ்சித்தவ்ருத்திநிரோத: ந கதாசித் ஸேத்ஸ்யதி । த்யாநம் நாமோபாஸநமேவ । ததபி ஜ்ஞாநரூபமேவ । ஜ்ஞாநமயேந ஜீவேந த்யாத்ரா ஜ்ஞாநரூப ஈஶ்வரோ த்யேய இதி ஸாம்ப்ரதம் । யோ ஜீவ: “அஹம் ஜாநாமி” இத்யநுபவம் ப்ராப்நோதி, தேந ஸோ(அ)நுபவோ ஜ்ஞாநமய ஏவாநுபூயேத । அநுபவவிஷயஜ்ஞாநமாத்மநி ஜாயதே । ஜ்ஞாநமயே ஆத்மநி விஷயஸ்ய ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே । அத ஏவாஹம் ஜாநாமீதி ஜீவஸ்யாநுபவ: । விஷயஜ்ஞாநமாத்மஸ்வரூபே ஜ்ஞாநே தர்மதயா பாஸதே । அதோ விஷயஜ்ஞாநம் தர்மபூதஜ்ஞாநமித்யுச்யதே । அநேந தர்மபூதஜ்ஞாநேந த்யாநரூபேண த்யேயம் வஸ்து ஜீவேந ஜ்ஞாயதே । விஷயஜ்ஞாநே உத்பந்நே கிமாத்மா மம ஏதத்விஷயகஜ்ஞாநமுத்பந்நமித்யத்யவஸ்யதி ? ஸர்வேஷாம் நேத்யேவேதி வக்தவ்யம் பவதி । யதி ந கதம் தர்ஹி யோகிநாம் த்யாத்ருத்யாநத்யேயேதி த்ரிதயஸ்யாநுபவ:? அதோ பகவந்நாதமுநிப்ரணீதம் யோகரஹஸ்யமாதாரீக்ருத்ய அஹம்க்ரஹோபாஸநமேததர்தமாசரிதவ்யமிதி யோகவல்லீகாரா அபிப்ரயந்தி ।
அஹமிதி பதஸ்யாத்மேத்யர்த: । க்ரஹோ ஜ்ஞாநம் । அஹம்க்ரஹோபாஸநம் நாமாஹமிதி ஜ்ஞாநவதா ஈஶ்வர உபாய இத்யர்தம் நிர்திஶதி ।
அத்ர த்வயமாக்ஷேப உத்பவேத் । அஹமித்யஸ்ய பதஸ்யாஹங்காரோ(அ)ப்யர்தோ வித்யதே । ததாசாஹம்க்ரஹோபாஸநமாஹங்காரிகஜ்ஞாநோபாஸநமேவ ஸ்யாத் । அஹங்காரஸ்ய ப்ராக்ருதஸ்யோபாஸநேந புந: ஸம்ஸ்ருதிரேவ ஸ்யாத் ।
குதோ முக்திவார்தேதி ।
அத்ரேத்தம் ஸமாதீயதே । கௌர்கச்சதீத்யாதௌ கமநம் கோபிண்டநிஷ்டம் । தச்சாசேதநே க்ரீடார்தம் நிர்மிதே கோபிண்டே நோபலப்யதே । ஜீவத்யேவ கோபிண்டே தத்ருஶ்யதே । கௌர்கச்சதீத்யஸ்ய கோபிண்டஸ்யாந்தர்வித்யமாநஸ்ய ஜீவஸ்ய ப்ரயத்நாதேவ கோபிண்டம் கச்சதீதி வ்யவஹரோ(அ)பி ஸம்கச்சதே । அதோ கோபதம் கோபிண்டாந்தர்வித்யமாநமாத்மாநம் முக்யயா வ்ருத்த்யாபிதத்த இத்யங்கீகார்யம் । ததா சாஹ கணாதோ முநி: —
தேவதத்தோ கச்சதி யஜ்ஞதத்தோ கச்சதீத்யுபசாரே ப்ரத்யய: । இதி வைஶேஷிகஸூத்ரம் । (3-2-12) தேவதத்தஶரீரே, யஜ்ஞதத்தஶரீரே, கோ:ஶரீரே ச ப்ரயுஜ்யமாநா தேவதத்தயஜ்ஞதத்தகோஶப்தா ஔபசாரிகவ்ருத்தயைவ ஶரீராண்யேதாந்யபிதததீத்யங்கீகார்யம் ।
யதா கௌரிதி ஶப்தோ கோபிண்டவிஶிஷ்டாத்மாநமபிதத்தே, ததா ஆத்மேதி பதமபி தஸ்யாந்தர்யாமிணம் பரமாத்மாநமபிதத்தே । அசேதநாநாம் சேதநாநாம் ச பரமாத்மா ஏவாந்தர்யாமீ । சேதநாசேதநே ஶரீரபூதே பரமாத்மந: அதோ கோஶப்தோ கோபிண்டவிஶிஷ்டஸ்ய ஜீவஸ்யாந்தர்யாமிண: பரமாத்மநோ வாசக: । ததா சோபநிஷத்வாக்யம்—
ய: த்ருதிவ்யாம் திஷ்டந் த்ருதிவ்யா அந்தர: யம் த்ருதிவீ ந வேத யஸ்ய ப்ருதிவீ ஶரீரம் ய: த்ருதிவீமந்தரோ யமயதி ஏஷ தே(அ)ந்தர்யாம்யம்ருத: । ப்ருஹதாரண்யகோபநிஷத் 3–7–3
ய ஆத்மநி திஷ்டந் ஆத்மநோ(அ)ந்தர: யமாத்மா ந வேத யஸ்யாத்மா ஶரீரம் ய ஆத்மாநமந்தரோ யமயதி ஏஷ தே(அ)ந்தயம்யம்ருத: । ப்ரு. ஆ. உ. 3-7-22.
ஏவமஹம்ஶப்தஶ்ஶரீரவிஶிஷ்டபரமாத்மநோ வாசக: । அஹம்க்ரஹோபாஸநம் ச ஸ்வஶரீராந்தர்யாமீத்யஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்யோபாஸநமித்யர்த: । ப்ரதர்தநவித்யாயாம் மாமுபாஸ்ஸ்வேதி வசநமஸ்யோபாஸநம் ப்ரமாணயதி । அஹம்க்ரஹேத்யஸ்ய மச்சரீரவிஶிஷ்டபரமாத்மஜ்ஞாநமித்யர்த: ।
ஏதாத்ருஶோபாஸநார்தம் ப்ரதிமாயா: பூஜநமாவஶ்யகம் । லோஹேந ம்ருதா வா விஷ்ணோ: ஸுரூபாம் ப்ரதிமாம் நிர்மாய பாஞ்சராத்ரவிதாநேந தஸ்யா: ப்ராணப்ரதிஷ்டா கர்தவ்யா । தஸ்யா: புரத உபவிஶ்ய த்ராடகாக்யதாந்த்ரிகவிதயா தாமீக்ஷேத । தாமேவ ப்ரதிமாம் பூஜயேத் । அநந்தரம் ஸமாத்யர்தம் ப்ரயதேத ।
விஷ்ணுபரயோகக்ரமம் விவ்ருண்வந்தோ பகவந்நாதமுநயோ யோகரஹஸ்யம் நாம க்ரந்தம் ப்ரணிந்யு: । ஸ க்ரந்தோ(அ)த்யந்தம் லுப்த: । நாதமுநே: ஶிஷ்யஸ்தம் க்ரந்தம் யோகக்ரமம் சாதிஜகாம । குருகேஶ்வரநாம்ந ஏதச்சிஷ்யாத்யாமுநமுநய: க்ருதப்ரயத்நா அபி க்ரந்தமிமம் ந க்ருஹீதவந்த: । பரம் து குருபரம்பராத: கிமயம் க்ரந்தோ நாதிகத:, உத தத்ர ப்ரதிபாதிதம் யோகரஹஸ்யம் வேதி நிஶ்சேதும் ந ஶக்யதே । லுப்தாதஸ்மாத் க்ரந்தாத் கதம் யோகவல்லீகாரா வசநாந்யுதாஹர்தும் ப்ரபவந்தி? வாதசிகித்ஸாதிநாம்நா தத்ரஸ்தப்ரகரணாநி கதமேதே ஜாநந்தீதி மஹாந் ஸம்ஶயோ வர்ததே ।
அஸ்ய ஸமாதிஶ்சைவம் பவிதுமர்ஹதி । யோகவல்லீகாரா யோகஶாஸ்த்ரே ப்ரயோகே ச குஶலா:, ஸித்திமந்தஶ்ச । ஆப்தாநாமைஷாம் வசாம்ஸி ப்ரமாணதயா க்ராஹ்யாண்யேவ ।
ப்ரத்யயஸ்ய பரசித்தஜ்ஞாநம் (யோ.ஸூ.3–19) இதி ஸூத்ரேண பதஞ்ஜலிர்யோகீ ஸத்த்வோத்ரிக்த: பரேஷாம் சித்தே வித்யமாநாநாம்
ப்ரத்யயாநாம் ஜ்ஞாநம் லபத இதி வக்தி । பரேஷாம் சித்தாநி யதாநேந ஸமாஹிதாநி க்ரியந்தே ததா தத்ர வித்யமாநாநாம் ஜ்ஞாநமப்யுபலப்யதே ।
பரிணாமத்ரயஸம்யமாத் அதீதாநாகதஜ்ஞாநம் । (யோ. ஸூ. 3-16) இதி ஸூத்ரே தர்மலக்ஷணாவஸ்தாத்ரயபரிணாமாந் ஸமாதாயாதீதகாலீநாநாகதகாலீநயோர்வஸ்துநோ: ப்ரத்யயயோர்வா ஜ்ஞாநம் லபத இத்யுக்தம் । ரஜஸ்தமோபாகௌ ப்ரதிபத்ய சித்ததஸ்ய ஸத்த்வபாகோ யதா ஸமாதீயதே, ததா பூதகாலபவிஷ்யத்காலாப்யாம் ஸம்பத்தாநாம் விஷயாணாம் ஜ்ஞாநம் யோகீ ப்ராப்ஸ்யதீதி ஸூத்ரஸ்யார்த: ।
பகவந்நாதமுநிபிரப்யேவமேவ ஶடகோபஸூரே: காலதர்மம் கதஸ்யாபி சித்தே நிஷ்டிதாஶ்சது:ஸஹஸ்ரகாதா: ப்ராபேத்யப்யூஹிதும் ஶக்யதே । யோகவல்லீகாரா அபி பகவந்நாதமுநிப்ய ஏவமேவ யோகரஹஸ்யமதிகதவந்த இத்யத்ராக்ஷேபணம் கர்தும் ந யுஜ்யதே । பகவந்நாதமுநிவம்ஶஜாநாம் யோகவல்லீகாராணாமிதம் ஸம்பாவ்யத இத்யப்யங்கீகார்யம் ।
யத ஏதே வ்யாக்யாதாரோ பகவந்நாதமுநேஶ்சித்தகதப்ரத்யயாந் ஜாநந்தி, அத ஏவைதை: ப்ரகரணேஷு யோகரஹஸ்யகதவாக்யாநாமுத்தரணம் கர்தும் ஶக்யதே । ஈஶ்வரப்ரணிதாநஸூத்ரே வாஶப்தார்தமவதாரணாத்மகமிதி கதத்பிரேதை: ப்ரதமபாதே ஸூத்ராணி த்விதா விபக்தாநி । ப்ரதமபாகே 1-22 ஸூத்ராணி ஸந்தி । உத்தரபாகே 23–51 ஸூத்ராணி வர்தந்தே । ப்ரதமபாதே சித்தவ்ருத்திநிரோதோ நிரூபித: । த்விதீயபாகே ச ஈஶ்வரப்ரணிதாநம் ததாஶ்ரித்ய யோகாப்யாஸஶ்ச நிருபித: ।
ஶரீர உத்பத்யமாநா ரோகா:
ப்ரச்சர்தநவிதாரணாப்யாம் ப்ராணஸ்ய (யோ.ஸூ. 1-34) இதி ஸத்ரேண நி:ஶேஷம் நிவார்யந்த இதி நிவேத்ய, ப்ராணாயாமஸ்யாங்கபூதம் கும்பகம், ஶீதலீ, ஸீத்காரீத்யாதிபேதயுக்தமிதி ப்ரதர்ஶயந்தி வ்யாக்யாதார: । யோகாப்யாஸஸ்ய ஶரீராரோக்யமவஶ்யமபேக்ஷ்யதே, ததர்தம் ஸாத்த்விக ஆஹார ஏவ ஸ்வீகார்ய: । உச்சவாஸப்ரஶ்வாஸாப்யாம் தேஹே வித்யமாநா தோஷா அபயந்தி । ப்ரஹ்மசர்யபாதிவ்ரத்யே ஸர்வதாநுபாலநீயே ।
யதா ஶாரீரோ ரோகஸ்ததா மாநஸரோகோ(அ)பி யோகாப்யாஸேநாபநேதும் ஶக்யத இதி ப்ராணாயாமஸ்யாவஶ்யாசரணீயத்வம், ஸததபரிணாமவச்சித்தம் புநர்விக்ரியாம் யதா ந ப்ரதிபத்யேத ததா சித்தஸ்ய
ஸ்திரீகரணார்தமபேக்ஷ்யத இத்யுக்தம் ।
யோகவல்லீகாரா ந கேவலம் வ்யாக்யாதார:, பரம் து மூலக்ரந்தஸ்ய தாத்பர்யபோதநே நிதராம் குஶலா: । ஸூத்ராணாம் பௌர்வாபர்யவிமர்ஶநம் க்ருத்வா, யதநுக்தம் ததந்யதோ க்ராஹ்யமிதி ந்யாயேந தச்சாஸ்த்ராந்தரேப்ய ஆதாய ஸூத்ரார்தேஷு ஸம்கமய்ய வ்யாக்யாநம் குர்வந்தி । பூர்வை: க்ருதவ்யாக்யாநாபேக்ஷயா ஏதேஷாம் விவரணமதிவிஸ்த்ருதமுபலப்யதே । ததா ஹி—
பவப்ரத்யோ விதேஹப்ரக்ருதிலயாநாம் (யோ. ஸூ 1-19) இத்யத்ர யோகவல்லீகாரைரவதரணிகா தத்தா யயா நிரோதஸமாதேஸ்ஸ்வரூபம் ஸ்புடமாவிஷ்க்ருதம் பவதி । யோகபாஷ்யாதௌ யத்யத்யேஷ ப்ரகாஶோ நோபலப்யதே, அதாபி மந்தப்ரஜ்ஞாநாம் ஸம்ஶயநிவாரணார்தம் யோகவல்லீகாரை: க்ருதா அவதரணிகா ஆவஶ்யகீதி யோகவல்லீகாராணாமாஶய: ।
ஶ்ரத்தாவீர்யஸ்ம்ருதிஸமாதிப்ரஜ்ஞாபூர்வக இதரேஷாம்— (யோ . ஸூ. 1-20) இத்யத்ர பதஞ்ஜலே: காலாநந்தரமேவ யோகதர்ஶநஸ்ய ப்ரவ்ருத்திரிதி கேஷாம்சநாபிப்ராயமாக்ஷிப்ய, நாராயணாத் ஸநகஸநந்தநாதித்வாரா யோகஸம்ப்ரதாய: பதஞ்ஜலிநா லப்த:, ய ஏநம் ஸூத்ரரூபேண ப்ரவர்திதவாநிதி யோகவல்லீகாராஸ்ஸமர்தயந்தி । உபநிஷத்வாக்யைஶ்சாஸ்ய ஸம்ப்ரதாயஸ்ய ப்ராசீநதாம் சாதிஷ்டந்தே । ஏதத்ஸூத்ரஸ்தாநி ஶ்ரத்தாவீர்யஸ்ம்ருதிஸமாதிப்ரஜ்ஞாநி பதாநி ஸமாதாவுபகுர்வந்தீத்யாவேதிதம் । பக்தஜநப்ரார்தநாநுரோதேந பகவாந் தேப்ய ஈப்ஸிதபலாநி ததாதீதி யோகரஹஸ்யகாராணாமயமாஶய இதி யோகவல்லீகாரா அபிப்ரயந்தி ।
க்லேஶகர்மவிபாகாஶயைரபராம்ருஷ்ட: புருஷவிஶேஷ ஈஶ்வர: (யோ. ஸூ. 1.24) இத்யத்ரேஶ்வரபதம் பகவதோ நாராயணஸ்யைவ வாசகமிதி, புருஷவிஶேஷ: புருஷோத்தம ஏவேதி, தஸ்ய கர்மணி ந ஸ்ப்ருஹா, நாபி கர்மபலே இதி ச ஸப்ரமாணம் யோகவல்லீகாரைர்நிரூபிதம் । வசநமப்யத்ரோக்தம்—
ந மாம் கர்மணி லிம்பந்தி ந ச கர்மபலே ஸ்ப்ருஹா ॥ பகவத்கீதா 4-14.
அபஹதபாத்மா ஸத்யஸம்கல்ப: ॥ சாந்தோக்யோபநிஷத் 8.1.5.
உத்தம: புரூஷஸ்த்வந்ய: பரமாத்மேத்யுதாஹ்ருத: ।
யோ லோகத்ரயமவிஶ்ய பிபர்த்யவ்யய ஈக்ஷ்வர: ॥ இதி ॥ பகவத்கீதா 15-17.
வ்யாதிஸ்த்யாநஸம்ஶயப்ரமாதாலஸ்யாவிரதிப்ராந்திதர்ஶநாலப்தபூமிகத்வாநவஸ்திதத்வாநி சித்தவிக்ஷேபாஸ்தே அந்தராயா: (யோ. ஸூ. 1-30) இத்யஸ்மிந் ஸூத்ரே ப்ரயுக்தாநாம் ஶப்தாநாம் யோகவல்லீகாரை: ப்ராகரணிகா அர்தா ஏவாபிஹிதா பவந்தி । தத்யதா— ஸம்ஶய ஈஶ்வரோ(அ)ஸ்தி வா ந வேதிரூப: ஆலஸ்யம் ஶாஸ்த்ரவிஹிதகாலே(அ)நநுஷ்டாநம் । அவிரதி: ஶாஸ்த்ரோக்தமர்யாதோல்லம்கநம் । அநவஸ்திதத்வயதேஷ்டாசரணமநியதாநுஷ்டாநம் ச ।
அஸ்மிந்நேவ ப்ரகரணே பக்திஸம்வர்தநாய மநோநைர்மல்யமபேக்ஷ்யத இத்யுக்த்வா ஆஹாரநியமேந தமநீநாம் ஸந்தௌ, ப்ராணேந்த்ரியேஷு ச ஶக்திருத்பத்யத இதி நிரூப்ய மிதாஶிதேநைவ பவிதவ்யமிதி நிரூபிதம் । அத்ர ப்ரமாணம் ச
நாத்யஶ்நதஸ்து யோகோ(அ)ஸ்தி ந சைகாந்தமநஶ்நத: ॥
பகவத்கீதா 6.16.
இதி யோகரஹஸ்யோக்தமேதத்விவரணமிதி யோகவல்லீகாரா: ।
ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ ஸ்வரூபஶூந்யேவார்தமாத்ரநிர்பாஸா நிர்விதர்கா (யோ. ஸூ. 1-43). ஏதயைவ ஸவிசாரா நிவிசாரா ச ஸூக்ஷ்ம விஷயா வ்யாக்யாதா । (யோ. ஸூ. 1-44) இதி ஸூத்ரத்வயம் ஸம்யோஜ்ய பகவத்ஸ்வரூபம் ஸூக்ஷ்மமேவ ப்ரபந்நாநாம் ப்ரார்தநாநுரூபம் ஸ்வீக்ருத்ய தேப்ய: ப்ரதர்ஶ்ய பலாநி ததாதி । ஏதத்ரூபம் ந ப்ராக்ருதம், ஸ்வப்ரகாஶம் சேத்யுக்த்வா பகவதநுக்ரஹம் தேஷாமேவாநுகம்பார்தமஹமஜ்ஞாநஜம் தம: ।
நாஶயாம்யாத்மபாவஸ்தோ ஜ்ஞாநதீபேந பாஸ்வதா இதி । (பகவத்கீதா 10-11) வாக்யேந வர்ணிதம் ।
தத்ப்ரதிஷேதார்தர்மகதத்வாப்யாஸ: (யோ. ஸூ. 1-32) இத்யத்ரைகபதமநிதரஸாதாரணம் விஶேஷணம் வ்யநக்தி । ஏதத்விஶேஷணம் தத்வபூதம் நாராயணமேவ விஶிநஷ்டி அபரதா ஏகபதம் பரிணாமி கர்மாதீநம் ச வஸ்த்வேவ நிர்திஶேத் யஸ்யாப்யாஸேந சித்தநிரோதோ ந கதம்சித் ஸேத்ஸ்யதீத்யுக்தம் ।
வீதராகவிஷயம் வா சித்தம் । (யோ. ஸூ. 1-37) இத்யத்ர வீதராகபதஸ்யேத்தம் விவரணம் க்ரியதே யோகவல்லீகாரை: யாத்ராகாலேஷு தத்ர தத்ர வீதராகை: ஸமாகமம் ப்ராப்ய யாத்ரிகா: ஸ்வஸ்தாநம் நிவ்ருத்ய தாந் ஸ்மரேயு: । ததா தேஷாம் ஸ்வரூபம் சிந்த்யதே । தேந தேஷாம் சித்தம் வீதராகம் பவதி । வ்யாக்யாந்தரேஷு ஸநகாதீநாம் 'சித்தமத்ராபிமதமித்யுக்தம் । ' தந்ந ஸமீசீநம் பாதி; யதஸ்தாத்ருஶாம் சித்தம் ஸுலபேந க்ரஹீதும் ந ஶக்யதே । குதஸ்தஸ்ய ஸ்மரணம்? ஸர்வ: ஸகந்தேஷு விஶ்வஸிதீதி ந்யாயாத் வீதராகை: ப்ரதமம் ஸமாகம: ப்ராப்ய: ॥ ததநந்தரமேவ ஸ்மரணஸ்யாவகாஶ இதி போத்யம் ।
யோகவல்லீகாரை: பாதஞ்ஜலதர்ஶநஸ்ய ப்ரமேயசிந்தா க்ரியதே । தத்ரேஶ்வரம் நியந்தாரமநுக்ரஹீதாரம் சாப்யுபகம்ய தஸ்ய த்யாநார்தம் மூர்திமேகாம் ஸ்தாபயித்வா, தஸ்யா: புரத ஆஸநே உபவிஶ்ய த்யாநம் கர்தவ்யமித்யுபதிஶந்தி யோகவல்லீகாரா: । பாதஞ்ஜலதர்ஶநே ஈஶ்வரோ நோபாதாநகாரணம் ।
ம்ருதுமத்யாதிமாத்ரத்வாத்ததோ(அ)பி விஶேஷ: (யோ. ஸூ. 1-22) இதீதம் ஸூத்ரம் ஸ்பஷ்டார்தகத்வாந்ந விவ்ருதம் । வ்ருத்திஶ்சேயம் யோகஸூத்ரதாத்பர்யம் ஜிஜ்ஞாஸமாநேப்யோ நிதராமுபகரோதீதி வ்யாக்யாமிமாம் ஸக்ருத்படநேநைவ வ்யக்தம் பவிஷ்யதி ।
நாதமுநி:
நாதேந முநிநா தேந பவேயம் நாதவாநஹம் ।
யஸ்ய நைகமிகம் தத்த்வம் ஹஸ்தாமலகதாம் கதம் ॥
யதிராஜஸப்ததி: ஶ்லோக: 5.
யோ வைதிகம் தத்த்வம் ஹஸ்தே ஆமலகமிவ ஸாக்ஷாத்க்ருதவாந் தேந நாதமுநிநா அஹம் நாதவாந் பவேயமித்யர்த: ।
ஶடமர்ஷணகோத்ரோத்பவ ஈஶ்வரமுநி: ஶ்ரீஶ்ரீநிவாஸம் ஸேவமாநோ வேங்கடகிரௌ ஸ்வஜீவிதம் நயந்நாஸீத் । இதரக்ஷேத்ராணி கந்துகாமஸ்ஸ: கதிபயைர்வித்வத்பிரநுயாதோ வேங்கடகிரித: ப்ரஸ்தாய உத்தராபதே தக்ஷிணதேஶே ச ஸ்திதாநி க்ஷேத்ராணி கத்வா தத்ரஸ்தாந் பகவதஸ்ஸிஷேவே । அந்ததஶ்சிதம்பரஸ்ய நாதிதூரே வித்யமாநம் காட்ட்மந்நார்கோவிலபிதம் க்ஷேத்ரமேத்ய தத்ர பகவந்தம் ஸேவமாந: கஞ்சித்காலமுவாஸ ।
தத்ர ஸ்திதஸ்ய தஸ்ய ஈஸவீய 823 தமே வர்ஷே குமார ஏகோ(அ)ஜநி । ரங்கநாதேதி நாம்நா க்ருதஸ்ஸ குமார: பித்ருத ஏவ ஶாஸ்த்ரம் ஸர்வம் ஸமதிஜகாம । பித்ரா ச யோகாநுஷ்டாநே காரிதபரிசய: ஸமாதிமாசரந் பகவதி த்ருடபக்தோ(அ)பூத் । அநேந ஸ ரங்கநாதமுநிரிதி நாம்நா க்ருத: । ஸங்க்ரஹேண நாதமுநிரித்யேவ ப்ரதாமவாப ।
கதாசித் குருகேஶ்வரக்ஷேத்ராதாகதா: கதிபயே ஶ்ரீவைஷ்ணவா: காட்டுமந்நாராலயே அபர்யாப்தாம்ருதேதி த்ராவிடதஶகம் மதுரம் ஜகு: । ததாகர்ணநேந பரவஶோ பூத்வா நாதமுநிஸ்தத்தஶகமதிக்ருத்ய தாந் யாத்ரிகாந் வர்ணயிதுமந்வயுக்த । “கும்பகோணஸ்தலே காதாகாயகேப்யஸ்தத்தஶகம் க்ருஹீதம் । தத: பரம் வயம் ந கிஞ்சிதபி ஜாநீம” இத்யுத்தரம் தத்தவத்ஸு தேஷு யாத்ரிகேஷு, நாதமுநி: கும்பகோணமேத்ய தத்ர ஸ்திதாந் காயகாநேதத்தஶகமதிக்ருத்ய பப்ரச்ச । தைரபி தத்விஷயஜ்ஞாநாபாவே ஆவேதிதே குருகாபுரீம் நாதமுநிரயாஸீத் । பராங்குஶதாஸநாம்நஸ்தத்வாஸ்தவ்யாத் “ஶடகோபேந ஸஹஸ்த்ரகாதா ரசிதா:, அபர்யாப்தாம்ருதேதி தஶகம் ததந்தர்கதமேவ, பரந்து ஸஹஸ்ரகாதாரூபோ க்ரந்தோ லுப்த ஏவே”தி விவேத । நாதமுநயே தா காதா அவாப்துமுபாயமேகஞ்ச நிவேதயாமாஸ “ஶடகோபஸ்யாந்தேவாஸீ மதுரகவிரிதி த்விஜவர்ய
ஏக ஆஸீத் । தேந ஶடகோபமாஹாத்ம்யாவேதகம் “கண்ணிநுந் ஶிருத்தாம்பு”நாமகம் த்ராவிட்யாம் தஶகமேகம் ரசிதம் । தத்து.மத்தோ(அ)வாப்ய த்வாதஶஸஹஸ்ராக்ருத்வஸ்தத்பவத்பிராவர்திதவ்யம் । ததநு பலபாக் பவாந் பவிஷ்யதீ”தி ஸ வ்யாஜஹார । நாதமுநிரபி தத்தஶகம் தஸ்மாததிகத்ய ததைவாவர்தயாமாஸ । ததாத்வே ஸமாதிஸ்தஸ்ய தஸ்ய நாதமுநே: புரதஶ்ஶடகோப ஆவிரபூத் । தஸ்யேப்ஸிதஞ்சாநுயுயோஜ । நாதமுநி: ப்ரஹ்வோ பூத்வா ஸஹஸ்த்ரகாதாஸ்தம் யயாசே । ஸோ(அ)பி ந கேவலம் ஸஹஸ்த்ரகாதாஸ்ஸ்வநிர்மிதா:, அந்யேஷாம் காதாநாம் ஸஹஸ்ரத்ரயம், மந்த்ராந், ப்ரஹ்மஸூத்ராணி வ்யாக்யாஸஹிதாநி ச தஸ்மா உபாதிக்ஷத் திரோபபூவ ச । ஶடோபாததிகதமேதத்ஸர்வம் மநஸி குர்வந் தத்க்ஷேத்ரஸ்தம் பகவந்தம் ஸேவமாநோ நாதமுநி: கஞ்சித்காலமத்யவாஹயத் ।
அநிதரஸுலபேந விஸ்மயாவஹேநாநேந வ்ருத்தாந்தேந தத்ர ஸ்திதாஸ்ஸந்தோ நாதமுநிம் ஸ்வக்ருதபுண்யபலமமம்ஸத । வ்ருத்தாந்தமேகம் ச தஸ்மை நிவேதயாமாஸு: । “கலியநாமகோ (திருமங்கையால்வார்) திவ்யஸூரி: குரூகாபுர்யாம் ஸ்திதாம் ஶடகோபப்ரதிமாம் ஶ்ரீரங்கபுரீம் நீத்வா தத்ர விம்ஶதிம் திநாநி தநுர்மாஸே(அ)த்யயநோத்ஸவமகாரயத்ம் । ப்ரதிஸம்வத்ஸரமேவம் நிர்வர்திதோ(அ)யமுத்ஸவ: கலியே காலதர்ம கதே உபரராம” இதி । மஹநீயம் மஹ ஆசரிதவ்யமிதி நிஶ்ரிததீர்நாதமுநி: ஶடகோபமூர்திம் ஶ்ரீரங்கம் ப்ராபய்யாத்யயநோத்ஸவம் நிர்வர்தயாமாஸ । கும்பகோணே ச ஶ்ரீமதபர்யாப்தாம்ருதாலயே ஶடகோபபேரம் ப்ரதிஷ்டாப்யாத்யயநோத்ஸவம் தத்ராகார்ஷீத் । தத: காட்டுமந்நார்கோவில்ஸ்தலம் ப்ரதிநிவ்ருத்த: தத்ரஸ்தம் தேவம் ஸேவமாநஸ்தஸ்தௌ ।
தத்ர ச க்ருஷ்ணமாசார்யநாமாநம் (மேலையஹத்தால்வாந்) பாகிநேயம், வரதாசார்யாபிதாநம் (கீலையஹத்தால்வாந்) சாந்யம் பகிநேயம், இதரந் ஶிஷ்யாம்ஶ்சாதீதகாதாசதுஷ்டயாந் சகார । சாத்ரேஷு தேஷு கேசந தந்நிதேஶேந ரங்கபுரீமேத்ய பகவந்தம் ரங்கபதிமேதாபிர்காதாமி: தோஷயந்தஸ்தம் ஸேவமாநாஸ்தத்ரைவ தஸ்து:, இதரே து குரோஸ்ஸகாஶ ஏவ ஸ்திதா: ।
ஏவம் காலே கச்சதி, கங்ககோண்டசோலபுரமிதி ப்ரஸித்தம் புரம் ஶாஸதஶ்சோலராஜஸ்ய ஸபாம் கணிகாத்வயமாகத்ய ப்ராதிஸ்விகம் காநசாதுர்யம் ப்ரதர்ஶயாமாஸது: । தயோரேகா திவ்யகாநே இதரா ஐஹலௌக்கிகாநே ப்ராவீண்யமுபகதவத்யௌ । ராஜா து மாநுஷகாநமேவ ஶ்லாகமாநஸ்த த்ரோபதர்ஶிதகௌஶலாம் கணிகாம் பூரிபிர்த்ரவ்யாபரணாதிபிஸ்ஸம்மாநயாமாஸ । அநேந கிஞ்சிதிவ பக்நாஶாபி திவ்யகாநவிசக்ஷணாபரா கணிகா க்ஷேத்ராத் க்ஷேத்ரம் தத்ரஸ்தாலயே ப்ரதிஷ்டிதம் பகவந்தம் ஸ்வகாநேநாஹ்லாதயந்தீ அந்தத: காட்டுமந்நார்க்ஷேத்ரமாஸஸாத । தத்ர ச பகவந்தம் ஸ்வதிவ்யகாநேந ஸ்துவதீம் தாம் விலோக்ய, நாதமுநிஸ்தாம் திவ்யகாநமநேகவிதம் கர்தும் நியோஜயாமாஸ । சித்தாபஹாரி தத்காநம் நிஶம்ய நாதமுநிஸ்தஸ்யை பஹுமாநாநி தாபயாமாஸ । ஸா ச சோலந்ருபஸமீபம் கத்வா காநவித்யாயாம் நாதமுநே: ப்ராவீண்யமாவேதயத் । ராஜ்ஞா ஸப்ரஶ்ரயம் ப்ரார்திதோ நாதமுநீ ராஜஸபாம் ப்ராப்ய, தேவகாநஸ்ய மநுஷ்யகாநாத் விஶேஷம் ப்ரதர்ஶயமாஸ । திவ்யகாநவிசக்ஷணாம் ச கணிகாம் ஸபாயாம் ஸ்திதே ஸ்தம்பே(அ)கஸ்மிந் தாலமேகமுத்பாத்ய காதவ்யமிதி திதேஶ । ததைவ கணிகயா க்ருதே, ஶ்ரோத்ருசித்தவிஸ்மயாவஹோ மதுரஶ்ஶப்தஸந்தோஹோ(அ)ஜநி । ஸ்தம்பஶ்ச ப்ரலீநோ பபூவ । நாதேந புநரபி தத்தாலயுக்தகாநாய நியுக்தா கணிகா ஜகௌ ஸ்தம்பஶ்ர யதாபூர்வமவஸ்தாநம் ப்ராப । தாலாநாம் ஶதசதுஷ்டயம் நிர்மாய தாம் கணிகாம் யதா நாதோ நிர்திஷ்டவாந், ததா ஸாபி ததைவ யுகபதேவாசரத் । நிதாந்தம் விஸ்மயாவிஷ்டீ ராஜா யாவத் நாதம் யதார்ஹம் ஸம்பாஜயிதுமயதிஷ்ட தாவந்நாதஸ்தாம் ஸபர்யாமக்ருஹீத்வைவ ஸ்வஸ்தாநம் ந்யவர்தத ।
புண்டரீகாக்ஷாதயோ(அ)ஷ்டௌ ஶிஷ்யா நாதமுநேரபூவந் । நாதமுநிநா ந்யாதத்த்வயோகரஹஸ்யாக்யௌ க்ரந்தௌ விரசிதௌ । கௌதமஜைமிநிப்ரப்ருதிபீ ருஷிபிர்வாக்யப்ரமாணதத்த்வஸ்வரூபம் விவேசிதம் । தைர்நிரூபிதம் ஸர்வம் வேதாந்திபிர்நாப்யுபகம்யதே । க்வசித் க்வசித் வேதேஷு விஶிஷ்யோபநிஷத்ஸு நிர்திஷ்டவஸ்துஸ்வரூபஸ்ய வாக்யப்ரமாணஶாஸ்த்ரேஷு விரோத ஏவோபலப்த: । வைதிகம் பாரமார்திகம் ஸ்வரூபம் ப்ரதர்ஶயிதுகாமோ நாதமுநி: ந்யாயதத்த்வாபிதாநம் க்ரந்தம் ப்ரணீதவாந் । ஸ து லுப்த ஏவ । ஶ்ரீமத்வேதாந்ததேஶிகக்ரந்தேஷு தத்ரஸ்தவாக்யாந்யுதாஹ்ருதாநி । யோகரஹஸ்யக்ரந்தஸ்து லுப்த ஏவ । ஸ்வஶிஷ்யாய குரூகாதிபாய நாதமுநிர்யோகரஹஸ்யமபாவிஶத் । தததிகமார்தம் க்ருதப்ரயத்நோ(அ)பி யாமுநார்ய: தம் க்ரந்தம் அதவா
தத்ப்ரதிபாதிதயோகவிதிம் ச நாதிஜகாம ।
நாதமுநே: ஸூநோரீஶ்வரமுநே: குமார ஏக ஈஸவீய 916 வர்ஷே(அ)ஜநி । யாமுநேதி நாம்நா க்ருத: ஸ: பிது: ஸகாஶாத் ஸம்ஸ்காராந் ப்ராப । ததாநீம் ஜீவதாபி நாதமுநிநா பௌத்ராய மந்த்ரப்ரதாநாதிகம் கிம்சிதபி நாசரிதம் । குரோ: ஸகாஶாததிகதவித்ய: ஶிஷ்யோ குரூபுத்ராதிப்யோ(அ)பி ஸ்வேநாதிகதாம் வித்யாம் ப்ரதத்யாதிதி நியம: ஸ்வஶிஷ்யைரநுஷ்டேய இதி நாதமுநிநாத்ர ஸ்மாரித: ।
கதாசித் ஸ்நாதோத்திதமாசார்யம் கே சநோசு: ‘வ்யாதௌ வ்யாதஸ்த்ரீ, கபிஶ்ச தத்ர பதா தக்ஷிணாமாஶாம் ப்ரத்யகச்சந் । குத்ர நாதமுநி:? ஆஶு ஸோ(அ)ஸ்மந்நிகடமாகச்சது’ இத்யுக்த்வா ஜக்முரிதி । ராமலக்ஷ்மணௌ ஸீதயா ஹநுமதா ச மாமேவமாஜ்ஞாபயத இதி மத்வா நிர்திஷ்டேந பதா அஶ்ருபூர்ணலோசநோ(அ)தாவத் । கஸ்மிம்ஶ்சித் ப்ரதேஶே
(கங்கைகோண்டசோலபுரே) தாநுபலேபே, காலகதிம் ச ப்ராப ।
நாதமுநே: காலநிர்ணயே விவாத: ப்ரவர்ததே । குரூபரம்பராஸு நாதமுநி: கலியுகே 3685 தமே ஶுபக்ருந்நாம ஸம்வத்ஸரே ஜ்யேஷ்டமாஸே ஶுக்லத்ரயோதஶ்யாம் அநுராதாயுக்தஸௌம்யவாஸரே ஜஜ்ஞ இத்யுக்தம் । த்ரிஶதாதிகசத்வாரிம்ஶத் வர்ஷாண்யுவாஸ இத்யப்யுக்தம் । அதுநாதநைர்விமர்ஶகை: வர்ஷஶதபரிமிதமேவ மாநவம் வய: । த்ரிஶதாதிகசத்வாரிம்ஶத் ஸமா ந கோ(அ)பி மநுஷ்யோ ஜீவிதும் ஶக்த: । அத ஏதத்காலபர்யந்தம் நாதமுநேர்ஜீவிதகாலோ(அ)ப்யுபகந்தும் ந யுஜ்யத இத்யபிப்ரயந்தி ।
ஆஸ்தாம் நாமைதத் । ஆல்வார் நாமகாநாம் திவ்யஸூரீணாம் காலநிர்ணயம் கிஞ்சித்விம்ருஶாம: । குரூபரம்பராக்ரமாநுஸாரேண ஏதே திவ்யஸூரய: கேசித் த்வாபரயுகாந்தே, அந்யே கலியுகாரம்பாநந்தரம் ஜீவிதவந்த இத்யுச்யதே । அர்தாத் ஈஸவீயகாலப்ராரம்பாத் பூர்வம் 6139 தமாத் 2803 தமவர்ஷபர்யந்தம் தே பபூவுரித்யுக்தம் பவதி । விமர்ஶகாஸ்து திவ்யஸூரீணாம் காலம் ஈஸவீயக்ரமேண 719 தமாத் 881 தமவர்ஷபர்யந்தமிதி குரூபரம்பரோக்தம் விஹாய திவ்யஸூரீணாமாயு: ப்ரமாணமப்யுபகம்ய நிர்ணீதவந்த: । விமர்ஶகாநாம் ந்யாயப்ரகாரஸ்த்வித்தம் பவதி । ஶடகோபஸ்ய கால: ஈஸவீய 798-833 । தச்சிஷ்யோ மதுரகவி: ஈஸவீய 883 தமவர்ஷபர்யந்தமஜீவத் । கலியஸ்ய ஈஸவீய 776-881 A.D. । கலியஸ்ய காலாநந்தரம் ஶ்ரீரங்கே(அ)த்யயநோத்ஸவோ யதாபூர்வம் ந ப்ராசலத் । யதா நாதமுநி: குரூகாபுரீமாஸஸாத ததாநீம் ஶடகோபோ நாஸீத் । த்யாநமாஸ்திதோ மதுரகவிஸ்ததாநீம் ந கஸ்யாபி த்ருஶ்ய ஆஸீத் ।
காதாநாம் ஸஹஸ்த்ரசதுஷ்டயமபி லுப்தமபவத் । ஈஸவீயதஶமஶதகப்ராரம்பகாலே நாதமுநி: ஸமபவதிதி நிர்ணேய: ।
அத்ரதிவ்யஸூரீணாம் காலநிர்ணயே(அ)பி கிஞ்சித்வக்தவ்யம் பவதி । பரமேஶ்வரவிண்ணகரமிதி காஞ்ச்யாம் விலஸதோ வைகுண்டநாதஸ்யாலயஸ்ய நாமாந்தரம் । காஞ்சீராஜேந பரமேஶ்வரநாமதேயேந (660-680) ஆலயோ(அ)யம் நிர்மித: । ததநந்தரமேவாஸ்யாலயஸ்ய பரமேஶ்வரவிஷ்ணகரமிதி ப்ரதா ஜாதா । புராதநகாலே மாமல்லபுரமிதி க்யாதஸ்ய ப்ரதேஶஸ்ய ஸமுத்ரதீரஸ்தஸ்யாதுநா மஹாபலிபுரமிதி நாம வர்ததே । மாமல்லேத்யஸ்ய பூர்வம் ரூபம் மஹாமல்ல இத்யாஸீத் । காஞ்ச்யாம் ஈஸவீய (680-700) தமவர்ஷபர்யந்தம் ராஜ்யம் ஶாஸிதவத: பல்லவராஜஸ்ய நரஸிம்ஹவர்மணோ பிருதம் மஹாமல்ல இத்யாஸீத் । மாமல்லபுரமப்யேதத்ராஜ்யாந்தர்கதமாஸீத் । அஸ்மாத்காலாதாரப்ய ஏவ மஹாபலிபுரஸ்யேதம் நாம மாமல்ல இதி பபூவேத்யங்கீகர்தவ்யம் ।
பூதஸரோமஹாக்யா திவ்யஸூரிஷு ப்ரதமா பபூவு: । த்ரயஶ்சைதே ஸித்தார்தநாம வத்ஸரே ஈஸவீயே 719 தமே வர்ஷே ப்ராதுர்பபூவு: । ஏதை: ஸ்வகந்தேஷு ப்ரதமாந்தாயாம் 77 பத்யே, த்விதீயாயாம் 70 பத்யே, த்ருதீயாயாம் ச 61, 62 பத்மயோஶ்ச க்ரமேண பரமேஶ்வரவிண்ணகர இதி மாமல்ல இதி ச நாம்நா ஏதந்நாமகக்ஷேத்ரஸ்தௌ பகவந்தாவஸ்தூயேதாம் । பரமேஶ்வரேதி விஶேஷணம் நோபலப்யதே, பரந்து ஏதத்விஶிஷ்டம் விண்ணகரமேவ விவக்ஷிதமிதி ஜாயதே । அத ஏதேஷாம் த்ரயாணாம் திவ்யஸூரீணாம் கால:
ஈஸவீயே அஷ்டமஶதக இதி நிர்ணய: கார்ய: । கலிய: ஸ்வீயே பேரியதிருமோலிநாமகே க்ரந்தே (2.8.10) பல்லவஶ்ரேஷ்டேந வைரமேகேந ராஜ்ஞா காஞ்சயாமஷ்டபுஜாக்யோ பகவாந் வந்தித இதி வர்ணயாமாஸ । கலியஸ்ய காலே(அ)யம் ராஜா பகவந்தமஷ்டபுஜமபிவந்தமாந இதி வர்தமாநகாலஸூசகபதப்ரயோகேண வைரமேக இதி பிருதபாக் தந்திவர்மா காச்யாம் ஈஸவீயே 754 தமே வர்ஷே ஜீவந் பகவந்தம் ச வந்தமாந ஆஸீதிதி ஜ்ஞாயதே । ஈஸவீயே 790 தமே வர்ஷே மத்ரபுர்யாம் ஶ்ரீபார்தஸாரதிஸ்வாமிந ஆலயஸ்யாயம் வைரமேகோ ஜீர்ணோத்தாரம் க்ருதவாநிதி ஶிலாஶாஸநாஜ்ஜாயதே । அநேந ஈஸவீயே அஷ்டமஶதகாவஸநே நவமே ச ஸ ராஜா ராஜ்யம் ஶாஸதேவாஸீதித்யப்யுபேயம் । யத: கலியோ வர்தமாநபதப்ரயோகேண வைரமேகஸ்ய பகவதோ(அ)ஷ்டபுஜஸ்யாபிவந்தநம் வர்ணயதி, அத:-ஶிலாஶாஸநாத் யதா ஈஸவீயே 754 தமே வர்ஷே ஸ ராஜா பகவந்தம் வந்தமாநோ பபூவ, ததா ஈஸவீய 790 தமே வர்ஷே(அ)பி ததைவ பகவதோ(அ)பிவந்தநம் குர்வாண ஏவாஸீதித்யப்யுபகம: ப்ராமாணிக ஏவ । ஏஷ ஏவ கலியஸ்ய கால: । ஆதுநிகவிமர்ஶகைரப்யுபகதோ திவ்யஸூரீணாம் காலோ(அ)பாதித ஏவாவதிஷ்டதே ।
யதி து நாதமுநே: கால: ஈஸவீய 584 தமாத் 924 தமபர்யந்த இத்யங்கீகர்தவ்ய:, தர்ஹி கதம் ஸ யதாநிர்திஷ்டகாலே ஜீவிதவத்பிர்திவ்யஸூரிபி: ஸமாகமம் நாத்யகச்சத்? ப்ரதமத்விதீயத்ருதீயதிவ்யஸூரீணாம் ஜந்மவத்ஸராத் 135 வர்ஷேப்ய: பூர்வம் ஜாதோ நாதமுநி: கலு । அபர்யாப்தாம்ருதேதி பத்யம் வா ஸஹஸ்த்ராகாதஸ்வாந்யதமம் ததிதி வா கதம் ஸ ந விவேத? கும்பகோணக்ஷேத்ரே ஸ்திதம் ஶார்ங்கபாணிம் பகவந்தம் கிம் நாஸேவத? ததாநீம் கிமபர்யாப்தாம்ருதபத்யபாடகைர்ந தத்ராத்யுஷிதம் । விமர்ஶகைர்நிர்ணீதோ திவ்யஸூரீணாம் காலோ(அ)நபிமதோ(அ)பி ப்ரமாணாதாரத்வாத் கதஞ்சித்ஸ்வீகார்ய ஏவ ।
அத யோகாநுஶாஸநம் ॥ 1 ॥
அத இதி மங்கலார்தக: ப்ராரம்பார்தகஶ்ச । “மங்கலாநந்தராரம்பப்ரஶ்நகாத்ஸ்ந்யேஷ்வதோ அத” இதி நாமலிங்காநுஶாஸநம் । ததஶ்ச அநாதித ஏவ யோகதத்த்வமநுஸ்யூதமிதி ஸித்தம் பவதி ।
யதா அஸம்ஸ்க்ருதஸ்ய வஸ்துநோ(அ)நுபயோக:, ஏவமஸம்ஸ்க்ருதஸ்ய ஶரீரஸ்ய தத்த்வஜ்ஞாநகர்மாநுஷ்டாநாதாவித்யத்ர ந பஹு வக்தவ்யம் பவதி । ப்ரஸித்தம் ஹி இதமத்யாத்மஶாஸ்த்ரகர்மஶாஸ்த்ராதௌ । ஸம்ஸ்காரோ நாம சேதநாசேதநவஸ்துந உத்தரத்ர ஸதுபயோகே யோக்யதாதாநம் யதா உபநீதஸ்யாத்யயநே, விவாஹிதாயா கர்பாதாநே, க்ருஹ்யஶ்ரௌதகர்மஸு ஹோமாதௌ ச ஸ்ருகாதீநாம் । ஏவம் ப்ராக்தநஸம்ப்ரதாயஜ்ஞைர்நிர்ணீதம் யதநஷ்டிதயோகஸ்ய புருஷஸ்ய ஸ்த்ரியோ வா ஸர்வாஸு க்ரியாஸ்வநதிகார இதி । ஶாரீரகஶாஸ்த்ரேஷு ச ஸசேதநஶரீரஸ்ய ஸம்ஸ்க்ருதஸ்யாதிகாரோ யோகஸம்ஸ்க்ருத்ஸ்யைவ ஜ்ஞேயமிதி ।
ப்ரதமஸூத்ரஸ்ய நாம ப்ரதிஜ்ஞாஸூத்ரமிதி ।
யோகஶ்சித்தவ்ருத்திநிரோத: ॥ 2 ॥
ஆஹங்காரிகம் ஹி சித்தம் ஜடமசேதநம் புரோகம் ப்ரத்யக்கம் வா ஸ்வாதந்த்ர்யேண பவிதம் நார்ஹதி । ந ஹி நிரீஶ்வரஸாம்க்யவத் பாதஞ்ஜலா: ப்ரக்ருதிமநந்யாதீநகர்த்ரீமப்யுபகச்சந்தி । ப்ரணவவாசக பரமாத்மாநம் ஸர்வஜ்ஞம் ஸகுணம் நிக்ரஹாநுக்ரஹஶாலிநம் தயாவந்தஞ்சாப்யுபகச்சந்தி । தஸ்மாத் சித்தஸ்ய புரோகாமித்வே ப்ரத்யக்காமித்வே ச ஸர்வேஶ்வரஸ்ய பரமாத்மநோ(அ)நுக்ரஹவிஶேஷம் ப்ராப்தஸ்ய ஜீவாத்மந: ப்ரயத்நவிஶேஷேண சித்தவ்ருத்திநிரோத: ஸம்பவதி, ததபாவவத: புருஷவிஶேஷஸ்ய சித்தவ்ருத்திவிக்ஷேபஶ்ச பவதீத்யப்யுபேயம் । ப்ரக்ருஷ்டஜ்ஞாநவதாம் பரமாத்மாநுக்ரஹஸ்தேந சித்தவ்ருத்திநிரோத:, ததபாவவதாம் ததநுக்ரஹாபாவாத் சித்தவிக்ஷேப இதி விவேக: ।
அத்ர யோகபதம் த்யாநமித்யர்தகம் । சித்தவ்ருத்திநிரோத இதி ச
த்யாநவிரோதியாவத்பாஹ்யவிஷயகசித்தபரிணாமநிரோத இத்யர்த: । த்யாநம் ச பரமபுருஷஸர்வேஶ்வரவிஷயகம் “தஜ்ஜபஸ்ததர்தபாவநமி”தி ப்ரமாணாத் ஸித்த்யதி । பாவநம் ததாகாரேண சித்தஸ்தாபநம், தச்ச த்யாநபலாத் பவதி । த்யாநம் ச “தத்ர ப்ரத்யயைகதாநதா த்யாநமி”தி ஸூத்ராத் ஜ்ஞேயம் ।
ரஜஸ்தமோலேஶமாத்ராதப்யபேதம் ஶுத்தஸத்த்வமயம் சித்தம் யதா ஜீவாத்மதர்மபூதஜ்ஞாநோபஷ்டப்தப்ரபலப்ராணாயாமாதிபஹுவிதஸமப்யாஸேந ஹார்தாந்தர்யாம்யபிமுகமநுக்ஷணஸ்மரணபலாத் ப்ரவர்ததே தாத்ருஶப்ரவ்ருத்தே: தாத்ருஶசித்தஸ்ய வா ஏகாக்ரதா, ஸா ப்ரத்யயைகதாநதா இதி நிஷ்பந்நா நிரூடயோகிநாம் ஸம்ஜ்ஞா । ஆருருக்ஷூணாம் தத்ரைவ த்யாநமிதி ப்ரதா । ஹார்தாந்தர்யாம்யபிமுகோபாயாநுஸம்தாநக்ரமஸ்து “பத்மகோஶப்ரதீகாஶம் ...... பரமஸ்வராட்” இதி நாராயணஸூக்தாத் விஜ்ஞேயம் ।
நாமலிங்காநுஶாஸநாத் ப்ரமாணாத் யோகபதம் த்யாநார்தகமித்யவகப்யதே । “யுஜ ஸமாதௌ” இதி தாதுபாடப்ரமாணாத் தத் ஸமாதிம் வக்தி । தத்ரோபயத்ர குத்ர ஆதர:? த்யாநஸ்ய ஸமாதேஶ்ச கார்யகாரணபாவோ(அ)ங்கீக்ருத: । ஸமாதிஸ்து த்யாநபரிபக்வாவஸ்தைவ ந து ஸாத்யாந்தரம் । அத ஏவ “ததேவார்தமாத்ரநிர்பாஸமிதி” ஸூத்ரகாரோ பகவாந் பதஞ்ஜலிரஹ ।
ததா த்ரஷ்டு: ஸ்வரூபே(அ)வஸ்தாநம் ॥ 3 ॥
ஆத்யத்விதீயஸூத்ராப்யாம் யோகாரம்போ(அ)த லக்ஷணம் ।
த்ருதீயே(அ)ஸ்மிந் யோகஸூத்ரே த்ரஷ்டூ ரூபமிஹோச்யதே ॥
புல்லபுஷ்பாயதே ஸத்ஸு யோகவல்லீ நிரந்தரம் ।
ஸைவ பல்லாயதே க்ஷுத்ரயோகிமாநவஸம்முகே ॥
ததா ஸத்ரூபதேஶலப்தநியமயுதஸாங்கயோகாங்கஸம்காதக்ரியாநுஷ்டாநபலநிரஸ்தஸமஸ்தகாமாத்யநந்தரஶப்தாதி- பாஹ்யவிஷயவிஷயகசித்தவிக்ஷேபகாலே, த்ரஷ்டு:, ஸ்ருஷ்டிஸ்திதிகாலீநபரமபுருஷஸர்வேஶ்வரஸத்யஸங்கல்பபலமாத்ரலப்த- ப்ராக்ருதகரணகலேபரஸ்ய பத்தஜீவஸ்ய ஜந்மாந்தராசரிதபுண்யபாபஸ்வாங்கீக்ருதஸ்வாபராதநிமித்தகது:காநுபவஸ்ய இத்யர்த: ।
ஸ்வரூபே ஸ்வஸ்ய ஜீவஸ்ய யத்ரூபம் பரிஶுத்தம், ஶ்ரீபகவத்கீதாத்ரயோதஶாத்யாயே யதோக்தம் “ஜ்ஞாநம் ஜ்ஞேயம் ஜ்ஞாநகம்யம் ஹ்ருதி ஸர்வஸ்ய விஷ்டிதமிதி । ” தஸ்மிந்நவஸ்தாநம் ।
அவஸ்தாநம், அவ ஸர்வத்ர விஷ்டிதம், விஶேஷேண ஸ்திதம் । பரமாசார்யைர்நாதமுநிபௌத்ரைரபி
“தேஹேந்த்ரியமந:ப்ராணதீப்யோ(அ)ந்யோ(அ)நந்யஸாதந: ।
நித்யோ வ்யாபீ ப்ரதிக்ஷேத்ரமாத்மா பிந்ந: ஸ்வத: ஸுகீ ॥ ”
இத்யாத்மஸித்தௌ ப்ரகடீக்ருதம் । தாத்ருக்பரிஶுத்தமபி ப்ராக்ருதகரணகலேபரம் பாதஞ்ஜலயோகஸம்ஸ்க்ருதம் சேத் நித்யஜ்ஞாநாநந்தமயஸ்வருபப்ராப்திகாரணம் பவதி ।
த்ரஷ்டு:, தர்ஶநகர்து: ஆத்மந: ஜீவஸ்ய தர்ஶநமாலோகநமீக்ஷணமித்யர்த: । கிமீக்ஷ்யதே? சித்தவிக்ஷேபதஶயாம் பாஹ்யாநி வஸ்தூநி சித்தத்வாரா । ந கேவலமீக்ஷணம், தஜ்ஜந்யஸுகது:காநி ப்ராரப்தகர்மவாஸநாபலாதநுபவதி । நிரோதாவஸ்தாயாம் து பரிஶுத்தம் ஸ்வஸ்வரூபம் ஜ்ஞாநாநந்தம் பாஸதே । நிரோதாப்யாஸப்ராபல்யாதுத்பூதத்யாநவிஶேஷோ நிர்தூதரஜஸ்தமோமயஶ்ச ஜீவோ த்யேயம் பரமாத்மாநம் ச கிஞ்சித்காலம் ஸாக்ஷாத்கரோதி । ததாநீம் பாஹ்யவிஷயாந் விஸ்மரதி ச ।
ஸூத்ரார்தஸ்து, ததா, சித்தவ்ருத்திரோதஸமயே, த்ரஷ்டு: ஜீவாத்மந:, ஸ்வரூபே ஜ்ஞாநகநஜ்ஞாநாநந்தஸ்வரூபே, அவஸ்தாநமந்தர்பஹி:ஸ்திதிரிதி ஜ்ஞேயம் ।
ஸ்வரூபஸ்திதிஸூத்ரே து த்ரஷ்டுரித்யஸ்ய வர்ணநம் ।
ஈக்ஷாகர்துரிதி ஸ்பஷ்டம் ஸ்வரூபாவஸ்திதேர்பலாத் ॥
வ்ருத்திஸாருப்யமிதரத்ர ॥ 4 ॥
சித்தவ்ருத்திவிக்ஷேபகாலே ஸத்த்வரஜஸ்தமோரூபகுணத்ரயப்ராக்ருத (ப்ராக்ருதபரிணாமாஹம்காரவிகார) புருஷபேதேந விபிந்நம் ஸத் ப்ராக்தநகர்மவாஸநாபலாத் சித்தமிதி நாம்நா ப்ரதிதம் ச யத்யபி ரூபம் லபதே, தத்தத்ஸமாநாகாரேண பரிணததாத்ருஶப்ராக்ருதகாயபத்த: ஸ ஸ புருஷ: தத்ஸமாநாகாரம் லப்த்வா தாத்ருக்காயலாபாத் ப்ராக்குணமயப்ராக்ருதரூபவிஹீநோபீதாநீம் தல்லாபாநந்தரம் யதா ஶைலூஷோ விபக்தவேஷபூஷாதாரணேந ஸ்வயமேகோ(அ)பி நாநா நாமாநி லபதே, நாநாப்ரவ்ருத்திமாந் பூத்வா விவிதாநி பலாந்யநுபவந்நிவாபிநயதி, ததா அயமபி லப்தப்ராக்ருதகாயோ விசித்ரரூபலாவண்யபாஷாவாந் பூத்வா ததநுகுணாநி பாஷணாநி கர்மாணி ச குர்வந் தஜ்ஜந்யபலாந்யநுபவந் க்வசித் கித்யதி, க்வசித் துஷ்யதி, க்வசிச்சந்ருத்யதி, காயதி, ரௌதி ச ।
சித்தபதமத்ர ப்ராக்தநகர்மபலலப்தபத்தாவஸ்தாபரம் ஜீவஸ்யேதி நாரதாய ஸநத்குமாரோபதிஷ்டபூமவித்யாந்தர்கதசாந்தோக்யே ஸப்தமே(அ)த்யாயே த்ருஶ்யதே “சித்தம் வாவ ஸம்கல்பாத் பூய:” இதி வாக்யே ।
ஸூத்ரார்தஸ்து, இதரத்ர, சித்தவிக்ஷேபகாலே, வ்ருத்திஸாரூப்யம் யா யாஶ்சித்தவ்ருத்தயோ த்ரஷ்டுரித்யத்யாஹாராத் புருஷஸ்ய இத்யர்தோ லப்யதே யாத்ருக்யாத்ருரூபவத்ய: தத்தத்ஸமாநரூபதாம் புருஷோ லபதே । புருஷ இதி ஜாத்யேகவசநம் ।
யோகவல்லீம் புதா: ப்ராஹுர்ஜ்ஞாநபோகதநப்ரதாம் ।
ஜ்ஞாநவல்லீ போகவல்லீ தநவல்லீதி ச த்ரிதா ॥
அகாமாநாம் ஜ்ஞாநவல்லீ தநவல்லீ பலார்திநாம் ।
ஆத்மஸாயுஜ்யகாமாநாம் போகவல்லீ ஹதி ஸ்திதா ॥
யாவத்ரூபாணி லோகே(அ)ஸ்மிந் சராசரபராத்மநாம் ।
தாவத்ரூபாணி லபதே யோகவல்லீ பராத்பரா ॥
யோகேஶ்வர: க்ருஷ்ண இதி பீஷ்ம: ப்ரோவாச பூதலே ।
க்ருஷ்ணப்ரியாம் யோகவல்லீம் ஸர்வதேவா ஜகுர்திவி ॥
வர்தமாநா சித்தவ்ருத்திர்வ்ருத்திஹீநாந் கரோதி ஹி ।
தஸ்மாத் குருத்வம் சித்தஸ்ய ரோதம் ப்ராப்த பதஞ்ஜலி: ॥
ஶ்ரீமாந்நாதமுநி: ப்ராஹ பதஞ்ஜலிமதம் புவி ।
யாவத் திஷ்டதி நோ ரோகோ நாஜ்ஞாநம் ந பயம் ஸதா ॥
யோகவல்லீப்ரஸாதாந்மே ஸாக்ஷாத்காரோ(அ)பவத் த்ரயம் ।
தத்த்வாநாந்தேந நாந்யோ(அ)ஹமபவம் ஸமயீ ஸதா ॥
ஸ்மராம்யஹம் யோகவல்லீஸுகம் நாராயணம் ஸதா ।
ஶங்கசக்ரகதாஶார்ங்கஹஸ்தம் சதுர்புஜம் ॥
வ்ருத்தய: பஞ்சதய்ய: க்லிஷ்டாக்லிஷ்டா: ॥ 5 ॥
சதுஸ்ஸூத்ரீ ஸமாப்தீ ஹி வ்ருத்திஸூத்ரம் ப்ரவர்ததே ।
வைவித்யேந ததா ஸாகம் வ்ருத்திரோதக்ரமஸ்ஸ்புடம் ॥
சித்தஸ்யேத்யாத்யாஹார: । வ்ருத்திர்ஜ்ஞாநம் ப்ரமாணம் ச பிநா விஷயாலம்பநம் ந வர்ததே । அதோ(அ)த்ர வ்ருத்திர்விஷயாஶ்ரிதா । ததர்தம் சிந்த்யதே । ஸர்வத்ரேயம் வ்யவஸ்தா தரீத்ருஶ்யதே ஜாநாதி இச்சதி யதத இதி । அர்தாத் ய: கோ(அ)பி புருஷோ யஸ்மிந் கஸ்மிந் விஷயே காமம் ப்ரவர்ததாம் தத்ர தஸ்ய ப்ரப்ரதமம் தத்விஷயகஜ்ஞாநம் ததஸ்ததிச்சா ததந்தரமேவ ததாதாநே யத்ந இதி பாரமார்திகீ ஸ்திதி: ।
அஸ்மிந் மதே து ஆத்மா மநஸா ஸம்யுஜ்யதே, மந இந்த்ரியேண இந்த்ரியமர்தேந தத இதமித்தமிதி க்ரம: । ஆத்மந்யேவ தத்தத்ஜ்ஞாநம், ஜ்ஞாநாநுபவஶ்ச । ஆத்மா இதி ஜீவாத்மாநம் போதயதி । தஸ்ய மந:ஸம்யோகஶ்ச ஸர்வநியந்த்ருபரமாத்மாதீந இதி திக் । உக்தம் ஹி பகவத்கீதாயாம் “அதிஷ்டாநம் ததா....... கர்தே”தி ॥ ஜீவாத்மந: ப்ராக்தநஜந்மக்ருதகர்மவாஸநாநுகுண ஏவ பரமாத்மஸம்கல்ப: ததநுகுண ஏவ தஸ்ய ஜீவஸ்ய இஹ ஜந்மநி யஸ்மிந் கஸ்மிந்நபி ப்ரவ்ருத்தி: । ப்ராரப்தகர்மாநுகுணம் ச பகவதநுமதிர்வர்ததே । ந த்வியம் தஸ்யாஜ்ஞா । தத்தந்மநஸா ஸம்யுஜ்யத இத்யாஸ்மாகீந: பந்தா: । ஸர்வஶரீரவர்திஜீவப்ரவ்ருத்தௌ இயமேவ ஸரணி: । ஜீவப்ரயத்நோ நித்யோ ஹேதுபலாத் ஶுத்தாஶுத்தஶ்சேதி ।
வ்ருத்தய: பஞ்சதா ப்ரோக்தா: க்லிஷ்டாக்லிஷ்டவிபாகஶ: ।
து:கதா ப்ரதமா உக்தா த்விதீயா குணவைரிண: ॥
சித்தமேகமேவ, ததவயவாஸ்து பஞ்சஸம்க்யாகா: । தாஶ்ச து:கஹேதவ: த்ரிகுணமய்ய: க்லிஷ்டா இத்யுச்யந்தே । ப்ரக்ருதிபுருஷவிவேகஜ்ஞாநஹேதவோ வைராக்யதத்த்வஜிஜ்ஞாஸா: ஸதாசார்யஸேவாரூபா அக்லிஷ்டா இத்யுச்யந்தே । உத்ரிக்தத்ரிகுணம் சித்தம் புருஷம் ஸந்ததமேவ க்லிஶ்நாதி । சித்தஸ்ய ப்ராக்ருதகுணோத்ரேகஶ்சாநுத்ரேகஶ்சோபௌ போக்த்ருபுக்தஸதஸதாஹாரபரிணாமபலாதீநாவிதீதம் சாந்தோக்யே “அந்நமயம் ஹி ஸௌம்ய மந:” இத்யத்ராவகந்தவ்யம் । “ஆஹாரஶுத்தௌ ஸத்த்வஶுத்தி”ரித்யத்ர ச । கீதாயாம் து “ஆயு: ஸத்த்வபலாரோக்ய ............” இத்யுக்தம் ।
தபஸா ஶோஷய மேத: காயம், பயஸா ஸேசய ஜாடரமநலம் ।
மநஸா சிந்தய பரமாத்மாநம் வதநே கோஷய வேதம் நித்யம் ॥
ஸுகேச்சா யதி தே(அ)ஸ்தீஹ ஸதா யோகே ரதிம் குரு ।
து:கேச்சா யதி தே(அ)ஸ்தீஹ ஸதா(அ)யோகே ரதிம் குரு ॥
குரு குரு தர்ம ஸ்வீயந்நித்யம் வஸ வஸ வாஸே யோக்யே தேஶே ।
பட பட வேதாந் கல்யே கல்யே சர சர ஸந்த்யாம் காலே காலே ॥
சித்தைகாக்ர்யம் யோகாப்யாஸே சித்தக்ஷேபோ யோகப்ரம்ஶே ।
சித்தம் மத்தம் ஸ்வாபே பாபே சித்தாகாரஞ்சித்ரம் லோகே ॥
ஸம்ஶயாதாஶ்ரயபோக்தாரமாதௌ நிர்வாபயேத்ஸுதீ: ।
நிர்மூலிதஸம்ஶயாயாஸ்மை ஶேஷஶாயிநே நம: ॥
ப்ரமாணவிபர்யயவிகல்பநித்ராஸ்ம்ருதய ॥ 6 ॥
வ்ருத்திநாமஸூத்ரமிதம் । ப்ரமாணவ்ருத்தி: விபர்யயவ்ருத்தி: விகல்பவ்ருத்தி: நித்ராவ்ருத்தி: ஸ்ம்ருதிவ்ருத்திரிதி ப்ரத்யேகம் வ்ருத்திபதமநுஷஜ்யதே । கஸ்ய வ்ருத்திரித்யபேக்ஷாயாம் சித்தஸ்யேத்யுத்தரம் । வ்ருத்திரிதி பரிணாமார்தகம் பதம் । பரிணாமோ ரூபாந்தரமித்யபிந்நார்தகம் பதத்வயம் । ததா ச சித்தவ்ருத்தி: சித்தபரிணாம: சித்தஸ்ய ரூபாந்தரமித்யாயாதம் । தர்ஹி சித்தஸ்ய கிம் நைஜம் ரூபம்? த்ரைகுண்யமிதி கேசந । த்ரிகுணாஶ்ச ஸத்த்வரஜஸ்தமாம்ஸி । ப்ரகாஶசலநகௌரவகரம் ஸ்வாதந்த்ர்யேண ஆத்மாலம்பநேந ஆத்மஸாந்நித்யேந சித்தம் பரிணமத இதி ஸாம்க்யா:, ப்ரபஞ்சமித்யாத்வவாதிநோ(அ)வைதிகதர்ஶநகர்தாரஶ்ச । பரமாத்மப்ரேரணாதீநஜீவாத்மஸம்பந்தாதிதி ஸாம்ப்ரதாயிகயோகிந: ப்ராசீநா: ப்ரபஞ்சஜீவாத்மபரமாத்மஸத்யத்வவாதிந: ஶிஷ்டா வைதிகதர்ஶநகாராஶ்சேதரே । யதா ததா வாஸ்து விநா ஆத்மஸம்பந்தம் சித்தவ்ருத்திநிரூபேதி ஸர்வைரப்யுபேயம் ।
ப்ரமீயத இதி ப்ரமா । ப்ரமாயா: கரணம் ப்ரமாணம் ।
அநுபவவிருத்தம் பரித ஏதி கச்சதீதி விபர்யய: ।
அநுபவவிருத்தம் கல்ப்யத இதி விகல்ப: ।
நிதராம் த்ராதி குத்ஸாம் கதிம் ப்ராப்நோதீதி நித்ரா ।
ஸ்மரதி பூர்வாநுபூதிமிதி ஸ்ம்ருதி: ।
ப்ராக்தநகர்மவாஸநாவைசித்ர்யநிபந்தலப்ததேஹாநாமாத்மநாம் மநஸாம் சாஸம்க்யாகத்வேந வ்ருத்தீநாம் சாஸம்க்யாகத்வமிதி யத்யபி பாதி ததாபி தாஸாம் ஸர்வாஸாமப்யாஸு பஞ்சஸ்வேவாந்தர்பாவம் பகவாந்பதஞ்ஜலிர்மந்யதே ।
ப்ரத்யக்ஷாநுமாநாகமா: ப்ரமாணாநி ॥ 7 ॥
ப்ரமாணஸம்க்யேயத்தாஸூத்ரமிதம் । ப்ரத்யக்ஷாநுமாநோபமாநஶப்தா: ப்ரமாணாநீதி நையாயிகா: । தாநி சார்தாபத்திஸஹிதாநீதி ப்ராபாகரா: । தாந்யநுபலப்திஸஹிதாநீதி பாட்டா: । ஐதிஹ்யஸஹிதாநி தாநீதி பௌராணிகா: । கபிலபதஞ்ஜலீ து த்ரீண்யேவேத்யஸ்தாபயதாம் । ஔபநிஷதா வேதாந்திநோ(அ)பி காபிலபாதஞ்ஜலபதாநுஸாரிண இதி ப்ரமாணபதவீ ப்ரகாஶதே ।
ப்ரத்யக்ஷப்ரமாணே ஸாக்ஷாத்வா பரஸ்பரயா வேந்த்ரியஸந்நிகர்ஷேண ஆத்மமநஸோ: ப்ரவ்ருத்திரிதி போத்யம் । அநுமாநே(அ)ப்யேகதேஶஸாக்ஷாத்காரஸ்யாபி ததைவேதி । ஆப்தவாக்யரூபஶப்தஸ்ய ப்ரமப்ரமாதாதீநாமஸம்பவாத் நிஸ்ஸந்திக்தம் ப்ராமாண்யம் । வேதாநாம் து ஸர்வதைவ ஸ்வத: ப்ராமாண்யம் ஸம்பவதி । உக்தம் ஹ்யாபஸ்தம்பதர்மஸூத்ரே “தர்மஜ்ஞஸமய: ப்ரமாணம் வேதாஶ்ச” இதி । ஸர்வேஷ்வபி ப்ரமாணேஷ்வநுத்தமம் ஶப்தப்ரமாணம் । விநா தம் கீதக்விதஸ்யாபி ஜீவநஸ்யாஸம்பவாதிதி பாதஞ்ஜலா: ।
யதாப்யௌபநிஷதப்ரஹ்மஜிஜ்ஞாஸாயாம் “ஸோ(அ)ஶ்நுதே ஸர்வாந் காமாந் ஸஹ, ப்ரஹ்மணா விபஶ்சிதேதி”, ஸர்வகாமாவாப்தி: ப்ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய பலமாத்யந்திகது:கநிவ்ருத்தித்வாரா இத்யுக்தம் ததாபி பாதஞ்ஜலயோகஶாஸ்த்ரோக்தயோகாநுஷ்டாநஸ்ய ஸக்ரமஸ்ய ஸநியமஸ்ய ச தாத்ருக்ப்ரஹ்மப்ராப்திபலகத்வமபீத்யங்கீகார்யம் । ததைவ ஸகலோபநிஷத்ஸு ப்ரதிபாதிதத்வாத்ததாவிதப்ரஹ்மபோதகஶாஸ்த்ரே ப்ரமாணம் கேவலம் ஶ்ருதிஸ்ம்ருத்யோதய ஏவ ந து ப்ரத்யக்ஷாநுமாநே இதி பஹவ: ஸந்தோ மந்யந்தே । துல்யபலத்வாதுபயோருபநிஷத்யோகயோர்விகல்பம் மந்யந்தே ।
விபர்யயோ மித்யாஜ்ஞாநமதத்ரூபப்ரதிஷ்டம் ॥ 8 ॥
ப்ரத்யக்ஷாநுபவவிரோதேநாவிஷயவிஷயகவ்ருத்திர்விபர்யயவ்ருத்தி: அதத்ரூப்ரதிஷ்டம் ஜ்ஞாநம் விபர்யய இத்யுச்யதே । தஸ்ய ஸம்ஜ்ஞா மித்யாஜ்ஞாநமிதி । தத்தர்மரஹிதே தத்தர்மதாபுத்திரதத்ரூபம் ।
ஶப்தஜ்ஞாநாநுபாதீ வஸ்துஶூந்யோ விகல்ப: ॥ 9 ॥
பாதஞ்ஜலமஹாபாஷ்யமநுஸ்ருத்ய விகல்பஸூத்ரவிவரணே ஸுஸம்ஸ்க்ருதஶப்தமாத்ரஸ்யைவ நிரர்தகம் நாஸ்தீதி பாதஞ்ஜலஸித்தாந்தஸ்தாபநாத் விகல்பஸூத்ரதாரிதா: ஶப்தா அர்தாபாவவந்த இத்யேகோ நிர்ணய: । பாஹ்யேந்த்ரியகோசரஸ்யார்தஸ்ய (விஷயாணாமபாவ:) விஷயபோதகரூபத்வம் நாஸ்தீத்யபரோ நிர்ணய: । ஸர்வேஷாம் ஶப்தாநாம் வ்யுத்பந்நத்வமவ்யுத்பந்நத்வம் சாப்யுபகம்ய ஶாண்டில்யவித்யோக்தரீத்யா ஸர்வேஷாம் பவதீதி பாஹ்யார்தஶூந்யபோதகத்வமிதி த்ருதீயோ நிர்ணய: । ததநுஸ்ருத்யைவ வஸ்துஶூந்யோ விகல்ப இதி பதஞ்ஜலிராஹ । ஸூத்ரார்தஸ்து, விகல்பசித்தவ்ருத்திரர்தஶூந்யோ விஷயாபாவவாந், பரந்து ஶப்தஜ்ஞாநமநுபததி । அதோ, ராம இதி ஶப்த:, ராம இதி ஜ்ஞாநம், ராம இதி அர்தஶ்ச தத்ர ந ஸந்தி ।
அபாவப்ரயயாலம்பநா வ்ருத்திர்நித்ரா ॥ 10 ॥
யஸ்யாஶ்சித்தவ்ருத்தேரபாவப்ரத்யய ஏவாலம்பநம் (ஆஶ்ரய:) ஸா வ்ருத்திரபாவப்ரத்யயாலம்பநா । தாம் நித்ரேதி ப்ராஹு: । தத்ர தமஸ: ப்ராதாந்யம் । நிஷ்ப்ரதியோகிகாபாவஸ்யாப்ரஸித்தத்வாத் । அத்ர ஸூத்ரே(அ)பாவப்ரதியோகிந: ஸர்வே பாஹ்யவிஷயா: (ந து ஸர்வவிஷயாபாவ:) । ததா ச யாவத்பாஹ்யவிஷயப்ரதியோகிகோ(அ)பாவ இதி பலிதம் ।
அநுபூதவிஷயாஸம்ப்ரமோஷ: ஸ்ம்ருதி: ॥ 11 ॥
பாஹ்யவிஷயேண ஸாகம் பாஹ்யேந்த்ரியஸம்பந்தாநந்தரம் ஜாயமாநோ மந:பரிணாமவிஶேஷ ஆத்மஜ்ஞாநோபஷ்டப்தோ யோ பாவ:, ஸ அநுபவ இத்யுச்யதே । அநுபூதிரநுபவ இத்யேகார்தகம் । தாத்ருஶாநுபவதார்ட்யேண (நைரந்தர்யேண) காசந அபூர்வா ஶக்திராத்மஸம்யுக்தே மநஸி ஜாயதே । ஸா ஶக்தி: ஸம்ஸ்கார இத்யுச்யதே । தந்மஹிம்நைவ ஸ்ம்ருதிருதேதி । ஸா ச ஜ்ஞாநவிஶேஷசித்தவிகார: । ததாநீம் (ஸ்ம்ருதிகாலே) விஷயஸ்ய ஸ்திதிரநாவஶ்யகீ । ஸம்ஸ்காரபலாதேவ பூர்வாநுபூதவிஷயாகார ஆத்மஸம்யுக்தே மநஸ்யுத்பவதி ததேவாஸம்ப்ரமோஷோ(அ)நாவரணமித்யுச்யதே ।
பரமாத்மபரதந்த்ர ஏவ ஸர்வசேதமாசேதநப்ரபஞ்ச இதி நாதமுநிரசிதயோகரஹஸ்யஸ்ய ரஹஸ்யம் । ஏதேந ஆத்மாநதீந ஏவ சித்தபரிணாம இதி வதந்தோ நிரஸ்தா:, சித்தஸ்ய க்ஷணிகத்வாத் (க்ஷணபரிணாமித்வாத்) । தந்மதே(அ)நுபவாவஸ்தா ஸம்ஸ்காராவஸ்தா ததப்ரமோஷாவஸ்தா தத்க்ருதஸ்மரணாவஸ்தா ச துருபபாதா: ।
அப்யாஸவைராக்யாப்யாம் தந்நிரோத: ॥ 12 ॥
பாஹ்யவிஷயவைராக்யவிஶிஷ்டப்ரக்ருதிபுருஷவிவேகதர்ஶநபலாத் பூர்வோக்தபஞ்சவிதசித்தவ்ருத்தீநாம் நிரோத: । ப்ரக்ருதி: புருஷாத் பிந்ந: । புருஷ: ப்ரக்ருதேர்பிந்ந இதி மாநஸிகோ(அ)ப்யாஸ: கர்தவ்ய: ।
தத்ர ஸ்திதௌ யத்நா(அ)ப்யாஸ: ॥ 13 ॥
பூர்வோக்தவைராக்யாப்யாஸயோருபயோர்மத்யே(அ)ப்யாஸ: ப்ரக்ருதிபுருஷவிவேகபேதஜ்ஞாநமநநம் தஜ்ஜநிதா யா ப்ரஶாந்தஸ்திதிஸ்தஸ்யாம் யத்ந: ப்ரயத்ந இத்யர்த: ।
ஸ து தீர்ககாலநைரந்தர்யஸத்காராஸேவிதோ த்ருடபூமி: ॥ 14 ॥
பூர்வஸூத்ரோக்தோ யத்நஸ்து தீர்ககாலஸேவிதஶ்சேத் தீர்கம் யாவதாயுஷம் நைரந்தர்யஸேவிதஶ்சேத் ஸத்காரபூர்வகம் ஸேவிதஶ்சேத் பூஜ்யபுத்திஸேவிதஶ்சேத் ஆதரபூர்வகம் ஸேவிதஶ்சேத் ப்ரேமஸஹிதம் ஸேவிதஶ்சேத் த்ருடபூமிர்பவதி । தேந தாதுதார்ட்யமிந்த்ரியஶக்தி ஶரீரவ்ருத்திஶ்சாமோகாநி பவந்தி ।
த்ருஷ்டாநுஶ்ரவிகவிஷயவித்ருஷ்ணஸ்ய வஶீகாரஸம்ஜ்ஞா வைராக்யம் ॥ 15 ॥
விஷயோ பாஹ்யேந்த்ரியக்ராஹ்யபதார்ய: । ஸ ச பூலோகே(அ)நுபவயோக்யஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தவிஶிஷ்ட: ப்ராக்ருதபரிணாமரூபபதார்தோம் த்ருஷ்டவிஷய: । ஆநுஶ்ரவகவிஷயாஶ்ச குருஶிஷ்யபரம்பராமநுஸ்ருத்யஶ்ரோத்ரேந்த்ரியவிஷயா: க்ரியந்தே । தாஶ்ச ஶ்ருதயோ வேதா: । தத்ர பவோ பாஹ்மேந்த்ரியாவிஷயீபூதோ விஜாதீயஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தவிஶிஷ்டவிஷய: । ஸ ச ஸ்வர்கீயஸ்த்ர்யந்நபாநாம்ருதாதிரூப ஆமுஷ்மிக: । ததஶ்ச த்வௌ விஷயௌ போகநிர்ணீதௌ । ததுக்தம் ஸூத்ரகாரேண “த்ருஷ்டாநுஶ்ரவிகவிஷய” இதி । யேஷு த்ருஷ்டாநுஶ்ரவிகவிஷயேஷு யஸ்ய புருஷஸ்ய ஜீவஸ்ய த்யக்தா ஆஶா, ஸ த்ருஷ்டாநுஶ்ரவிகவிஷயவித்ருஷ்ண இதி விஶிஷ்டபதம் லப்தம் । தச்ச ஆத்மஸம்யுக்தமநோதர்ம: । உக்தம் ஹி ஹநுமதா “மநோ ஹி ஹேது: ஸர்வேஷாம் இந்த்ரியாணாம் ப்ரவர்தநே । ஶுபாஶுபாஸ்வவஸ்தாஸு தச்ச மே ஸுவ்யவஸ்திதம்” இதி ।
ஈத்ருஶவைராக்யஸ்ய ஆகாரஸ்து நாஹம் புஞ்ஜே த்ருஷ்டாநாநுஶ்ரவிகாம்ஶ்ச விஷயாந், ந பஶ்யாமி, ந யாமி தத்ஸமீபம், ந ஸ்மராமி ச । குத:? ஏதாவத்காலம் தத்போகாத், தத்ஸ்மரணாத், தத்ர யாநாத், தத்தர்ஶநாத் மதீயே ஶரீரே ஐந்த்ரியகப்ராணவாயவீயா: ஶக்தய: குண்டிதா அபவந் । இத: பரம் நாஹம் பௌமாந் ஸ்வர்கீயாம்ஶ்ச விஷயாநிச்சாமி இதி ப்ரதிஜ்ஞாரூபமநோதர்ம: । ஏவமநுஸம்தாநோ ய: கோ(அ)பி புருஷ: ஸ்த்ரீ வா அஸ்தி சேத் புவி, தஸ்ய வஶீகரஸம்ஜ்ஞா வைராக்யவாந் இதி ஶாஶ்வத: ஸம்கேதோ பவதி ।
தத்பரம் புருஷக்யாதேர்குணவேத்ருஷ்ண்யம் ॥ 16 ॥
வைராக்யம், ஜ்ஞாநம், பக்திரிதீதம் த்ரிதயம் பராபரபேதேந த்விவிதம் பவதி । அதோ வஶீகாரஸம்ஜ்ஞாத்மகம் வைராக்யம் ச த்விவிதம் । தத் வஶீகாரஸம்ஜ்ஞாவைராக்யமபரம் பூர்வோக்தம் । புருஷக்யாதே: புருஷஸ்ய ப்ரக்ருதிபத்தஜீவஸ்ய பரிஶுத்தஸ்ய தர்ஶநஸமாநாகாரஜ்ஞாநாத் காரணாத் யதா குணவைத்ருஷ்ண்யம், குணாநாம் ப்ரக்ருதிஸமவேதாநாம் ஸத்த்வரஜஸ்தமஸாம் தத்பரிணாமதச்சாகோபஶாகாஸ்வாத்யந்திகேச்சாவிரஹோபவதி, ததா பரம் பரவைராக்யமிதி ஸம்ஜ்ஞாம் லபதே ।
விதர்கவிசாராநந்தாஸ்மிதாரூபாநுகமாத்ஸம்ப்ரஜ்ஞாத: ॥ 17 ॥
வைராக்யவிவேகாப்யாஸபலேந நிருத்தசித்தவ்ருத்தி: புருஷ: யஸ்மிந் விஷயே ஏகாக்ரதாமநுபூய ஸ்தூலே வா ஸூக்ஷ்மே வா விஷயே(அ)வயவஶோ வா பிண்டீபூய தத்விஷயவ்ருத்திஸாலம்க்ருதஸ்வரூபம் ஜாநந்நாஸ்தே (பாவயந்நாஸ்தே) தாத்ருஶகாலீநைகாக்ரதாவிஶிஷ்டாத்மாநுபவ: ஸம்ப்ரஜ்ஞாத இத்யுச்யதே । (பாஹ்யவிஷயவிஸ்மரணேந) ।
யதா “ய ஏஷ ஸம்ப்ரஸாதோ(அ)ஸ்மாச்சரீராத்ஸமுத்தாய பரம் ஜ்யோதிருபஸம்பத்ய ஸ்வேந ரூபேணாபிநிஷ்பத்யதே” இத்யத்ர ப்ரதிபாதிதரீத்யா ப்ராக்ருதஶரீரரஹிதஸ்ய பரஸாத்மாநுக்ரஹலவ்தபரமாத்மஸம்பத்திகாலே பரமாத்மதர்ஶநலாபாதி:, ஏவம் ஸமாதிகாலே ஸஶரீரோ(அ)பி ஸ்வஸ்யாத்யந்திகபக்த்யநுபவாத் லப்தபரமாத்மாநுக்ரஹவிஶேஷேண கோ(அ)ஹம்? கிம் ஜாதீயக:? கோ வாஸ:? இத்யாதயோ யே யே ப்ராக்ருதஶரீரவிஷயகா பாவா: ஸவஸ்தாந் விஸ்மரதி । யதா வா அஸ்மிந்நேவ ஶரீரே வித்யமாநோ(அ)பி ஸுஷுப்த: புருஷ: ஸ்வீயம் ஸ்வாத்மாநம் ச பரமாத்மபரிஷ்வங்கபலாத்விஸ்மரதி । உக்தம் ஹி சாந்தோக்யே தஹராதிகரணே “அஹரஹர்கச்சந்த இமம் ப்ரஹ்மலோகம் ந விதுரிதி” ।
ஶ்ரீமத்ராமாயணே(அ)ஶோகவநிகாயாம் ஸமாதிம் ப்ராப்தாம் ஸீதாம் பஶ்யதா ஹநுமதா ஏவமநுஸம்ஹிதம் ।
“நைஷா பஶ்யதி ராக்ஷஸ்யோ நேமாந் புஷ்பபலத்ருமந் ।
ஏகஸ்தஹ்ருதயா நூநம் ராமமேவாநுபஶ்யதி ॥
இதி । ஏகஸ்தஹ்ருதயேதி ஸீதா ஸமாதிஸ்திதிம் ஸமாதிஜந்யஸுகம் ச நைஷா பஶ்யதீத்யாதிநா ச ஸ்வஶரீரபாதாஶ்ச விஸ்மரந்தீ ஸ்திதைவேதி கம்யதே । ராமமேவாநுபஶ்யதீத்யநேந ஸம்ஸாரவிஸ்மரணம் ச த்யோத்யதே ।
விராமப்ரத்யயாப்யாஸபூர்வ: ஸம்ஸ்காரஶேஷோ(அ)ந்ய: ॥ 18 ॥
விராம: சித்தவ்ருத்தீநாமாத்யந்திகாபாவ:, தஸ்ய ப்ரத்யயோ ஜ்ஞாநம் இந்த்ரியாணாம் விஷயை: ஸாகம் க்ரீடா த்யக்தா இதி ஜ்ஞாநம் । தஸ்யைவ, தாத்ருஶத்யாகஸ்யைவ, பௌந:புந்யேந வாரம் வாரமநுஷ்டாநமப்யாஸ: । ஸ ஏவ பூர்வ:, பூர்வகாலீந: । அத ச ஸம்ஸ்காரஶேஷ: பூர்வாநுபூதசதுர்விதஸம்ப்ரஜ்ஞாதாநுபவகாலிகஜந்ய: ஸம்ஸ்காரஶேஷ: । த்யேயத்யாத்ரோரேவாகாராபந்நதாஸ்திதி:, ந த்வேகத்வம், அஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாதிரித்யுச்யதே । விநா ஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாத்யநுபவமஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாதேரநவகாஶ: । இதம் த்வயமபி ஶரீரஸ்யைவ ந து பரோக்தஸதேஹமுக்திரூபஸ்ய । அத ஏவ ஸ்வர்க்யம் “அத்ர ப்ரஹ்ம ஸமஶ்நுதே” இத்யாவேதிதம் । அத்ரேதி பகவத்த்யாநாவஸ்தாயாம், அத்ர ஸ்வஶரீராவஸ்தாயாமேவ ஸ்வாநுஷ்டேயநித்யநைமித்திகபகவத்த்யாநகாலே இத்யுக்தம் । இதம் ச ப்ராரப்தகர்மணாம் போகாதேவ க்ஷய இதி ந்யாயமநுஸ்ருத்யோக்தம் । யாவச்சரீரபாதம் ப்ராரப்தகர்மபோகஸ்யாத்யாஜ்யத்வாத், பலாத் தேஹத்யாகே ஆத்மஹநநப்ரயுக்ததோஷாத் புந: ப்ராக்ருதஶரீராபத்தி: । அத ஏவ “கௌடில்யே ஸதி ஶிக்ஷயாப்யநகயந் க்ரோடீகரோதி ப்ரபு:” இதி நிகமாந்த மஹாதேஶிகோக்தீ ரஹஸ்யத்ரயஸாரே ஸ்திரீக்ருதா ।
பவப்ரயயோ விதேஹப்ரக்ருதிலயாநாம் ॥ 19 ॥
பவப்ரத்யய:, பவதீதி பவ:, உத்பத்யத இதி பவ: । புநருத்பாத இதி தாத்பர்யம் । புநர்ஜந்ம தஸ்யைவ பந்த இதி நவீநவேதாந்திந: । தஸ்யோத்பத்தே: ப்ரத்யய: காரணம் கிமித்யாஶங்காயாம் நிரோதஸமாதிரித்யத்யாஹார: । புநர்ஜந்மந: காரணம் நிரோதஸமாதிர்பவிஷ்யதீதி । கேஷாம்? விதேஹப்ரக்ருதிலயாநாம் புபுக்ஷணாம் நிரோதஸமாதி: புநர்ஜந்மகாரணம் । விதேஹா:, தேவா: ஷாட்கௌஶிகஸ்தூலதேஹஶூந்யா: । ஷட்கோஶா:, த்வௌ ஶ்வாஸகோஶௌ, அந்யஶ்ச அந்நகோஶ:, த்வௌ மலமூத்ரகோஶௌ, ஷஷ்டோ ஜாடராக்நிகோஶ: । ஏஷாமிமே கோஶா விக்ரஹே ந ஸந்தீதி விதேஹா: । அயமேக: ஸம்க: । அந்யே து ப்ரக்ருதிலயா: । ப்ரக்ருதி: குணாத்மிகஸூக்ஷ்மா । தாமேவாநாத்மரூபாமப்யாத்மத்வப்ராந்த்யா அவகத்ய ஸமாதௌ த்யேயத்வேநோபாஸ்ய (ப்ராரப்தகர்மவஶாத்) தத்க்ரதுந்யாயேந கீதோக்தரீத்யா யம் யம் வாபி ........... இதி ந்யாயேந வா அநாத்மரூபாமபி தாமேவ ப்ரக்ருதிம் ப்ராப்ய தத்ரைவ ப்ரக்ருதௌ லீநா யே தேஷாம் ப்ரக்ருதிலயாநாம் ஸங்கோ(அ)பர: । த்விதீயஸ்மிந் ஸம்ங்கே இந்த்ரியலீநாநாமப்யந்தர்பாவ:, யேஷாமுபாஸ்யதயா த்யேயதயா உபாஸநம் நிரோதஸமாதிரபி தைரபிமந்யதே । நைஜநிரோதஸமாதிர்நைவம்ரூபா । தேஷாம் தாவாநபிமாநஸ்தத்ர த்யேயத்வேந த்யேயாபிதத்வேந பரமாத்மநி ஸ்வப்ரபதநகர்மவிஸ்மரணமேவ । விஸ்ம்ருதேஶ்ச ப்ரபலப்ராரப்தகர்மவாஸநா ஹேது: । ஸா ச பகவதர்பிதாத்மநோ பக்தஸ்ய பரமாபராதரூபதந்மூலகபகவந்நிக்ரஹ ஏவ புநர்ஜந்மகாரணம் தாத்காலிகத்யேயநிக்நஹரூபம் ।
யத்யபி பவப்ரத்யயஸூத்ராவதரணிகா யோகபாஷ்யகாரதத்வ்யாக்யாத்ருதட்டிப்பணீகாராதிபிர்ந தத்தா, ததாபி பாதஞ்ஜலயோகஸூத்ராணாம் ப்ரஹ்மஸூத்ரை: ஸாகம் ஸமதா த்ருஶ்யதே । அத்யலபோ ந்யூநதா யோகஸூத்ரகாரே ஸ்யாத், ஆத்மபரமாத்மப்ரக்ருதிதத்த்வவிவேசநே ஶ்ரீமத்யாமநமுநிப்ரணீதபுருஷநிர்ணயாத்மேஶ்வரஸித்த்யோஶ்ச பாதஞ்ஜலயோகதத்த்ஸமீக்ஷயா ப்ரதிபாதிதமேவம் பாதி யோகஸாதநம் பகவதி பரபக்த்யுத்ரேகாயைவேதி । பரந்து ப்ரபலப்ராசீநகர்மவாஸநாவாஸிதாஶயமாநஸாதிகாரபேதாதிகாரபேத: ஸமாதிபாதோக்தாஸம்ப்ரஜ்ஞாதஸமாத்யநுஷ்டாநபேதேந ச காமாநாமபி பதம் ப்ரததாதீயமவதரணிகா மந்தப்ரஜ்ஞஸம்தேஹநிவாரணாயாலமிதி யோகவல்லீகாரஸ்யாஶய: ।
ஶ்ரத்தாவீர்யஸ்ம்ருதிஸமாதிப்ரஜ்ஞாபூர்வக இதரேஷாம் ॥ 20 ॥
முமுக்ஷுபுபுக்ஷுபேதேந யோகிநோ த்விவிதா: । முமுக்ஷூணாம் ஸ்வரூபம் ஶ்ரத்தாவீர்யஸூத்ரே ப்ரதிபாதிதம் । புபுக்ஷூணாம் து பவப்ரத்யயஸூத்ரே விவ்ருதம் । உபாவபி ஸமாஹிதௌ । புபுக்ஷ்வநுஷ்டேயஸமாதி: காம்ய இதி பவப்ரத்யயஸூத்ரே பதஞ்ஜலிநைவ நிகதிதம் । முமுக்ஷ்வநுஷ்டேயஸமாதிஸாதகாநி ஶ்ரத்தாஸூத்ரே ஸம்கேதிதாநி । அத்ரைவ விலம்ப்ய ஸமாதிஸ்வரூபநிர்ணயாய ஸித்தயே ச யோகரஹஸ்யே நாதமுநிர்யததே । பஹவோ ஜநா யோகஶாஸ்த்ரோக்தயோகாநுஷ்டாநக்ரமஶ்ச பகவத்பதஞ்ஜலிகாலாநந்தரமேவ ந தத்ப்ராகித்யபிப்ரயந்தி । ஸமக்ரவேதபாஷ்யபடநமநநாப்யாம் ப்ரஹ்மர்ஷிகுலயோகிகுலசரித்ராத்யயநே யோகாநுஷ்டாநம் யோகஶாஸ்த்ரம் ச ஸர்வதா ப்ரவ்ருத்தமிதி நிர்ணீதம் । ததர்தம் பராஶரபுராணப்ரதிபாதிதயோகாநுஷ்டாநஸமாதிலக்ஷணாந்யுச்யந்தே । நித்யஸூரிப்ய: ஸநகஸநந்தாதிப்யோ ப்ரப்ரதமம் யோகஸ்ய ப்ரவக்தா ஶ்ரீமந்நாராயண ஏவ । தே ப்ரப்ரதமம் ஸமாஹிதசித்தா: । தேப்ய: சதுர்முகாய ப்ரஹ்மணே யோகஸம்ப்ரதாய ஆகத: । ஸ து யோகஸம்ப்ரதாயம் ஸ்வமாநஸபுத்ராய ப்ரஹ்மர்ஷிஶ்ரேஷ்டாய வஸிஷ்டாய ப்ராதாத், வஸிஷ்ட: ஸ்வபுத்ராயாப்ரதிஹதயோகஶக்தியுதாய ஶக்திநாமகாய, ஸ ச ஸ்வௌரஸபுத்ராய பராஶராய, பராஶரஸ்து ஸ்வஶிஷ்யாய, ஸுபுத்ராய ச மைத்ரேயவ்யாஸாப்யாம், வ்யாஸ: ஶுகாய இதி க்ரம ஆஸீத் । யோ(அ)ஸௌ ஶுக: ஸர்வைர்பாலப்ரஹ்மயோகீதி ஸ்தூயதே । ஸர்வத்ர ஶாஸ்த்ரீயகர்மாநுஷ்டாநே யோகாநுஷ்டாநே ஸாங்கவேதாத்யயநே ச குருபரம்பராக்ரமாநுஷ்டாநம் மூலகாரணம் ஸுபலப்ரதம் ச, ஶப்தார்தஜ்ஞாநரஹிதக்ரியாநுஷ்டிதிர்விபரீதபலப்ரதா இத்யாதுநிகைரபி வைஜ்ஞாநிகைரப்யுபகதம் । யோகாங்காநுஷ்டாநஸோபாநாந்யஷ்டௌ கலு । தத்ராஷ்டம: ஸமாதிரிதி பாதஞ்ஜலத்விதீயகபாதே யமநியமேத்யத்ரோக்தம் । ஸமாதிஶப்தோ த்யாநஶப்தஶ்ச துல்யார்தகோ அதவா பிந்நார்தகௌ வேதி விவேசநீயம் । ஸமாநார்தகாவேவ । அத ச பூர்வோ த்யாநபூர்வக ஏவேதி த்யாநப்ரகாரஶ்ச த்ருதீயபாதோக்தரீத்யைவாநுஷ்டேய இதி ப்ராகுக்தகுருபரம்பராஸம்ப்ரதாயாத் ஸித்தயதி । த்யாநத்யேயத்யாவ்ருத்ரிதயநிஶ்சயமந்தரா, த்ரயாணாம் ஸ்வரூபாநுபவமந்தரா ச ஸமாதிர்நைவோபதேஷ்டும் ஶக்யா । தாநி த்ரீண்யுபநிஷத்ஸ்யேவ ஸுஷ்ட ப்ரதிபாதிதாநி । தத்ர ப்ரதம:
“ஆத்மாநமரணிம் க்ருத்வா ப்ரணவம் சோத்தராரணிம் ।
த்யாநநிர்மதநாப்யாஸாத்பாபம் தஹதி பண்டித: ॥ ”
இதி கைவல்யோபநிஷதி வர்ணிதம் ।
யதா ஜீவாத்மா ஸ்வதர்மபூதஜ்ஞாநேந ஸஹாத்யந்திகரஜஸ்தமோவிஹீநஶுத்தத்யாநாத்மநா பரிணதமநஸா ஸாகம் த்யேயஸ்வரூபமநுபவந்நாஸ்தே ததா ஸா ஸ்திதி: ஸமாதிரித்யபிதீயதே । ஈத்ருஶஸமாதிஶ்ச அஹம்க்ரஹோபாஸநபலாதேவ லப்யதே । ஸூத்ரோக்தபஞ்சபரிகரா: ஶ்ரத்தாவீர்யாதய: ஸாக்ஷாதஹம்க்ரஹோபாஸநோபகாரா ஏவ । ஏகா ஏவ அஹம்க்ரஹோபாஸ்தி: ஸமாதிம் ஸாக்ஷாத் நிர்வர்தயதி । அஹம்க்ரஹோபாஸநப்ரகாரஶ்ச ப்ரதர்தநவித்யாயாமிந்த்ரோக்தே “மாமுபாஸ்ஸ்வ” நாராயணீயே “யபுண்டரீகம் புரமத்யஸம்ஸ்தம் । தத்ராபி தஹ்ரம் ககநம் விஶோகஸ்தஸ்மிந் யதந்தஸ்ததுபாஸிதவ்யம்”, “தநுர்கஹீத்வௌபநிஷதம் மஹாஸ்த்ரம் ஶரம் ஹ்யுபாஸாநிஶிதம் ஸந்ததீத, தத்பாவகதேந சேதஸா”, “ப்ரணவோ தநு:ஶரோஹ்யாத்மா....ஶரவத்தந்மயோ பவேத்” “ஆத்மாநம் அரணிம் க்ருத்வா....தேவம் பஶ்யேத் நிகூடவத்” “அத்யாத்மயோகாதிகமேந.....ஹர்ஷஶோகௌ ஜஹாதி” இத்யந்யத்ராபி பர: ஸஹஸ்ரஸ்தாநேஷு நாராயணீயமுண்டககடஶாண்டில்யஶ்வேதாஶ்வதரப்ரப்ருதிஷு வர்ணித: । தத்ஸர்வம் ஸம்யகநுஸம்தாயோபாஸ்தி: கர்தவ்யா । அஹம்க்நஹோ நாம அஹமித்யாகாரகம் ஜ்ஞாநம் । தச்ச ந கேவலம், அகாரஹகாராநுஸ்வாரவர்ணபரம்பராரூப: பரந்து ஶப்தஸ்ய “அர்தாவ்யபிசாரித்வாதி”த்யௌத்பத்திகஸூத்ராதஹம்ஶப்தஸ்ய சார்த: கஶ்சந லோகிகாதீத: ஸர்வாந்தர்யாமிபரமாத்மவிஶிஷ்டோ ஜீவ ஏவ பவிதுமர்ஹதி । பரமாத்மநோ(அ)பி வாசகோ(அ)ஹம் ஶப்த ஏவ ஜீவாத்மநஶ்ச ஏக ஏவாஹம்ஶப்த: । தாத்ருகந்தர்யாமிவிஶிஷ்டஜீவாத்மா இத்யேவம் போத்தவ்யம் । ஈத்ருகநுஸம்தாநம் ந ஸர்வஸுலபமிதி “நாஹம் ப்ரகாஶ: ஸர்வஸ்ய யோகமாயாஸமாவ்ருத:” இதி பகவத்கீதாயாம் தநஞ்ஜயஸாரதிநா அர்ஜுநாயோபதிஷ்டம் விஸ்ம்ருத்ய கேசந அஹம்பதார்தோ நாத்மபோதக:, அபி த்வஹம்காரபரிணாமரூபபோதக இதி வதந்தி । தத்து பதவாக்யப்ரமாணவிருத்தமிதி¹ ஶப்ததத்த்வவித ஆஹு: । தேஷு ச வேதஶப்தார்தவிதோ ந பஹுமந்யந்தே । ஈத்ருகஹம்க்ரஹோபாஸநமேவ ஸர்வவிதஸமாதிநிர்வர்தகம் முமுக்ஷூணாம் ச பவதி । யோகபாஷ்யகாரேண ஶ்ரத்தா சேதஸ:ஸம்ப்ரஸாத இத்யாதிவிவரணம் ப்ரதமப்ரவிவிக்ஷூணாம் மோதாவஹம் பவேந்ந த்வஹம்க்ரஹோபாஸகாநாம் । ஸர்வத்ரோபாஸ்யோபாஸநபதேவிமலத்யாநபோதகே, அபி து ஜைவஜ்ஞாநகபலிதப்ரத்யயாத்மகமேவ । யே ஹி அஹம்பதஸ்யாஹம்காரரூபசித்தபரிணாமாத்மகமர்தம் வதந்தி, தே ப்ரஷ்டவ்யா: ப்ரக்ருதேர்த்விதீயபரிணாமாஹம்காரஸ்ய சேதநத்வமாஹோஸ்வித் நேதி । சேதநத்வம் தைரேவ தஸ்ய நாஸ்தீதி நிராக்ருதமிதி நாஸ்த்யத்ர விவரணஸ்யாவகாஶ: । அசேதநத்வே(அ)பி விசித்ராம் ஶக்திம் ப்ரக்ருதேரப்யுபகச்சாம இத்யாக்ரஹ: (சேத்) புநரபி தே ப்ரஷ்டவ்யா: ஜ்ஞாநவிஹீநஸ்ய யஸ்ய கஸ்யாபி வஸ்துந இச்சாதய: க்ருத்யாதயஶ்ச பிம்பப்ரதிபிம்பாதயஶ்ச கிம் க்வசித் த்வயா த்ருஷ்டசரா: ? ஏவம் யதி, தர்ஹி புருஷாங்கீகாரோ பவதீயஸித்தாந்தே நிஷ்பல ஏவ । தஸ்மாதஹம் பதார்த ஏகோ ஜ்ஞாநவிஶிஷ்டோ(அ)மலோ(அ)ணுர்ஜ்ஞாநஸ்வரூபஶ்சாநந்தீ ஜீவ² இதி பவதி । அந்தர்யாமிரூபோ(அ)ஹம்பதார்த: ஸகலகல்யாணகுணபரிபூர்ண: ஸர்வநியந்தா ஆநந்தீ ஆநந்தப்ரதஶ்சாஶ்ரிதரக்ஷகஶ்சேதி விஶேஷ உந்நேய: । த்வாவப்யஹம்பதார்தௌ ஜ்ஞாநாகாதௌ ஜ்ஞாநவிஶிஷ்டௌ நிர்மலௌ ஸர்வாதாரௌ³ இதி ஸர்வோபநிஷத்ப்யோ விஶிஷ்ய முண்டகே ப்ரணவார்தவிவரணாச்ச ஸ்பஷ்டமவகம்யதே । ஈத்ருகஹம்க்ரஹோபாஸ்திபலீபூதஸமாதிரப்யாஸிப்ரார்தநாநுகுணகாலபர்யந்தா பவதி । அத ச த்யாத்ரிஷ்டபலப்ரதஶ்சேத்யத்ர வால்மீகி4பராஶரவஸிஷ்டநிர்மிதபுராணாநி ப்ரமாணாநி । ஸமாதிநா ஸுப்ரஸந்நோ பக்தபராதீநோ பகவாந் த்யேயரூபீஷ்டாநி பலாநி தத்த்வா ஸர்வாப்ய ஆபத்ப்ய: பாலயதி5 । அத்ர ப்ரமாணாநி ராமாயணப்ரப்ருதிக்ரந்தா: । இதமகிலம் குரகாதிபோபதிஷ்டே ஶ்ரீமந்நாதமுநிப்ரணீதயோகரஹஸ்யஸாரே6 யாமுநமுநிப்ரணீதஸித்தித்ரயாந்தர்கதேஶ்வரஸித்தௌ ச நிகதிதம் । தத்ரைவ விதாம்குர்வந்து வித்வாம்ஸ: ।
ஸமாதிர்நாம ஜீவாத்மபரமாத்மஸம்பந்த இத்யேதாவதா ப்ரபந்தேந நிஶ்சிதம் பவதி । தர்ஹி “ததா த்ரஷ்டு”ரிதி ஸூத்ரே ஸமாதிபலஸ்ய த்ருஷ்டு: ஸ்வரூபாவஸ்திதேர்பாதிநாத் ஜீவாத்மபரமாத்மஸம்பந்தரூபஸமாதேரஜ்ஞாநாத் தத்ரோக்தநிரோதஸமாதிபலீபூதத்ரஷ்ட்ருஸ்வரூபஸ்திதிமாத்ரஸ்யோக்தேர்விரோத இதி கேஷாம்சித் ஶங்கா உபாஸநாஜ்ஞாநமூலா அஹம்க்ரஹோபாஸநேதி ஜ்ஞேயம் । ஸம்பத்தவஸ்துஷ்வேகவிஜ்ஞாநே ஸதி யாவத்ஸம்பந்திவிஜ்ஞாநம் பவிஷ்யதீதி காரணவிஜ்ஞாநந்யாயாத் ஸித்தம் । ததா ச த்ரஷ்டு:ஸ்வரூபஸூத்ரே ச ஸம்பந்த: ஶரீரஶரீரிபாவரூப:, ஶிஷ்யாசார்யபாவரூபோ வா பித்ருபுத்ரபாவரூபோ வா ஶேஷஶேஷிபாவரூபோ வா யோ வா கோவா பவது । பரந்து தத்ஸூத்ரகடிதத்ரஷ்ட்ருபதம் பரமாத்மவிஶிஷ்டஜீவபரமேவ । உக்தம் ஹி நவநீதநாட்யாசார்யேண “மத்த: பரதரம் நாந்யத் கிஞ்சிதஸ்தீதி தநஞ்ஜய ……….” “ந ததஸ்தி விநா யத்ஸ்யாத் மயா பூதம் சராசரம்” மித்யர்ஜுநோபதேஶஸமயே பகவத்கீதாயாமிதி யோகவல்லீ ஸ்மாரயதி ।
தீவ்ரஸம்வேகாநாமாஸந்ந: ॥ 21 ॥
யே சாத்யைவ ஸமாதிநா பகவத்ஸாக்ஷாத்காரம் ப்ராப்நுவாம இதி த்வராவிஶேஷ மநஸி க்ருத்வா விராமப்ரத்யயஸூத்ரோக்தஸமாதிஸாதநாந்யநுதிஷ்டந்தி தே தீவ்ரஸம்வேகா:, தேஷாம் தீவ்ரஸம்வேகாநாமாஸந்நோ(அ)தீவ ஸமீபதர: ஸமாதிரஹம்க்ரஹோபாஸநபலலப்தத்யாநத்வாரா ஆத்மபரமாத்மலாபமாவஹதி ।
ம்ருதுமத்யாதிமாத்ரத்வாத்ததோ(அ)பி விஶேஷ: ॥ 22 ॥
ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்வா ॥ 23 ॥
ஸமாதிகாரணம் பரிஶுத்தஜீவாத்மந: ஸ்வரூபஜ்ஞாநம் தச்ச “ததா த்ரஷ்டு:ஸூத்ரே” வ்யக்தீக்ருதம் । த்ரஷ்டுரிதி ஸ்வாத்மதர்ஶநகர்தாரம் போதயதி । ஸ்வாத்மபதம் ஜீவஶரீரகபரமாத்மபரம் । ஜீவஶரீரகபரமாத்மஜ்ஞாநம் ஶுத்தம் மித்ரம் ச । மிஶ்ரஜ்ஞாநஸ்ய8 ஶப்தப்ரஹ்மேதி ப்ரதிதமபி ஸர்வே ந ஜாநந்தி । தத்ர ஸ்வாத்மஸ்வரூபமேததபி பரிஶுத்தஸ்வாத்மஜ்ஞாநஸ்ய கௌஷீதக்யுபதிஷ்டப்ரதர்தநவித்யாப்ரோக்தாஹம்க்ரஹோபாஸநஸ்யோபகரகம் பூத்வா ஸமாதிநிர்வர்தகம் பவதீதி நாதமுநீநாமாஶய: ।
த்விதீயஸ்து ஸமாதௌ ஏதாத்ருஶாஹம்க்ரஹோபாஸநே(அ)ஸமர்தா யே தேஷாம் ஸமாத்யபேக்ஷிணாம் சித்தவிஹேபநிரஸநாய, பரவைராக்யப்ரக்ருதிபுருஷவிவேகக்யாத்யப்யாஸபலாதபி ஹேதுரிதி பகவத்பதஞ்ஜலே: ஸௌத்ரமபிப்ராயம் நாதமுநயோ(அ)ப்யங்கீகுர்வந்தி । ஈத்ருஶஸமாதிஸ்தத்தஜ்ஜைவாநாதிகர்மவாஸநாபலாத் காம்யரூபோ(அ)பி பவதி । இத்யாத்யப்யங்கீக்ருத்ய பவப்ரத்யயஸூத்ரோக்தஸமாதிபலமபி கேஷாம்சித் பவிஷ்யதீதி தத்ர தத்ர யோகரஹஸ்யே ப்ரகடீக்ருதம் ।
த்ருதீயஸ்து காரணம் ஶ்ரத்தாவீர்யஸூத்ரோக்தமேவாஸ்மாபிரங்கீக்ரியத இதி ஸம்மதிர்தத்தா । த்ரிவிதமபி9 ஸமாதிகாரணாநுஷ்டாநம் க்ருதயுகப்ரதிபாதிதவர்ணாஶ்ரமதர்மாநுஷ்டாநவத் து:ஸாத்யமிதி மத்வா லகுதரம் ஶீக்ரபலப்ரதம் ஸர்வாஶ்ரமிணாமநாஶ்ரமிணாம் ச ப்ராக்ருதது:கத்ரயநிவாரகம் ஸர்வாஶ்ரமதர்மாநுஷ்டாநஸுகரோபாயம் ஸமாதிமுபதிஶதீத்யபிப்ராயேணைவ “கிமேதஸ்மாதேவ... கஶ்சிதந்யோ(அ)ப்யுபாய: ஸமாதௌ” இதி பாஷ்யோக்திமப்யங்கக்ருித்ய “சதுர்தம் லகுதரமபேக்ஷிதே(அ)நபேக்ஷிதே வா போகாபவர்கபலப்ரதம் ஸமாத்யபரநாமதேயம் ப்ரணிதாநப்ரபத்திபக்திபதாபிதேயமீஶ்வரோபாஸநாத்மகம் ஸமாத்யுபாயம் விவக்ஷதி பகவாந் பதஞ்ஜலி: “ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்வா” இதி ஸூத்ரேணேதி பகவந்நாதமுநிராஹ ॥
ஈஶ்வரபதம் 'ஈஶ ஐஶ்வர்யே' இதி தாதோர்நிஷ்பந்நம் । ஈஶ்வர ஐஶ்வர்யஶாலீ । ஐஶ்வர்யம் நித்யநிருபாதிகம் ஸ்வஸம்கல்பாயத்தம் ந து கர்மாதீநம் । கர்ம வைதிகம், தாந்த்ரிகம், வைதிகதாந்த்ரிகமிதி த்ரிவிதமித்யந்யதேதத் । தாத்ருஶைஶ்வர்யவிஶிஷ்டபரமாத்மா இத்யர்த: । தேந தஸ்யாந்யாநதீநத்வம் ஸ்போரயதி । ஈஶ்வரப்ரணிதாநமித்யத்ர ஈஶ்வரபதம் ஈஶ்வரமீஶ்வரீம்10 சாபிதத்தே । ஈஶ்வரேண ஸாகமீஶ்வர்யபி ஜகத்ஸ்ருஷ்ட்யாதிகம் கரோதீத்யப்யுபேயம் । பாஞ்சராத்ரக்ரந்தேஷ்விதம் ஸ்பஷ்டமுபலப்யதே । ப்ராசீநவேதாந்திந உபாவப்யேகேநைவ திவ்யதம்பதீதிபதேந வ்யவஹரந்தி । ஈஶ்வரஸ்ய ப்ரணிதாநம், ஈஶ்வரப்ரணிதாநம் । ப்ரகர்ஷேண நிதராம் தீயத இதி ப்ரணிதாநம் । அர்தாதீஶ்வரபாதயோ: ஸ்வாத்மநோ(அ)நந்யகதிகத்வேந த்ருடப்ரேம்ணா சார்பணம் । தச்ச த்ரிகரணஶுத்த்யா கர்தவ்யம் । ஆகாரஸ்து த்ரிவிததாபாபிபூதோ(அ)ஹம் தாபஜந்யது:கபரம்பராம் ஸோடும் ந ஶக்நோமி த்வாம்ருதே தாத்ருஶது:கநிவர்தகோ ஜகதீதலே ஸர்வஸ்மிந் நாந்யோ(அ)ஸ்தி । அகிஞ்சநோ(அ)ஹமஶக்தோ(அ)ஹமிதரோபாயாநுஷ்டாநே(அ)நுசிதகார்யகரணே ஶாந்தாபிஸந்திஶ்ச । ஶாஸ்த்ரத்ருஷ்ட்யா லௌகிகத்ருஷ்ட்யா ச
நிரூபாதிகநிரவதிகதயாவாந் த்வமேவேதி நிஶ்சித்ய ஆத்மாத்மீயம் யத்கிஞ்சிதஸ்திஸர்வம் த்வதீயமேவேதி ஸமர்பயாமீத்யபிஸந்தாய நாராயணோபநிஷதுக்தயா “ஓமித்யாத்மாநம் யுஞ்ஜீதே”தி ரீத்யா அஹரஹ: ப்ரணிபதநமேவ ப்ரணிதாநஶப்தார்த: । ஈத்ருஶப்ரணிதாநாத்வா ஸமாதி: ஸமாதிமத்வம் ச பவதீதி ஸூத்ரார்த: ।
பதஞ்ஜலிமுநிப்ரோக்தயோகஸூத்ரப்ரதமபாதே யோகபலீபூதஸமாதே: காரணாநி சத்வாரி ஸூத்ரேஷு நிகூடாநி । ஸமாத்யபேக்ஷிணாமேஷு சதுர்ஷ்வேகமநுஷ்டேயம் । விகல்பேநேதி சதுர்தகாரணீபூதேஶ்வரப்ரணிதாநஸூத்ரே வாஶப்தோக்த்யா ஸூத்ரபாஷ்யதட்டீகாட்டிப்பணீகாரை: ஸ்புடீக்ருதம் பவதி । “உபமாயாம் விகல்பே வேதி” நாமலிங்காநுஶாஸநத்ருதீயகாண்டநாநார்தாவ்யயவர்கே வாஶப்தஸ்ய விகல்பார்தகத்வமமரஸிம்ஹேநாநுஶிஷ்டம் । இத்யத: ஸமாதிகாரணாநி சத்வாரி விகல்பிதாநீதி வ்யாக்யாநம் சக்ரு: । தத்ர வஸ்துஸ்திதிம் ப்ராஹு: யோகரஹஸ்யகாரா நாதமுநய: । ஸத்யமுக்தம் வாஶப்தோ விகல்பார்தம் போதயதீதி । தர்ஹி ஸர்வம் ஸாபவாதமிதி ந்யாயம் விஸ்ம்ருத்ய ததா டீகாமகுர்வந்நிதி யோகஶாஸ்த்ராத்யேத்ருபிர்நிஶ்சதவ்யமிதி । ததா ஹி-ஸ ஏவாமரஸிம்ஹ: “ஸ்யுரேவந்து புநர்வை வேத்யவதாரணவாசகா” இதி த்ருதீயகாண்டநாமலிங்காநுஶாஸநாவ்யயவர்கே வாஶப்தஸ்யாவதாரணார்தகத்வமேவாந்வஶாத் । தத்பலாத் ஸமாதகாரணீபூதசதுர்ஷூபாயேஷு ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்மக ஏக ஏவ முக்யோபாயோ இதி யோகரஹஸ்யவாதப்ரகரணே நிகதிதம் । தஸ்யைவோபாயஸ்ய ஸர்வேஷாம் ஸமாதிஸாதநே ஸுகரத்வாத் । ததர்தமேவ ஹி யோகவல்ல்யாம் ஸமாதபாதோ த்வேதா விபக்த: பூர்வ உத்தரஶ்சேதி । பூர்வபாகோக்தஸமாத்யுபாயா-அஸ்மிந் யுகே து:ஸாத்யா இதி ஸுதராமஸாத்யா ஏவ । தத்ராத்யந்திகவைராக்யஸஹிதப்ரக்ருதிபுருஷவிவேகக்யாதிரூபயோகோபாய: கேவலம் க்ருதயுகீநஜநாநுஷ்டாநயோக்யஸ்யோக்த இதி । தேந ச யோகாநுஶாஸந பூர்வபாகீந: ப்ரதமஸூத்ராதாரப்ய ஆந்தம் ம்ருதுமத்யாதிஸூத்ரபர்யந்தம் பூர்வபாகீந:, ஈஶ்வரப்ரணிதாநஸூத்ராதாரப்ய ஸம்பூர்ணத்விதீயபாதபர்யந்தம் த்விதீயபாகீந இதி விஸ்பஷ்டம் பவதி । வஸ்துதஸ்து ஸம்பூர்ணப்ரதமபாதபர்யந்தமேவ த்விதீயபாக: । ப்ரக்ருதமநுஸராம: । அவ்யயவர்கோக்தநாமலிங்காநுஶாஸநமாதாரீக்ருத்ய ஸூத்ரார்தவிவரணே க்ருதே ஸதி ஈஶ்வரப்ரணிதாநரூபோபாயேந ஸர்வேஷாம் ஸமாதி: ஸமாதிமத்வம் ச ஸுலபே இதி ஸ்பஷ்டம் பவதி ।
யோகரஹஸ்யோக்தோ வாவாதஸாராம்ஶ: । யதா வேதோக்தோ(அ)பி வர்ணாஶ்ரமதர்மேஷூத்க்ருஷ்டதம: க்ஷத்ரியமாத்ரஸாத்யோ(அ)ஶ்வமேதகோமேதாதி: கலியுகே(அ)நுஷ்டாதுமஶக்யத்வேநாநநுஷ்டாநே(அ)பி ந தோஷாவஹ:, யதா வா வர்ணாஶ்ரமதர்மேஷு தேஷு பரமோத்க்ருஷ்டதுரீயாஶ்ரமதர்மாநுஷ்டாநம் சேதரயுகேஷு ஸுகதரமபி கலியுகே து:ஸாத்யமிதி “அக்ந்யாதேயம் கவாலம்பம் ......கலௌ பஞ்ச விவர்ஜயே” திதி ப்ரமாணாநுரோதேந ததநுஷ்டாநவர்ஜநே(அ)பி வேதாதிக்ரமரூபதோஷோ நாஸ்தீதி நிர்ணீதம், ததைவ பகவத்பதஞ்ஜலிப்ரணீதசதுஷ்பாதாத்மகயோகஸூத்ராந்தர்கதப்ரதமபாதப்ரதிபாத்யஸமாத்யுபாயபூத (நிரோதஸமாதி) ஸமாத்யங்கபூத (ஸாதநபூத) வஶீகாரஸம்ஜ்ஞவைராக்யாஸாத்யத்வேந (கலியுகே) யுகதர்மமஹிம்நா புருஷாணாமாயு:பரிமாணஸ்யால்பதயா ஸமாதிஸாதநாநுஷ்டாநஸ்ய காலதைர்க்யமாவஶ்யகமிதி ஸூத்ரகாரேணைவ ப்ரதமபாதபூர்வபாகீநே ஸூத்ரே “தீர்ககாலநைரந்தர்யேதி” ப்ரமாணாநுஸாரேண பஹுதீர்ககாலஸாத்யஸமாதிஸாதநாநுஷ்டாநஸ்யாஸுகரத்வேந ப்ரதமபாதீநத்விதீயபாகோக்தேஶ்வரப்ரணிதாநரூப- பக்திப்ரபத்யோரத்யந்தஸுகரத்வேநாநுஷ்டாத்ரபேக்ஷிதபோகாபவர்கயோரந்யதரஸ்ய ஸுஸாத்யத்வமிதி நிரூபிதம் । க்ரியாபாதோக்த “யோகாங்கநுஷ்டாநா” இத்யத்ர விவ்ருதயோகாங்கேஷு த்விதீயபாகாந்தர்கதேஶ்வரப்ரணிதாநஸ்யைவாவஶ்யகத்வமிதி ப்ரதிபாதயித்ரா பகவதா பதஞ்ஜலிமஹர்ஷிணா ப்ரதமபாதீநத்விதீயபாகாரம்ப ஏவ ஸர்வபுருஷாணாம் யோகாநுஷ்டாநே ஈஶ்வரப்ரணிதாநஸ்யைவாத்யந்தஸுகரத்வமிதி ஸூசிதம் ।
ஈஶ்வரபதம் நிருபாதிகஸர்வேஶ்வரபரம் । தேந த்யாநேஷு ஸகலப்ரகாரேஷு த்யேயதயா ஸர்வேஶ்வரஸ்ய ப்ரணவப்ரதிபாத்யஸ்ய லக்ஷ்மீவிஶிஷ்டஸ்ய வாஸுதேவாபிதாநஸ்யைவ க்ரஹணமித்யுக்தம் பவதி । லக்ஷ்மீவிஶிஷ்டத்வம் ச பூர்வமேவோக்தம் । ததஶ்ச ப்ரணவப்ரதிபாத்ய: ஶ்ரீமாந் நாராயண ஏவ ஸமாத்யங்கபூதத்யாநேஷு விஷய: । ததா சோக்தம் “ப்ரணவோ தநு: ஶரோ ஹ்யாத்மா………… ஶரவத் தந்மயோ பவேத்” । “தநுர்கஹீத்வௌபநிஷதம் ……….. லக்ஷ்யம் ததேவ அக்ஷரம் ஸௌம்ய வித்தி'” । “ஓமித்யாத்மாநம் யுஞ்ஜீத” இத்யாதய: ப்ரமாணம், யதா ஸர்வேஶ்வரஸ்ய நாராயணவாஸுதேவபதாபிதேயஸ்ய “யத்பூதயோநிம் பரிபஶ்யந்தி தீரா” இதி । பரிபஶ்யந்தி த்யாநேநேதி ஜ்ஞேயம் । யோகிநாம் ஸமாதிவிஷயத்வமேவமீஶ்வர்யா மஹாலக்ஷ்ம்யா அபி “ஈஶ்வரீகம் ஸர்வபூதாநாம் த்வாமிஹோபஹ்வயே ஶ்ரிய” மித்யாதிஶ்ருதிபி: ஸர்வபூதயோநித்வம் ஶ்ருதிஶதஸமதிகதம் பவதி ।
ததா சேஶ்வரே ப்ரணிதாநமீஶ்வரப்ரணிதாநம் । ப்ரணிதாநம் பக்திவிஶேஷ: பரா பக்தி: । பக்திப்ரபத்திப்யாம் ப்ரஸந்ந: ஸ ஏவ லக்ஷ்மீவிஶிஷ்டோ நாராயணோ த்யாநாதிஶயேந ப்ரீதஸ்தாபத்ரயவிமோகம் ப்ரயச்சதி । ஈத்ருஶப்ரணிதாநமாத்ராதேவ ஸமாதிஸித்திமபிமதபலம் ச த்யாதா ப்ராப்நோதி । யத்யபி ப்ரதமபாதே பாதஞ்ஜலஸூத்ரே ப்ராதிஸ்விகதயா யோகாங்கத்யாநாதிபதாநி ந ப்ரதிபாதிதாநி, ததாபி ஶிர:ப்ராயபூதஸமாதிபதஸ்யாநேகேஷு ஸூத்ரேஷூக்தத்வாத் ததங்கபூதயமாதிபிருக்தப்ராயாணீதி வேதிதவ்யமிதி ஸம்க்ரஹ: ।
க்லேஶகர்மவிபாகாஶயைரபராம்ருஷ்ட: புருஷவிஶேஷ ஈஶ்வர: ॥ 24 ॥
க்லேஶா ஆத்யாத்மிகாதிதைவிகாதிபௌதிகா: ஸர்வேஷ்விதரஶாஸ்த்ரேஷு ப்ரஸித்தா: । அஸ்மிந் ஶாஸ்த்ரே உத்தரத்ர வக்ஷ்யமாணா அவித்யாதய: க்லேஶா: । கர்மாணி ஶாஸ்த்ரீயாண்யஶாஸ்த்ரீயாணீதி ப்ராக்தநகர்மமஹிம்நா போத்தவ்யாநி । விபாகோ(அ)வஸ்தாவிஶேஷ: பரிணாமவிஶேஷ இதி தாத்பர்யம் । ஆஶயோ மநஸி ஸம்ஸ்காராணாம் மிஶ்ரீபூய ஏகீகரணம் । ஏதைரபராம்ருஷ்டஸ்ததந்தர்கதோ(அ)பி தத்வியுக்தாவாப்தஸமஸ்தகாமஸ்ய ஸர்வதா பரிபூர்ணாநந்தஸ்ய கர்மபலஸம்யோகவியோகாபாவ: । பரிபூர்ணஸ்ய பகவத: பலாபேக்ஷாயா: ஸ்வத ஏவ தூரோத்ஸாரிதாயா ஈஶ்வரஸம்யோகவியோகயோரப்ரஸக்ததயா பூதபவிஷ்யத்வர்தமாநகாலத்ரயே(அ)பி ஸ்ருஷ்டிஸ்திதிஸம்ஹாரகாலேஷு ச ஸர்வக்லேஶபராமர்ஶஸம்பவோ தூரோத்ஸரித: । ஈத்ருஶக்லேஶஸபம்ந்தரஹித இத்யர்த: ।
புருஷவிஶேஷ ஈஶ்வர: । புருஷபதம் நித்யஸித்தசைதந்யகுணவிஶிஷ்டாத்மபரம், ஆத்மாநஶசாநேகே இதரத்ரஜீவபதவாச்யா: । அஸ்மிந் ஸூத்ரே புருஷேதி பதம் “பகவாநிதி ஶப்தோ(அ)யம் ததா புருஷ இத்யபி, நிருபாதீ ச வர்ததே வாஸுதேவே பராத்மநி” இதி பராஶரபுராணே வாஸுதேவபரதயோக்தம் । விஶேஷஸ்து “ஸஹஸ்ரஶீர்ஷாபுருஷேதி” புருஷஸூக்தபாஷ்யே ச ஸ்பஷ்டமுக்தம் । ஜீவாத்மந்யபி புருஷஶப்த: ப்ரயுஜ்யதே । தத்ரௌபசாரிகப்ரயோக இதி ஜ்ஞேயம் யதா ஸிம்ஹோ மாணவக இதி । புரி ஶேதே இதி புருஷ: । 'ஶீங் ஶயநே' புரி பாஞ்சபௌதிகஶரீராத்மகே பத்தநே ஶேதே, ஸுகம் நித்ராதீத்யர்த: । ஈத்ருஶம் ஶயநம் ஜீவாத்மந: பரமாத்மநஶ்ச ஸமம் । பரந்து தத்ர ஶயாநோ(அ)பி பரமாத்மா நியந்த்ருபாவேந தஹரே ஶேதே । “அநித்ர: ஸததம் ராம: ஸுப்தோ(அ)பி ச நரோத்தம” இதி ஶ்ரீமத்ராமாயணமத்ர ப்ரமாணம் । இதரஸ்து கர்மணா பத்த:ஸந் ஸுகாத்யநுபவதீதி விஶேஷ: । தத்ர ஸ்திதோ(அ)பி குதோ ந பத்த: । ப்ராக்ருதஶரீரைந்த்ரியகமாநஸிகபரிணாமேஷு குதோ ந ஸக்த:? அயமத்ர ஸமாதி: । ஸ: ஸர்வதா ஆநந்தீ । அந்யே ப்ராக்ருதகுணாஸ்தத்ர ந ப்ரஸரந்தி । ஷட்ரஸோபேதாஹாரபோஜநேந த்ருப்தஸ்ய விஶேஷபோஜநே நாபேக்ஷாத்ர தத்வத் பரிபூர்ணஸ்ய புருஷவிஶேஷஸ்யாந்தர்யாமிதயா ஹ்ருதி ஸ்திதஸ்யாபி ந ப்ராக்ருதகுணபோகாபேக்ஷா । அத்யந்தஸந்நிஹிதா அபி ப்ராக்ருதா குணா நாந்தர்யாமிணம் பாதந்தே । யத் தேஜஸ்வீ ஓஜஸ்வீ ப்ராஜஸ்வீ ச ஸ பவதி । தேஜ: ப்ரகாஶஸஹிதமௌஷ்ண்யம் । ஓஜ உத்ஸாரணஶக்தி: । ப்ராஜோ(அ)வகாஶநாவகாஶ: । தேந ஸர்வநியந்தா பவதி । இதம் ச ரூபமாத்யந்திகைகாந்திகபக்திமந்மநோமாத்ரகோசரம் । ஈஶ்வர: பூர்வஸூத்ரோக்த இவ வேதிதவ்ய: । புருஷவிஶேஷ இதி பதம் புருஷோத்தம உத்தமபுருஷ இத்யர்தகம் । அயமர்த: “உத்தம: புருஷஸ்த்வந்ய: பரமாத்மேத்யுதாஹ்ருத: । யோ லோகத்ரயமாவிஶ்ய பிபர்த்யவ்யய ஈஶ்வர” இதி ஸாக்ஷாத்பகவதைவ உக்தம் । “யஸ்மாத் க்ஷரமதீதோ(அ)ஹமக்ஷராதபி சோத்தம: । அதோ(அ)ஸ்தி லோகே வைதே ச ப்ரதித: புருஷோத்தம: । '' இதி கீதாஸூக்திரிதம் த்ருடீகரோதி । க்ஷர: ஸம்ஸாரீ பத்தஜீவ:, அக்ஷரோ முக்தஜீவ: । ஈஶ்வர: க்ஷராக்ஷராத்மகோ(அ)ந்ய: । ஈத்ருஶேஶ்வரப்ரணிதாநமஷ்டாங்கஸஹிதபக்திமதாம் யமநியமாதிஸமாதிமதாம் ஸர்வவிதஸமாதிரூபம் கரதலாமலகவத் பவததி பராஶரபூராணே “பர: பராணாம் ஸகலா ந யத்ர க்லேஶாதய: ஸந்தி பராவரேஶே” இத்யாதௌ ஸ்பஷ்டமுக்தம் ।
தத்ர நிரதிஶயம் ஸர்வஜ்ஞபீஜம் ॥ 25 ॥
தத்ரைவ புருஷவிஶேஷே நிரதிஶயம் ஸமாப்யதிகரஹிதம் ஸர்வஜ்ஞபீஜம் । ஸகலவிஷயகஜ்ஞாநாஶ்ரயாதாரஸ்தத்ரைவ நாந்யத்ர ।
நிர்கதோ(அ)திஶயோ யஸ்மாத் தத் நிரதிஶயம் । ஸர்வம் ஜாநாதி இதி ஸர்வஜ்ஞ: । ஸர்வபதம் ஸர்வஜ்ஞத்வபரம் । பீஜபதம் மூலகாரணபரம் । ததா ச புருஷவிஶேஷஸ்ய லக்ஷணஸூத்ரமிதம் । ஸர்வவிதசேதநாசேதநஸம்பந்திஸ்ருஷ்டிஸ்திதிஸம்ஹாரகாலீநகர்மவிஷயகஜ்ஞாநாஶ்ரய இத்யர்த: । தச்ச ஸமாப்யதிகரஹிதம் ஸர்வதாஸம்குசிதம் ஜ்ஞாநம் ।
பூர்வேஷாமபி குரு: காலேநாநவச்சேதாத் ॥ 26 ॥
ஸ ஏஷ:, ய: பூர்வமுக்த: பரமாத்மா ஏஷ புத்திஸ்த: பூர்வேஷாம், பூர்வகாலீநாநாம் வர்தமாநகாலீநாநாம் பவிஷ்யத்காலீநாநாம் ச புரூஷாணாமத்மாநாம் சேதநாநாம் ஜ்ஞாநிநாம் குருருபதேஷ்டா, அஜ்ஞாநநிவர்தக: । ஈஶ்வரஸ்ய பாஸ்வரஶரீரம் காலேநாநவச்சிந்நம் நித்யம் ச ।
தஸ்ய வாசக: ப்ரணவ: ॥ 27 ॥
தஸ்ய, தாத்ருஶஸார்வகாலிகஸர்வகுருரூபபரமாத்மந:, வாங்மநஸாகோசரஸ்யேஶ்வரஸ்ய வாசக:, போதக:, ஜ்ஞாநஜநக: ஶப்த: ப்ரணவ: । ப்ரகர்ஷேண நவ இதி ப்ரணவ: ।
ப்ரணவஸ்ய பரமாத்மஸ்வரூபமாதர்வணரஹஸ்யே “ப்ரத்யகாநந்தம் ப்ரஹ்ம புருஷம் ப்ரணவஸ்வரூபம் அகார உகார மகார” இத்யுக்தம் ।
தஜ்ஜபஸ்ததர்தபாவநம் ॥ 28 ॥
தாத்ருஶப்ரணவஸ்ய ஜப:, அகார உகார மகார ரூபவர்ணத்ரயாத்மகஸ்ய ப்ரணவஸ்ய ஜப: புந: புநராவ்ருத்தி: । ப்ரணவார்தஸ்ய பாவநம் மநநம், நிரந்தரார்தாகாரமநநம் ।
ப்ரணவஸ்யாதர்வணரஹஸ்யோக்தஸ்யாப்ராக்ருததிவ்யமங்கலவிக்ரஹஸ்ய ஸ்வஹ்ருதி ஸ்திதஸ்யாங்குஷ்டபரிமாணஸ்யாநுஸம்தாநம் “அங்குஷ்டமாத்ர: புருஷோ மத்யே ஆத்மநி திஷ்டதி । ” “ஈஶாநோ பூதபவ்யஸ்ய ஸ ஏவாத்ய ஸ உ ஶ்வ:” இதி கடோபநிஷத்யுக்தம் ।
ஈத்ருஶஜபஸ்ததர்தபாவநம் யோகிநாம் நியமேநாநுஷ்டேயம் “ஓமித்யேவ ஸதா விப்ரா: படத்வம் த்யாயத கேஶவம்” இதி ப்ரமாணதோ(அ)வகம்யதே ।
தத: ப்ரத்யக்த்சேதநாதிகமோ(அ)ப்யந்தராயாபாவஶ்ச ॥ 29 ॥
தாத்ருஶப்ரணவஜபப்ரணவார்தாநுஸந்தாநாப்யாமந்தர்யாமிவிஶிஷ்டபரிஶுத்தஜீவாத்மஸாக்ஷாத்காரோ பவதி । அநேந ஜீவாத்மா கிம் ஸ்வரூப இதி ஶங்காநிராஸோ பவதி । அத ச யே விக்நரூபா: க்லேஶா:, காயக்லேஶமநோக்லேஶாஶ்ச, தேஷாம் நிவ்ருத்திர்பவதி ।
வ்யாதிஸ்த்யாநஸம்ஶயப்ரமாதாலஸ்யாவிரதிப்ராந்திதர்ஶநாலப்தபூமிகத்வாநவஸ்திதத்வாநி சிதவிக்ஷேபாஸ்தே(அ)ந்தராயா: ॥ 30 ॥
அந்தராயா: ।
ப்ரத்யக்சேதநாதிகமஸூத்ரே ப்ரோக்தாநந்தராயாந் தத்க்ரமாம்ஶ்ச ப்ரதிபாதயதி ஸூத்ரகாரோ(அ)ந்தராயஸூத்ரே । யஸ்து ஸ்வயம் ஶக்த: ஸந் ஜகதீஶ்வரம் தத்வாசகப்ரணவஜபததர்தாநுஸந்தாநத்யாநபாவநாதிபிஸ்த்ரிபி: கரணைர்நாஞ்சதி தம் வக்ஷ்யமாணா அந்தராயா நிஷ்ப்ரத்யூஹம் பரிவ்ருத்ய பீடயந்தி । யஸ்த்வஶக்த: ஸோ(அ)பி மநஸா தாரயந் மநஸைவாராதயதி ந தமந்தராயா து:காகுர்வந்தி ।
வ்யாதி: ஶரீரேந்த்ரியசேதஸ்ஸு விஶேஷேண பீடநம் । ஸ்த்யாநம், ஸங்கதோஷாத்ததநநுஷ்டாநமீஶ்வரப்ரணிதாநஸ்ய । ஸம்ஶய:, ஈஶ்வரோ(அ)ஸ்தி ந வேத்யாகாரோ விசிகித்ஸா ஶாஸ்த்ரை: ப்ரதிபாதிதோ(அ)பி ஸ அஸ்மதிஷ்டாந் நிவாரயதி வா ந வா இத்யேவம்ரூபோ(அ)பி வா ஸ்யாத் । ப்ரமாதோ(அ)நவஹிதத்வமஶ்ரத்தா । ஆலஸ்யம், ஶாஸ்த்ரோக்தகாலே(அ)நநுஷ்டாநம் । அவிரதி: ஶாஸ்த்ரோக்தநியமோல்லங்கநம் । ப்ராந்திதர்ஶநம் ஶாஸ்த்ரார்தமர்யாதாநநுஸரணம் । அலப்தபூமிகத்வம் வேதோக்தஜீவநவேஷபாஷாஸ்தாநாதிவிஸர்ஜநம் । அநவஸ்திதத்வம் யதேஷ்டாசரணமநியதாநுஷ்டாநஞ்சேதி நவதா அந்தராயா: ப்ரோக்தா: । நவாந்தராயபாதா ஶரீரஸ்ய நவத்வாரேஷு க்ரமவ்யுத்க்ரமாப்யாம் பீடயந்தி । தச்சாநுபவமாத்ரவேத்யம் ।
பக்த்யுத்பத்தயே மநோநைர்மல்யமவஶ்யம் ஸம்பாதநீயமித்யத்யாத்மயோகிநோ(அ)ப்யங்கீகுர்வந்தி । பக்திர்நாம விஜாதீயமாநஸிகஸம்பந்த: । ஸம்பந்தஶ்ச த்விஷ்ட இத்யத்ர ந விவாத: । ஸ ச நிர்மலமாநஸிகக்ரியாலப்ய: । மாநஸிகீ க்ரியா ஹி தாத்ருஶீ நிஷ்கலங்கதேஹிந ஏவ । தாத்ருஶதேஹஶ்ச ஶாஸ்த்ரீயஸாத்த்விகாஹாரஸேவநமாத்ரஜந்ய: । ந கேவலம் ஸேவிதஸ்யாஹாரஸ்ய ஜீர்ணதாப்யபேக்ஷ்யதே । ஆஹாரஜீர்ணாத்தி ஸுப்ரஸித்தா ஆரோக்யநாமிகா ஶக்திஸ்தேஜோ வா தேஹே உத்பத்யதே । ஜீர்ணதாஸம்பாதநாய ஸந்தோ(அ)பி பஹுவோ உபாயா மிதத்ரவ்யாத் நாசரணாயாலம் பவந்தீதி மந்வாநேந பகவதா பதஞ்ஜலிநா ஐஹிகாமுஷ்மிகவிஷயபோகாயம் நிர்மலதேஹஸித்த்யர்தமஷ்டவிதயோகாங்கேஷு சத்வாரி ப்ராதாந்யேந யமநியமாஸநப்ராணாயாமேத்யேதைர்நாமபி: ஶாரீரவாசிகமாநஸிககர்மாணி விசித்ராணி யோகாங்காநீதி ஸநியமம் ப்ரோக்தம் । ஆரோக்யரூபஶக்திஸ்தேஜோ வா பூர்வோக்தைஶ்சதுர்பிரங்கைர்யாத்ருஶீ ஜாயதே ஶரீரே, தாதஶீ இதரைர்நாநாவிதைர்பஹுதநவ்யயாதிபிஶ்சாநுஷ்டிதாதிபிர்நைவ ஜாயதே । ஶரீரே ப்ராணஶக்திரந்யா பாஹ்யேந்த்ரியஶக்திரந்யா ஆப்யாம் த்வாப்யாம் விபரீதா சித்தஶக்திரந்யா । யதா ஹ்யேதாஸ்திஸ்ர: ஶக்தய: பரஸ்பர்மவிரோதம் ஸங்கீபூய ஸ்த்ரீபுருஷஸாதாரணஶரீராந்தர்வர்திஷு ஷண்ணவத்யஸ்திஸம்திஷ்வஸம்க்யாகக்ரந்திஷு ச தத்தத்வயோநுகுணவ்ருத்திம் ஹ்ராஸம் ச ப்ராப்தேஷு நாடீஸிராதமநீக்ரந்திஷ்வநர்கலம் வ்யாப்ய ஶரீரே நாதிஸ்தௌல்யநாதிகார்ஶ்யநாதிதீர்கநாதிவாமநரூபாந் விகாராந் குர்வந்தி ததா தாஶ்ஶக்தய: ஶரீரத்ருடாரோக்யகாரிண்ய இத்யஸம்ஶயம் வக்தும் ஶக்நும: । தாத்ருக் சதுராங்காநுஷ்டாநம் தேஹிந: ந ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸு பால்யகௌமாரயௌவநவார்தக்யரூபாஸு ஸ்த்ரீஷு வா புருஷேஷு வா கர்தும் ஶக்நுயுர்ந வேதி । ஸ்வஸ்வதீபிரவகத்ய யஸ்யாமவஸ்தாயாம் யாத்ருஶ்யங்கேஷு ஶக்திருத்திதா தயைவ ஶக்த்யா ததநுஷ்டாநம் கர்தவ்யம், தத்து அத்யந்தாநநுஷ்டாநம் நோ வா அத்யநுஷ்டாநமித்யேதத்ஸர்வம் அநுக்தமந்யதோ க்ராஹ்யமிதி நீத்யாபகவத்கீதாயாம் “நாத்யஶ்நதஸ்து யோகோ(அ)ஸ்தி ………” இத்யாதிபிர்வசநைஶ்சோஹ்யம் । யதா சதுர்ஷ்வாஶ்ரமேஷு தத்தர்மேஷூத்தராஶ்ரமப்ராப்தேஷு கதிபயே பூர்வாஶ்ரமதர்மாஸ்த்யஜ்யந்தே, ஏவம் சதுர்வ்யவஸ்தாஸு பூர்வபூர்வாவஸ்தாநுஷ்டிதயோகதர்மாணாம் ஸம்க்ரஹேணாநுஷ்டாநம் । யதா ஸர்வாஶ்ரமேஷு ப்ரஹ்மசர்யதர்ம: பாதிவ்ரத்யதர்மஶ்சாநுஸ்யூதௌ பாத:, ஏவம்யோகாங்காநுஷ்டாநக்ரமேஷு ஸர்வாஸு ஶரீராவஸ்தாஸு ப்ரஹ்மசர்யபாதிவ்ரத்யபாலநபூர்வகத்ரைகாலிககர்மஸு ப்ரணாயாமோ ஜகதீஶ்வரப்ரதிபாதகப்ரணவததர்தாநுஸம்தாநதத்யாநாநி ச குர்வதாமந்தராயா நைவ பவந்தீதி யோகரஹஸ்யகாராணாம் ஶ்ரீமந்நாதமுநீநாமாஶய: । “ப்ரணாயாமேந பவநே ப்ரத்யாஹாரேண சேந்த்ரியம் வஶீக்ருத” மிதி விஷ்ணுபுராணவசநம் ப்ரமாணம் பவதி ।
து:கதௌர்மநஸ்யாங்கமேஜயத்வஶ்வாஸப்ரஶ்வாஸா விக்ஷேபஸஹபுவ: ॥ 31 ॥
யாத்ருஶோ மாநஸவ்யாபார: கம் தஹராகாஶம் துஷ்டம் கலுஷம் கரோதி ஸ து:கபதவாச்ய: । துஷ்டம் ச தத் மநஶ்ச துர்மந: । துர்மநஸோ பாவ: தௌர்மநஸ்யம் । மநஸி தௌஷ்ட்யம் நாம ப்ராக்ருதஸத்த்வரஜஸ்தமாம்ஸி குணா: ப்ராக்ஜந்மக்ருதகர்மவாஸநாபலாத் பகவத்ஸம்கல்பாநுகுணமுத்ப்லவநாநுப்லவநபரிப்லவநரூபசாசல்யாத க்வசித் க்வசித் காலே ஶரீரிணம் ஶரீரே லுடிதம் க்ருத்வா தத்வாதாஸஹிஷ்ணும் குர்வந்தி । தாத்ருஶாஸஹிஷ்ணுதைவ மநஸி தௌஷ்ட்யம் । அங்காநாமேஜயத்வமங்கமேஜயத்வம் தௌர்மநஸ்யபலாத் ஶரீரகம்பநம் । ததோ(அ)ங்கமேஜயத்வாநந்தரமநுக்ஷணமேவாவ்யாஹதாதிவேகிததாஸோச்ச்வாஸா: । அநிச்சயாபி ஶ்வாஸோச்ச்வாஸ: ஶ்வாஸப்ரஶ்வாஸ: । இமே விக்ஷேபஸஹபுவ: । விக்ஷேபோ மாநஸிகரோக: ।
தத்ப்ரதிஷேதார்தமேகதத்த்வாப்யாஸ: ॥ 32 ॥
தேஷாம், விக்ஷேபகாரணாநாம் ப்ரதிஷேதார்தம் நிரோதார்தமேகதத்த்வாப்யாஸ: । ஏகம்ச தத் தத்த்வம் ச ஏகதத்த்வம், ஏகதத்த்வஸ்யாப்யாஸ: ஏகதத்த்வாப்யாஸ: । ஏகபதம் ஸர்வஜ்ஞம் ஸர்வஶக்திமந்தம் ஸகலகுணம் தேஶகாலக்ரியாநவச்சிந்நாவித்யாதிக்லேஶரஹிதம் ஸர்வஶ்ருதிஶிரோபூதோம்காரபர்யாயப்ரணவப்ரதிபாத்யமநவச்சிந்நைஶ்வர்யம் ஸ்மரணமாத்ரகர்மணா ஸர்வரோகநிவர்தகம் ப்ராக்ருதகுணாஸம்ஸ்ப்ருஷ்டம் புருஷாகாரம் பகவந்தம் போதயதி । “ப்ரத்யகாநந்தம் ப்ரஹ்ம புருஷம் ப்ரணவஸ்வரூபம் அகார உகார மகார” “ஸஹஸ்ரஶீர்ஷா புருஷ:” இதி சாத்ர ப்ரமாணே ।
தத்த்வபதம் ஸர்வகாலஸர்வதேஶஸர்வாவஸ்தாஸ்வப்யவிக்ரியம் பரிபூர்ணாநந்தம் ஸகலகல்யாணகுணவிஶிஷ்டமபரிமிதௌதார்யதயாஜ்ஞாநநிதிம் போதயதி । ஈத்ருஶதத்த்வஸ்ய நிரந்தராப்யாஸோ யோகாப்யாஸிநாமாவஶ்யக: । தேந ஜகதீதலவர்திஸர்வவ்யாதயோ பஸ்மீபவந்தீதீதம் பகவத்வாசகப்ரணவஜபப்ரணவார்தாநுஸம்தாநபலபோதக “தத: ப்ரத்யக்சேதநா..........” இதி பூர்வஸ்மிந் ஸூத்ரே ஸ்பஷ்டீக்ருதம் ।
யோகேந ரோகசிகித்ஸாக்ரம ஏவம் ரூபமாஸீதிதி பகவாந் பதஞ்ஜலிர்ஜாநிந்நபி யுகபேதேந வைதிகதர்மாநுஷ்டாநஹ்ராஸாத் லோகே புருஷாணாம் ஸ்த்ரீணாம் ஸர்வேஷாமபி லகுதமரோகசிகித்ஸாக்ரமம் த்விதீயபாதே (ஸாதநபாதே) விவ்ருணோதி “தப: ஸ்வாத்யாயே”த்யாதிநா । ஏதாவதா ப்ரபந்தேந வ்யாதய: ஸுகவிரோதிந இதி நிர்ணீதம் । அத்ராபி மாநஸிகவ்யாதிநிவ்ருத்தயே கதி சந ஸுலபோபாயா வக்ஷ்யந்தே ப்ரச்சர்தநேத்யாதிஸூத்ரை: । இதம் ஸர்வம் பராஶரைர்வஸிஷ்டபௌத்ரை: ஸ்வக்ருதபுராணே ரோகநாமபி: ஸாகம் ரோகநிவ்ருத்திப்ரகாரஸஹிதம் காண்டிக்ய கேஶித்வஜஸம்வாதரூபகதாயாம் விஶதீக்ருதம் । இதம் து ந விஸ்மரணீயம் யத் ஸர்வைர்யோகாப்யாஸிபிர்யோகாத்யாபகைஶ்ச ஸ்வஸ்வஶரீரே ருக்ணதாயா அவகாஶ: கதாபி ந தேய இதி । அத ச யோகாங்காநுஷ்டாநஸமயே ஆர்ஷம் ஸம்ப்ரதாயமநுஸ்ருத்யைவ த்யேயம் ।
மைத்ரீகருணாமுதிதோபேக்ஷாணாம் ஸுகது:கபுண்யாபுண்யவிஷயாணாம் பாவநாதஶ்சிதப்ரஸாதநம் ॥ 33 ॥
மித்ரஸ்ய பாவோ மைத்ரீ । ஸ்நேஹ இத்யர்த: । மநஸோ பாஹ்யேந்த்ரியஸந்நிகர்ஷஜந்யோ பாஹ்யவிஷயாகாரேண த்ருட: பரிணாம இதி பாவநா । ஈத்ருஶஸ்நேஹபாவநாம் ஸுகிதேஷு விஷயேஷு க்ருத்வா யஸ்துஷ்யதி, ஸ: க்ரமாத் து:கதூரோ பவதி । ஏவமேவ கருணாபாவநா து:கிதேஷு, முதிதாபாவநா புண்யவிஷயேஷு, உபேக்ஷாபாவநா சாபுண்யவிஷயேஷு கர்தவ்யா: । ஈத்ருஶவிரோதஸாமக்ரீபலாந்மாநஸிககல்மஷஶோதநம் பவதி ।
ப்ரச்சர்தநவிதாரணாப்யாம் வா ப்ராணஸ்ய ॥ 34 ॥
ப்ரச்சர்தநம் கௌஷ்டஸ்ய வாயோர்பஹிர்வமநம் । நாத்யந்தவேகாத் நாத்யந்தவிலம்பாதிதம் கர்தவ்யம் । விதாரணம்11 நாம
பரிஶுத்தபாஹ்யவாயோர்ஜிஹ்வோஷ்டநாஸிகாபி: பாநம் । ஜிஹ்வயேதி ஶீதலீ, ஓஷ்டாப்யாம் ஶீத்கா12ரீதி பாநக்ரியயோரநயோ: ஸம்ஜ்ஞா । வமிதஸ்ய வாயோர்நாநுபதமேவ தாரணம் । பீதஸ்ய ச வாயோர்நாநுக்ஷணமேவ வமநம் கர்தவ்யம் கலாமாத்ரஸ்தாபநேந வமநபாநே பலப்ரதே பவத: । ஏதே த்வே ப்ரச்சர்தநவிதாரணே ப்ரதமாப்யாஸிநாம் ப்ரதியாமம் சதுர்விம்ஶதிவாரமநுஷ்டேயே । இதரா: ஸர்வா: க்ரியா நிஷித்தா: । ஆஹாரஸ்து மதுரோ பவேத்யதா க்ஷீராதி: । த்ரவரூபஸ்யைவாஹாரோபயோகோ ந து கடிநஸ்ய । ப்ராணஸ்யேதி ஸ்வஶரீரவர்திப்ராணஸ்ய ப்ரச்சர்தநவிதாரணே ந யந்த்ராதிநா கர்தவ்யே இத்யர்த: ।
ஆயுர்வேதாதிஷு வைதிகமந்த்ரஶாஸ்த்ரேஷு சிகித்ஸாப்ரகரணேஷு விவிதரோகநிவாரணாய பஹ்வ்ய: க்ரியா: சிகித்ஸாரூபா: ப்ரதிபாதிதா: । தத்ர வைதிகமந்த்ரஜபாதீநாமபி ஸம்க்ரஹ: । தத்வத் பாதஞ்ஜலயோகஶாஸ்த்ரே(அ)பி சிகித்ஸாவிதா பஹுதா பகவத்பாதஞ்ஜலயோகஸூத்ரேஷு ஸூசிதா: । ஸர்வகர்மணாம் ஸர்வவிதயோகாங்காநாம் ஸர்வவிதௌஷதாதீநாம் ஸகலஜநஶாரீரமாநஸரோகநிவாரணஸமர்தோபாயேஷு மார்கா உக்தா: । ஶரீரரோகநிவ்ருத்தயே யதா ஔஷதஸேவநாதி உபகாரகம், ஏவம் யோகாங்கேஷ்வாஸநப்ராணாயாமவைராக்யாணாம் ஶரீரரோகநிவதர்கபாவோ(அ)ஸ்தீத்யத்ர ந ஸந்தேஹ: । யதா ஔஷதபாநாதிஷு ரோகிணாம் ரோகநிவ்ருத்தயே கதிபயே நியமா பிஷக்வரை: ஸூசிதா பவந்தி, ஏவம் யோகாங்காப்யாஸேந ஶரீரரோகநிவ்ருத்தயே பகவதா பதஞ்ஜலிநா ஸ்வரசிதஸூத்ரேஷு ரோகசிகித்ஸாக்ரமநியமா: ஸ்பஷ்டீக்ருதா: । அநேகேஷு தேஷு முக்யதமா: ஶ்வாஸோச்ச்வாஸகதிவைசித்ர்யேண பாஹூரூபாதகண்டசலநவலநாதிகமாஹாரநியமாநுஸரணமநியமித- தேஶஸம்சரணத்யாகஶ்ச பவந்தி । அதிக்ரம்ய நியமாநவிஜ்ஞாயாநுஷ்டாநோபாயாந் யோகாங்காநாமாசரணே(அ)பி ஶாஸ்த்ரோக்தகால ஏவ ரோகிணாம் ரோகநிவ்ருத்திர்துரவாபா ।
யே ச பாதஞ்ஜலோக்தஶாரீரமாநஸிகைந்த்ரியகரோகநிவ்ருத்த்யர்தமங்காந்யநுதிஷ்டந்தி, தைரத்யந்தப்ரதாநைர்நியமைர்ப்ரஹ்மசர்யபாலநபாதிவ்ரத்யகோபநராஜஸதாமஸாஹாரத்யாகரூபை: ஸாகம் ஸ்வதேஶீயஸ்வஜாதீயதர்மாநுஷ்டாநம் யதாஶக்தி பாலநீயமிதி கோஷயதி மநிர்நாதவர: । அபிநவரக்தவ்ருத்தி: புராணரக்ததோஷநிவ்ருத்தி: அஸ்திஸந்தீநாம் தார்ட்யம் கோஶோஷு தோஷஶோஷணமைந்த்ரியகக்ரியாபாடவம் விஶேஷதோ வாக்த்ருஷ்டிப்ரஸரணஶக்திரித்யாதயோ பஹவோ குணா நியமாநுஸாரிபீ ரோகிபிரயாசிதா அபி லப்யந்த இதி ஸம்க்ரஹதோ முநிவரநாதமுநிப்ரணீதயோகரஹஸ்யசிகித்ஸாப்ரகரணே ஸ்புடம் ப்ரதர்ஶிதம் ।
கிஞ்சித் புரோ கத்வா தைரேவ முநிவரைர்மாநஸிகரோகநிவ்ருத்த்யுபாயா வக்ஷ்யமாணப்ரகாரேண விஶதீக்ருதா: । பகவத்பதஞ்ஜலிநா ப்ரணீதஸூத்ரேஷு யோகாநுஷ்டாத்ரூணாம் யோகாநுஷ்டாநபலம் கிம்ரூபமிதி ப்ருச்சதாம் சாத்ராணாமாத்யபாதே த்விதீயஸூத்ரே யே ச ஜிதேந்த்ரியா ப்ரஹ்மசாரிணஸ்தேஷாம் யோகாநுஷ்டாநபலம் நிரோதஸமாதிரித்யபாணி । ஸமாதிர்வா அஸமாதிர்வா, மநஸோ ஆத்யயா விஜாதீயஸ்தித்யா ஐஹிகாமுஷ்மிகம் ஸுகம், த்விதீயஸ்தித்யா ஐஹிகாமுஷ்மிகது:கஜ்வாலாமாலா ச ப்ராப்யேதே । தஸ்மாத் யோ யமபேக்ஷதே தத்ப்ராபகோ மார்கஸ்தேநாநுஸர்தவ்ய: । தௌ த்வௌ மார்கௌ நிரோதவிக்ஷேபரூபௌ । விக்ஷேபமநுஸரதாம் விஷமவிஷஜ்வாலாப்ராப்தி: ஸம்பவதி । நிரோதமநுஸரதாமகததேஹஸ்திதிரிதி ப்ராரப்ய ஸர்வைரகததேஹகாங்க்ஷிபிர்நிரோதஸமாதிரநுஷ்டேயா । கதோ நாம ரோக:, அகதோ நாம அரோக:, ரோக: சேதோவிக்ஷேப: அகத: சேதோநிரோதாதுத்பத்யேதே । மாநஸிகரோகநிதாநம் சேதோவிக்ஷேபாத்பவதீதி ந ஶரீரதத்த்வவிதாமவிதிதம் । தந்நிவ்ருத்தயே கலு நிரோதாப்யாஸ: கார்ய இதி கல்யாணமார்கஸ்ஸூத்ரகாரேண தர்ஶித: । ப்ரதமபாததத்த்வாநபிஜ்ஞா வக்ஷ்யந்தி நாத்ர சிகிஸாக்ரமப்ராரம்ப இதி । தே ப்ரஷ்டவ்யா: கிம் பவத்பிரப்யாஸவைராக்யாப்யாமிதி ஸூத்ரம் மூலோத்பாடிதம்? வைராக்யம் நாமேந்த்ரியாணாம் பாஹ்யவிஷயவைமுக்யகரணம் । பாஹ்யவிஷயாஶ்ச ஸர்வைரபிஜ்ஞைரநபிஜ்ஞைரங்கீக்ருதா விவிதா: ஶப்தா விசித்ரவிஷயா: ஸ்பர்ஶா: சக்ஷுரிந்த்ரியமூலோத்பாடநஸமர்தாநி ரூபாணி ஜிஹ்வாமந்நநாலம் ச தக்த்வா லோஹிதஶுஷ்ககரணபடவோ விவிதா ரஸா: ஶ்வஸோச்ச்வாஸநிருத்தநிபுணா நாஸாபுடஶோஷண தக்ஷா பஹுவிதா கந்தா இத்யேதே கலு தஶவிதப்ராணஸம்சாரம் ருத்வா ஸர்வகாயஸம்திஷு தௌர்பல்யமாவஹந்தீதி மத்வா பகவதா பதஞ்ஜலிநா அப்யாஸவைராக்யநிரோதஸூத்ரம் க்ருதம் । இதம் ஸர்வம் ஸர்வைரநுமதம் ரோகமூலம் விஷயஸேவநமேவ । தேந ச இதஸ்ததோ மநோ விக்ஷிப்தம் பவதி । தஸ்மாத் தாத்ருஶவிக்ஷேபக்ஷேபாய துர்விஷயேப்யோ தூரே ஸ்தித்வா மநோரோகசிகித்ஸா கார்யேதி மநோரோகமூலம் தந்நிவ்ருத்த்யுபாயா மாநஸஸ்ய ரோகஸ்ய சிகித்ஸாக்ரமஶ்ச பதஞ்ஜலிநா ஆத்யபாதே உக்தா: । ஆத்யந்திகசித்தவிக்ஷேபாத்யதா அத்யந்ததூரம் நிருத்தசித்தம் பவதி ததைவ கலு ததா த்ரஷ்டு: ஸ்வரூபே(அ)வஸ்தாநமநுபவ: ।
பாஹ்யேந்த்ரியபாஹ்யவிஷயஸந்நிகர்ஷஸம்ஜாதவிவிதசித்தவிக்ஷேப (க்ஷிப்ததாதிவ்ருத்தி:) நிரோதோபாயபூத- விவிதவைராக்யதத்த்வாப்யாஸலப்தநிரோதரூபஸமாதிஸம்பாதநம் ந ஸர்வஸுகரமிதி மந்வாநேந பகவத்பதஞ்ஜலிமுநிநா ஸர்வஸுகரஸமாத்யுபாயதத்பலப்ராப்தயே ஸ்வாபாவிகாநவதிகாதிஶயைஶ்வர்யஸர்வஜ்ஞத்வாதிகுணகணயுக்தபகவத்ஸ்வரூப- ஸாக்ஷாத்காரகாரணப்ரணவபதஶப்தாபிதேயபரமாத்மப்ரணிதாநரூபத்ருடபக்திஸித்த்யர்தமீஶ்வரப்ரணிதாநாதித்யாதீநி சத்வாரி ஸூத்ராணி ரசிதாநி । அயமேவ பாதஞ்ஜலாத்யபாதத்விதீயபாகவிஷய: ।
மாநஸிகரோகோத்பத்தி: சித்தவிக்ஷேபஜந்யா । விக்ஷேபஶ்ச பாஹ்யவிஷயஸந்நிகர்ஷாதீந: । ஸந்நிகர்ஷஶ்ச விஷயஸாந்நித்யபலாத் ஸம்பவதி । இதீயம் ஸரணி: தத்தத்புருஷப்ராக்தநகர்மவாஸநாதீநா இதி ந விஸ்மர்தவ்யம் । கர்மவாஸநா ச ஸர்வேஶ்வரஸம்கல்பாயத்தா । அத ஏவ புருஷேஷு ஸ்த்ரீஷு சித்தவிக்ஷேபததபாவௌ உத்பத்யேதே । மாநஸிகரோகநிவ்ருத்தயே ப்ரப்ரதமம் ஸர்வைரபி ஸுத்ருடோ யத்ந: கார்ய: । ஸ ச யத்நோ பகவத்விஷயசிந்தநாதிரூபோ யத்யபி ப்ரச்சர்தநவிதாரணாப்யாமிதி ஸூத்ரேண ஸாக்ஷாத் பரம்பரயா வா அந்தரிந்த்ரியரூபமநோவிக்ஷேப: ஸர்வேந்த்ரியஶக்திவிநாஶக: கஶ்சிஜ்ஜாயதே, தத்ர ப்ரோக்தாந்தர்வாயுவமநபரிஶுத்தபாஹ்யவாய்வாசமநரூபே ப்ரச்சர்தநவிதாரணே ந பஶ்வாதிபி: க்ரியமாணஶ்வாஸோச்சவாஸரூபே தாத்ருஶோச்சவாஸநி:ஶ்வாஸாப்யாம் ந மநோரோகநிவ்ருத்திஶ்ச ஜாயதே அபி து ஸர்வநியந்த்ருபகவதாகாரஸ்மரணஸஹிதே ஏவ ரோகநிவர்தகே பவத: । ஸ்மரணம் ச ஸாகாத்தர்ஶநஸமாநாகாரம் । உச்ச்வாஸநி:ஶ்வாஸாவபி ப்ராணாயாமப்ரகாரோக்தரீத்யா தீர்கஸூக்ஷ்மௌ ச பவிதவ்யௌ । யதேதரோபாயாநுஷ்டாநம் தீர்ககாலநைரந்தர்யாதிஸஹிதம் சேத் யோகிநாமுபகாரகம், ததைவ மநோரோகநிவ்ருத்திதீர்காயுஷ்யஸம்பாதநாய ஸுதீர்கஶ்வாஸோச்ச்வாஸகதிராவஶ்யகீ । கதிப்ரகார: பாதஞ்ஜலத்விதீயபாதப்ராணாயாமப்ரகரணஸூத்ரைரவகந்தவ்யா । ஸர்வவிதமநோரோகநிவ்ருத்தயே ஸர்வைரப்யுபாயாநுஷ்டாநவேலாயாம் மநஸ ஆப்யாயநகராஹாரவிஶேஷஸ்ய நியமோ(அ)நுஸரணீய: । விநா ஆஹாரநியமம் யௌகிகீ ரோகசிகித்ஸா நிஷ்பலா । பஹவோ ஜநா வயோதர்மம் விஸ்ம்ருத்ய ஸர்வைரபி ஸர்வவிதயோகாங்காநுஷ்டாநம் ஸர்வகாலேஷு கர்தவ்யமிதி ப்ராந்தா வதந்தி । தத்து நாதீவ ரமணீயம் । ஶாஸ்த்ரீயகர்மாணி யதா
வயோதர்மாநுகுணம் ப்ருதகீரிதாநி ததைவ யௌகிக்ய: ஸர்வா: க்ரியா அபீதி நிஶ்சய: ।
விஷயவதீ வா ப்ரவ்ருத்திருத்பந்நா மநஸ: ஸ்திதிநிபந்தநீ ॥ 35 ॥
அஸ்மத்குருசரணா ஏதத்ஸூத்ரோக்தவிஷயப்ரவ்ருத்திஸ்தைர்யஸாதநாய அதிதீர்ககாலோ யாபநீய:, பூர்வவயஸ்கைருத்தரவயஸ்கைர்வா சித்தஸ்தைர்யஸம்பாதகேஷ்வநேகேஷூபாயேஷு ஸத்ஸு விஷயப்ரவ்ருத்திஸாதநமஜாோகலஸ்தநதோஹப்ராயமித்யவதந் । சித்தஸ்ய விஷய: ஸர்வதா அப்ராக்ருதோ வைதிகஶ்ச பாவ்ய: । விஷயவதீஸூத்ரே ஸர்வப்ரகாராணாம் ஸம்விதாம் ப்ராக்ருதவிஷயத்வாந்நாதீவேதம் பஹுமந்யந்தே ஆத்மார்திந: ।
விஶோகா வா ஜ்யோதிஷ்மதீ ॥ 36 ॥
ஜ்யோதிஷ்மதீஸூத்ரோக்தவிஷயாப்யாஸஸ்து பாஹ்யவிஷயாநதிக்ரம்ய ஸ்வஶரீராந்தர்ஹ்ருதயஸ்தஜ்யோதிர்தர்ஶநாய யஸ்மிந் கஸ்மிந்நப்யநபா்யாஸநே உபவிஶ்யைவ நிராலோகே நிஶ்ஶப்தே ப்ரதேஶே பஹுகாலம் யோநிமுத்ரயா13 குரூபதிஷ்டப்ரகாரேணாந்தஸ்த்ராடக14ஸஹிதாந்த:கும்பகமப்யஸ்ய தத்பலேநாநுபவயோக்யா ஜ்யோதிஷ்மதீ வ்ருத்திர்பவதி । அநயா ஜ்யோதிஷ்மத்யா வ்ருத்த்யா ஸமாதே: பூர்வம் பரிபக்வப்ராணாயாமாப்யாஸிநோ யோகிநோ நிஶ்ஶப்தே கஸ்மிம்ஶ்சித் ஸமயே ராத்ராவதாம் வ்ருத்திமப்யஸ்யந்தி ।
வீதராகவிஷயம் வா சித்தம் ॥ 37 ॥
வீதராகஸூத்ரே கேஷாம்சிந்மஹாநுபாவாநாம் யாத்ராகாலேஷு தர்ஶநம் லப்த்வா யாத்ராதோ நிவ்ருத்த:ஸந் தத்தர்ஶநஸமாநாகாரஸ்மரணேந தேஷாம் ஸ்வரூபமநுபவதி சேத், தத்வதேவாநுபவபலாத் தேஷாம் சித்தமபி வீதராகம் பவிஷ்யதி ।
ஸ்வப்நநித்ராஜ்ஞாநாலம்பநம் வா ॥ 38 ॥
ஸ்வப்நநித்ராஸூத்ரோக்தவிஷயே ஸ்வாப்நிகவிஷயஸ்மரணம் ஜாக்ரத்ஸமயே சித்தஸ்தைர்யஸம்பாதகமிதி யத்ஸூத்ரகாரேணோக்தம் தத் ஸுஸ்வப்நவிஷயமேவ ந து து:ஸ்வப்நஷயமிதி நிர்தார்யம் । ஸ்வப்நபதம் ஸ்வப்நகாலீநாநுபூதவிஷயபரம் । நித்ராபதம் ஸ்வஸ்வேதரவிஷயகஜாக்ரதவஸ்தாகாலீநபாஹ்யவிஷயகஜ்ஞாநாபாவப்ரத்யயபரம் । உக்தம் ப்ராகேவ அபாவப்ரத்யயாலம்பநேதி ஸூத்ரே ததநுஸ்ருத்யாத்ர ஸூத்ரே நித்ராபதவிவரணம் க்ருதம் । பாலாக்யஜாதஶத்ருஸம்வாதம் கௌஷீதகிப்ராஹ்மணோக்தம் வாரம் வாரமதீத்ய ஸத்வித்யோக்தம் “ஸ்வப்நாந்தம் மே ஸௌம்ய விஜாநீஹீ”தி ஸ்வபுத்ராய ஶ்வேதகேதவே மஹர்ஷிவர்யோத்தாலகோபதிஷ்ட- ஸுஷுப்திவிஷயப்ரகரணமநேகவாரமதீத்ய பர்யாலோச்ய ச முநிகுலதிலகேந நாதேந விவ்ருதோ(அ)யமாஶய: । அபாவஸ்ய ப்ரத்யயோ அபாவப்ரத்யய: । ஜாக்ரதவஸ்தாயாம் யோ(அ)யமஹம் மநுஜ:, ப்ராஹ்மணோ(அ)ஹம், வித்வாம்ஶ்ச, க்ருஹஸ்தஶ்ச, அதீதஸாங்கவேதஶ்ச இத்யாதிர்ய: ப்ரத்யயோ ஜாக்ரதவஸ்தாகாலீநோ யஸ்ய புருஷஸ்யோத்பத்யதே தஸ்யைவ நித்ராகாலே ததபாவப்ரத்யய: ய:, ஸ ஏவ ஆலம்வநம் யஸ்யா: சித்தவ்ருத்தே: ஸா நித்ரேதி நிர்கலிதார்த: । ஈத்ருகர்த: சாந்தோக்யே ஶ்வேதகேதூத்தாலகஸம்வாதரூப- ஸுஷுப்திப்ரகரணாத்கௌஷீதகிப்ராஹ்மணஸுஷுப்திப்ரகரணாச்ச நிர்ணீதம் பவதி । ஸம்க்ரஹத:
“ஸ்வமபீதோ பவதி”
இதி சாந்தோக்யே வாக்யம் ।
“தஸ்மிந் ஶேதே”
“ப்ராணே ஏகதா பவதி”
“ஸ்வமபீதோ பவதி”
இதி தத்ரோக்தவாக்யாந்தர்பூதஸ்வபதமந்தர்யாமிபரமாத்மபரம், அபீதபதம் தத்ர லீநஜீவபரம், அர்தாத் ஶ்ராந்தோ ஜீவ: பரமாத்மநி லயாத் கிஞ்சித் காலம் விஶ்ராந்திமநுபவதி । ஏவமேவாஜாதஶத்ருபாலாகிஸம்வாதே கௌஷீதகிப்ராஹ்மணே(அ)பி போத்தவ்யம் । தத்ர லயபதம் விஹாய ஏகதா பவதீத்யூக்தம் । ஏகதா நாம ஏகாகாரோ பவதீத்யர்த: ।
யதாபிமதத்யாநாத்வா ॥ 39 ॥
அபிமதமநதிக்ரம்ய யதாபிமதம், யதாபிமதம் த்யாநம், யதாபிமதத்யாநம், தஸ்மாத் யதாபிமதத்யாநாத் ।
ஸ்வேஷ்டமநதிக்ரம்ய ஸச்சாஸ்த்ரப்ரதிபாத்யவிஷயதர்ஶநஸமாநாகாரமாத்ரஸ்மரணம் (நியதகாலிகம் வா அநியதகாலிகம் வா) யதா பவதி ஐகாந்திகம் தத் த்யாநமித்யுச்யதே । த்யாநம் ஸவிஷயகமேவ । “த்யை சிந்தாயாமி” திதாதோர்த்யாநபதநிஷ்பத்தி: । சிந்தா சாத்யந்தாநுபூதவிஷயகஸ்மரணமிதி
‘ஸ்யாச்சிந்தாஸ்ம்ருதிராத்யாந’
மித்யமரஸிஹ்மோ நாமலிங்காநுஶாஸநே நிஜகாத । ஸ்மரணஸ்வரூபஸ்ய த்ருடாநுபவஜந்யத்வாதநுபவஸ்ய ஜ்ஞாநரூபத்வாத் ஜ்ஞாநஸ்ய ச ஆத்மதர்மத்வம் வா ஆத்மஸ்வரூபத்வமிதி வாத்யத்ர ஸர்வவாதிநாம் விப்ரதிபத்திர்ஜாதா ।
‘ஜ்ஞாநாதிகரணமாத்மா’
இதி லக்ஷணம் । ஜ்ஞாநம் ச நித்யம், ஸ்வயம் ப்ரகாஶம், ஸர்வவ்யாபி, ந பாஹ்யேந்த்ரியகோசரம், ஸ்வஸம்வேத்யம் । தத்ர சைத்திகவ்யாபாரரூபத்ரிகுணாத்மகத்ரிகுணபரிணாமாத்மகவ்ருத்திவ்யவஹாரஸ்ய ஸுதராம் நாவகாஶ: । தாத்ருஶஜ்ஞாநஸ்யைகாக்ரதாபலாதேவ ஸம்ஸ்காராத்மகஶக்த்யுத்ரேக: ஸ்மரணம் பவதி ।
“ஸம்ஸ்காரமாத்ரஜந்யம் ஜ்ஞாநம் ஸ்ம்ருதி”ரிதி ஹி தல்லக்ஷணம் ।
த்யாநம் ஸவிஷயகமேவ । தச்ச ஜீவாத்மதர்மபூதஜ்ஞாநஸஹக்ருதரஜஸ்தமோவிஹீநஶுத்தஸத்த்வமநோரூபம் । தாத்ருஶம் மநோ யதா த்யேயாஸக்தம் பவதி ததாநீம் த்யாநமித்யநுபவ: ।
பரமாணுபரமமஹத்த்வாந்தோ(அ)ஸ்ய வஶீகார: ॥ 40 ॥
பரமஶ்சாஸௌ அணுஶ்ச பரமாணு: பரமம் ச தத் மஹத்த்வம் ச பரமமஹத்த்வம் பரமாணுஶ்ச பரமமஹத்த்வம் ச, பரமாணுபரமமஹத்வே பரமாணூபரமமஹத்த்வே அந்தர்யஸ்ய ஸ: பரமாணுபரமமஹத்த்வாந்த இதி விஶேஷ்யபதம் । அஸ்மிந் ஸூத்ரே வஶீகார இதி விஶேஷணம் । பரமபதமத்யுத்க்ருஷ்டார்தகம் । அணுபதமத்யந்தஸூக்ஷ்மார்தகம் । யஸ்மாத் ஸூக்ஷ்மம் நாஸ்தி தஸ்ய பரமாணுரிதி வ்யவஹார: । பரமமிதி பதமத்யுத்க்ருஷ்டவாசகம் । மஹத்பதமதிஸ்தூலவாசகம் । பரமமஹத்த்வமத்யுத்க்ருஷ்டஸ்தூலமித்யர்த: । ப்ரபஞ்சே ஜ்ஞாநிநா ஜ்ஞேயே த்வே ஏவ வஸ்துநீ, யத் பரமாணு (பரமஸூக்ஷ்மம்) பரமமஹச்ச (அத்யந்தஸ்தூலம், அத்யந்தப்ருதுதமம்) । வஶீகார:, அவஶம் வஶம் கரோதீதி வஶீகார:, ஸ்வாதீநாபத்தி: । ப்ராக்காலீநாஸ்வாதீநம் வர்தமாநகாலீநஸ்வாதீநமித்யர்த: । ப்ரபஞ்ரூபம் பரமஸூக்ஷ்மம் பரமமஹதபி தச்ச ஸதர்மகம் । ஸகுணபகவத்த்யாநமீத்ருஶம் ப்ரபஞ்சம் ஸ்வாதீநம் கரோதி ।
பரமாணுபரமமஹத்த்வாந்தோ அஸ்யேதி । ஏதேந யோகாங்காநுஷ்டாயிந: புருஷஸ்ய ஸ்வரூபம் அஸ்யேதி பதம் வக்தி । த்யாதுர்த்யாநமந்யத் த்யேயாத் த்யாநமந்யத் । ஏதேநாதீந்த்ரியாண்யபி தத்த்வாநி மநஸா ஸாக்ஷாத்கர்தும் பகவத்த்யாநநிஷ்டா: ப்ரபவந்தி । இதமேவ மநஸி நிதாய அந்தராயாபாவஸூத்ரே ஜகதீஶ்வரஸ்வரூபகுணத்யாயிநாம் பரமாணோரபி ஸூக்ஷ்மதரஸ்ய பரமாணுஷ்வப்யந்தர்கூடஸ்ய ப்ரத்யக்சேதநநாமாந்தரபாஜோ ஜீவாத்மநோ(அ)திகம:, ஸாக்ஷாத்காரோ(அ)ர்தாதநுபவோ லகு ஸித்யதீதி ஜ்ஞாபித பவதி ।
க்ஷீணவ்ருத்தேரபிஜாதஸ்யேவ மணேர்க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு தத்ஸ்தததஞ்ஜநதா ஸமாபத்தி: ॥ 41 ॥
க்ஷீணா வ்ருத்தயோ யஸ்ய ஸ: க்ஷீணவ்ருத்தி:, தஸ்ய க்ஷீணவ்ருத்தேர்வ்ருத்தய: । சித்தவ்யாபாரா: । க்ஷீணா: க்ஷயம் ப்ராப்தா: । அபிஜாதஸ்ய தோஷவிஹீநஸ்ய மணேர்வஜ்ரஸ்யேவ புருஷஸ்ய ஸமாபத்தி:, ந து சித்தஸ்ய । க்ருஹ்ணாதி, உபாதத்த இதி க்ரஹீதா புருஷபரம் । க்ருஹ்யதே(அ)நேநேதி க்ரஹணமிதீந்த்ரியாணி । க்ரஹீதும், உபாதாதும் யோக்யம் க்ராஹ்யம் விஷயஸ்ஸர்வேஶ்வர: பரமாத்மா । க்ரஹீத்ரு-ச க்ரஹணம் ச க்ராஹ்யம் ச, தேஷு க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு । தஸ்மிந் திஷ்டதீதி தத்ஸ்த: பரமாத்மநி திஷ்டதீத்யர்த: । தேநாஞ்ஜநதா, ததஞ்ஜநதா ; அஞ்ஜநம் லேபநம் ।
யஸ்ய புருஷஸ்ய சித்தவ்ருத்தய: க்ஷீணதாம் ப்ராப்தா: தாத்ருஶபுருஷ: க்ஷீணவ்ருத்திரித்யாக்யாயதே । அர்தாத் நிருத்தசித்த இத்யர்த: । ததாநீம் கதம் வர்ததே? அபிஜாதோ மணிரிவ வர்ததே । அத்யந்தோத்க்ருஷ்டஜாதஸ்ய ஶுத்தமணேர்வஜ்ரஸ்ய இவ, அர்தாத் தோஷவிஹீநஸ்ய மணேரிவ ஜீவாத்மநோ(அ)பிஜாதஸ்யேவ மணேரிவ வ்ருத்தி: । ததாநீம் கதமநுபவ:? க்ரஹீதா ஜீவாத்மா, க்ரஹணமிதீந்த்ரியாணி, க்ராஹ்யமிதி ஸர்வேஶ்வர: பரமாத்மா । யோ யோகாங்காநுஷ்டாநேந க்ஷீணவ்ருத்திர்பவதி, ஸ க்ரஹீத்ருக்ரஹணக்ராஹ்யேஷு, அர்தாத் ஸ்வயம் த்யேயாகாரோ த்யாநேநாக்தோ பவதி, த்யேயஸ்வரூபாபந்நோ பவதி । த்யேயாகாரஸ்மரணமஹிம்நா த்யேயேந ஸார்க ஸ்வயமக்தோ பவதி । அஞ்ஜநவத் ஸர்வம் தந்மயம் பவதி । ஸா ஸமாபத்தி: ஸ்திதி: । அத்ர த்யேய: பரமாத்மதிவ்யமங்கலவிக்ரஹோ ந ப்ராக்ருத இத்யவகந்தவ்யம் ।
தத்ர ஶப்தார்தஜ்ஞாநவிகல்பை: ஸம்கீர்ணா ஸவிதர்கா ஸமாபத்தி: ॥ 42 ॥
ஸவிதர்கஸமாபத்திலக்ஷணமாஹ ஶப்தார்தஜ்ஞாநவிகல்பைரிதி ஸூத்ரேண । யத்யபி ப்ரமாணஸூத்ரே விகல்பரூபசித்தவ்ருத்தேர்நிர்வஸ்துகத்வம் க்யாபிதம், ததாபி தத்ப்ரமாணவிஷயகமிதி க்யாபயதா ஸூத்ரகாரேண ஸவிதர்கஸமாதிஸூத்ரஸ்தவிகல்பஶப்தோ(அ)ந்யதா வர்ணநீயோ பவதி யத்வாயம் ப்ரக்ஷேப்தவ்ய இத்யேவ ஸந்திஹாநோ நாதமுநி:, அத்ர ஸூத்ரே விகல்பபதம் ஸமாதிவிஷயகணேஷு ப்ராக்ருதாப்ராக்ருதவிஷயகணைர்மிலிதமிதி வ்யாசக்யௌ । தத்ஸாராம்ஶ ஏவ பாஷ்யக்ருத்பிர்டீகாக்ருத்பிஶ்ச ஸ்தூலவிஷய: ஸவிதர்க இதி விவரணம் க்ருதம் । பரிஶிஷ்டஸமாதித்வயம் நிர்விதர்கநிர்விசாராத்மகம் கேவலமப்ராக்ருததத்த்வவிஷயமிதி போத்யம் । ஸவிதர்கவிஷயே ப்ரதமாப்யாஸிநாம் ப்ராக்ருதஸ்தூலவிஷயே ஸமாத்யப்யாஸ: ஸுகம் பவதீதி நிஶ்சேதவ்யம் । யதபி ஶப்தார்தஜ்ஞாநபூத்ரே த்ரயாணாம் பரஸ்பராத்யாஸேந ஸம்கீர்ணாபஹவ: ஸமாதயோ பவந்தீத்யுக்தம், தத் மந்தப்ரஜ்ஞவிஷயம் ।
ஸமாத்யப்யாஸிநாம் சித்தைகாக்ரதாஸம்பத்தயே தாரணாதார்ட்யாய ச ப்ராக்ருதைர்லோஹைர்ம்ருந்மயைர்வா ஸ்வமந:ஸந்தோஷகரீம் மூர்திமாரசய்ய ப்ரதமம் தத்ர த்ருஷ்டிம் பத்த்வா (பாஹ்யத்ராடகஸாதநேந) அப்யாஸபலாத் தாவத் ஸா மூர்தி: ஸ்வாபேக்ஷிதகாலேஷு ஸ்வஸ்ம்ருதிபதமதிரோஹதி ததர்தமேவோபயோக்தவ்யா । தர்ஶநஸமாநாகாரஸ்மரணஸ்யைவ த்யாநமிதி நாம । தாத்ருஶத்யாநஸந்தாநஸ்யைவ த்யேயபூதவஸ்த்வாத்மநஸ்த்வாத்மநோநிஶ்சலாவோஸ்திதி: ஸமாதி: ஸவிதர்கரூபா ஸவிசாரரூபா சேதி ப்ரதிதோ பவதி । ஸா ச மூர்திரப்ராக்ருஸ்தூலத்ரவ்யமயீதி ஶுபாஶ்ரயேதி ஶ்ருதிப்ரமிதேதி சாபிஹிதா பவதி । தாத்ருஶஸமாதாவேவார்தாத்யாஸ: ஶப்தே, ஶப்தாத்யாஸோ(அ)ர்தே, அர்தாத்யாஸோ ஜ்ஞாந இதி ஸம்கீர்ணதா ஜாதா । யாவத் த்ருடீக்ருதா ஸ்ம்ருதி: தாவதப்யஸிதவ்யம் । ததநந்தரமேவ நிர்விசாரநிர்விதர்கஸமாதாவதிகார:ஸம்பவதி । ஏததர்தக ஏவ ஸூத்ரே விகல்பஶப்த: ப்ரயுக்த: । அத ஏவ உத்தரஸூத்ராரம்பே ஸ்ம்ருதிபதமேவ ப்ரதமமக்ருஹ்ணந் பதஞ்ஜலிமுநய:
“ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ ஸ்வரூபஶூந்யேவார்தமாத்ரநிர்பாஸா நிர்விதர்கா” இதி ।
ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ ஸ்வரூபஶூந்யேவார்தமாத்ரநிர்பாஸா நிர்விதர்கா ॥ 43 ॥
ஏதயைவ ஸவிசாரா நிர்விசாரா ச ஸூக்ஷ்மவிஷயா வ்யாக்யாதா ॥ 44 ॥
ஸவிதர்கநிர்விதர்கஸமாதி: ஸ்தூலவிஷயே । ஸவிசாரநிர்விசாரஸமாதி: ஸூக்ஷ்மவிஷயே । த்யேயபதார்தோ விஷய: । த்யேயஸ்து பரமாத்மா । தஸ்ய ப்ரமாணமீஶ்வரப்ரணிதாநஸூத்ரமேவ । தேந த்யாநத்யேயத்யாத்ருணாம் பார்தக்யம் நிர்ணீதம் । ஏதேந த்யாநத்யேயத்யாத்ரூணாம் கல்பாநாம் வ்யாவஹாரிகீதி ப்ருவந்த:பராஸ்தா: । த்யாத்ருஸ்தாபநஸூத்ரம்
‘ததா த்ரஷ்டு: ஸ்வரூபே(அ)வஸ்தாநமி’
இதி த்யாநஸ்வரூபப்ரதிபாதகஸூத்ரம்
‘தத்ர ப்ரத்யயைகதாநதா த்யாநம்’
இதி, ஸமாதிப்ரதிபாதகஸூத்ரம் ச
‘அர்தமாத்ரநிர்பாஸம் ஸ்வரூபஶூந்யமிவ ஸமாதிரி’ இதி । த்யேயஶ்ச ஈஶ்வர ஏவ நாந்ய இத்யேதத் ।
‘தஸ்ய வாசக: ப்ரணவ:’
‘தஜ்ஜபஸ்ததர்தபாவநம’
‘தத: ப்ரத்யக்சேதநா.........
இதி ஸூத்ரத்ரயேண நிரூபிதம் । ரஜஸ்தமோப்யாமநபிஹதசித்தஸ்யைவ த்யாதுஶ்சதுர்விதஸமாத்யவஸ்தாஸு த்யேயஸ்ய ஸ்தூலஸூக்ஷ்மரூபாணி கோசராணி பவந்தி । த்யேயஸ்ய பரமாத்மந ஆகார: ஸூக்ஷ்ம: ஸ்தூலஶ்ச । ஸ ந ப்ராக்ருத: கிந்த்வப்ராக்ருத: ஸ்வயம்ப்ரகாஶரூபஶ்ச । ஸ்வஸம்கல்பமாத்ரேணைவ ஸ த்யாத்ரநுக்ரஹார்தம் ஸ்தௌல்யம் ஸௌக்ஷ்ம்யம் ச ஸ்வஸ்மிந் ஸ்வயமேவ தர்ஶயதி । ஜகதீஶ்வரஸ்ய ஜகத்ரக்ஷிதுர்பகவத: ஸ்வபாவத ஏவ க்லேஶகர்மரஹிதஸ்ய த்யாத்ரநுக்ரஹாய ஸ்வேநைவ ப்ரதர்ஶிதவிவிதாகார: ஸ்வவிசித்ரஶக்தியோகபலாத் ஶுபாத்மகா ஏவ இத்யத்ர ।
“ஸமஸ்தாஶ்ஶக்தயஶ்சைதா ந்ருப யத்ர ப்ரதிஷ்டிதா: ।
தத்விஶ்வரூபவைரூப்யம் ரூபமந்யத் ஹரேர்மஹத்”
இதி பராஶரபுராணே வ்யக்தமுக்தம் । தத்ரைவ விதாம்குர்வந்து மஹாந்த: । ஈத்ருஶம் ச ரூபம் த்யாத்ருதர்மபூதஜ்ஞாநகோசரம் । த்யாநமஹிம்நா ப்ரீதேந பகவதைவ த்யாத்ரநுக்ரஹாய கேவலம் ப்ரதர்ஶிதமிதி ।
“தேஷாமேவாநுகம்பார்த” ................ இத்யாதிஷு பகவத்கீதாயா அவகம்யதே । ஈத்ருஶபகவத்ரூபஸாக்ஷாத்காரோ யஸ்ய, தஸ்ய நிர்விதர்கஸமாதிலக்ஷணம் பகவாந் பதஞ்ஜலி: ப்ராஹ “ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ” இதி ।
ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ, ஸ்ம்ருதி: ஸமாதிகாலீநதர்ஶநஸமாநாகாரஸ்ம்ருதி: தஸ்யா: பரிஶுத்திரவிஸ்மரணம் ஸாந்தத்யம், ந து விஷயாந்தரமிஶ்ரணம் ஸமாதௌ த்யேயஸ்வரூபாதிரிக்தஸ்ய விஷயஸ்யாபாவாத் । தச்ச ஸ்மரணம் த்யாதுர்பகவதாகாராநுபவபலலப்யம் । அநுபவஶ்ச ஸாக்ஷாத்காரரூப: । யாவாந் பலவாந் ஸாக்ஷாத்காரஸ்தாவாந் பலிஷ்ட: ஸம்ஸ்கார உத்பத்யதே । யாவாந் பலீயாந் ஸம்ஸ்காரஸ்தாவதா த்ரடிம்நா ஸ ஸ்ம்ருதௌ ருடோ பவதி । தாத்ருஶஸ்ம்ருதிரேவாத்ர ஸூத்ரே ஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ இத்யஸ்யார்த: । தாத்ருஶஸ்ம்ருதிபரிஶுத்தௌ ஸத்யாம் த்யேயாகாரஸ்மரணகர்து: ஸ்மரணஸ்ய ச விஸ்மரணமேவ ஸ்வரூபஶூந்யமிவ பவதீதி ஸ்வரூபஶூந்யேவேத்யஸ்யார்த: । த்யாதா ஆநந்தஸ்வரூபோ பவதி । அத ஏவாத்ர ஸூத்ரே(அ)ர்தமாத்ரநிர்பாஸேதி ஸார்தகோ(அ)ர்த: । த்யேயத்யாத்ருஸ்மரணாநி தாந்யேவ நிர்பாஸந்தே ப்ரகாஶந்தே(அ)நுபூயந்தே ச । ஏதாத்ருஶோ(அ)நுபவோ த்யேயாகாரஸூக்ஷ்மவிஷயகஸமாதிநிஷ்டஸ்யைவ ஸம்பத்யதே ந து ஸ்தூலவிஷயகஸமாதிஸ்தஸ்ய । அஸ்யா: ஸ்திதேர்வர்ணநம் ஸ்வஸ்யைவாஸாத்யமிதி நிர்விதர்கேதி ஸௌத்ரோ வ்யவஹார: । ஏததர்தம் ஸ்தூலவிஷயகஸமாத்யநுஷ்டாநம் (ஸவிதர்காநுஷ்டாநம்) தீர்ககாலாநுஸரணயோக்யமபேக்ஷ்யதே । ஏதத் ஸர்வம் ஸவிதர்கஸவிசாரஸமாதாவப்யந்வேதவ்யம் ।
வயபத்ர பாதஞ்ஜலதர்ஶநப்ரமேயப்ரக்ரியா ஸம்க்ரஹத: ப்ரதர்ஶயாம: । யத்யபி காபிலமதரீத்யா சதுர்விம்ஶதிஸ்தத்த்வாநி ப்ராக்ருதாநி பகவதா பதஞ்ஜலிமுநிநாங்கீக்ருதாந்யேவ, அதாபி புருஷவிஷயே ந காபிலோக்தாபிப்ராய ஆத்ருத: । காபிலா: கதிபயஸ்தலேஷு புருஷஸ்ய போக்த்ருத்வம், அநேகேஷு ஸ்தலேஷூதாஸீநத்வம் ச அவோசந் ।
“ப்ரக்ருதிம் ப்ரக்ருத்ய ஸம்ஸரதி பத்யதே”
“நாநாஶ்ரயா ப்ரக்ருதி:”
இதி தத்வாக்யேஷு விரோதோ(அ)பி த்ருஶ்யதே । நைவம் பதஞ்ஜலமுநிவசஸ்ஸுபலப்யதே । கிந்து புருஷஸ்ய போகார்தமபவர்கார்தமபி ப்ரக்ருதிர்யததே । புருஷோ த்ரஷ்டா போக்தா சாநந்தஶ்சாபரிமேயஶ்சாஸம்க்யாகஶ்ச । ஈஶ்வர: ப்ரக்ருதிபுருஷேப்யோ பிந்ந:, ஸ்வதந்த்ரஶ்ச கர்மாநதீந । பரமாத்மாநம் ஜகதீஶ்வரம் ஸர்வஜ்ஞம், ஸர்வாநுக்ரஹப்ரதாதாரம், ஸர்வக்லேஶவிதூரம், புக்தமுக்திதமங்கீக்ருத்ய தத்ப்ரணிதாநாய யோகாங்காநி ஸர்வாண்யப்யுபயோக்தவ்யாநீத்யத்ர மதே ஸ்வரூபமுக்தம் । அநாதிகர்மவாஸநாவஶாத் த்ரிவிதது:கதப்தாந் புருஷாநுத்தரிஷ்யாமீதி (து:கேப்ய:) அநுக்ரஹாமகஸம்கல்போ ந ப்ரக்ருத்யா பத்த: ப்ரத்யுத நிக்ருஹீதப்ரக்ருதிநைவ । ஸூத்ரகாரேண பகவதா பதஞ்ஜலிநா ந கஸ்மிந்நபி ஸுத்ரே ஜகந்ம்ருஷாத்வம் கதிதம் । ஏதேந பாதஞ்ஜலை: கர்தாரோ ஜீவா:, த்ரஷ்டார:, புருஷபதவாச்யா: ப்ராக்ருததத்த்வாநி சதுர்விம்ஶதி: ஈஶ்வரஶ்சாங்கீக்ருதாத்யேவேதி ஜ்ஞாயதே । ஈத்ருஶபாதஞ்ஜலப்ரமேயதத்த்வே ப்ரணவப்ரதிபாத்யே பகவதி பரமாத்மநி ஜகதுபாதாநத்வம் நிமித்தத்வம் ச நோக்தமிதி ராமாநுஜீயை: ஶாங்கரைஶ்ச மஹாந் தோஷ உத்தாடித: । ததேததந்யத் । பரந்து ப்ருதக் திஷ்டந்நபி பரமாத்மா ஜகததிஷ்டாதைவ ஸந் ஶரணாகதாநநுக்ருஹ்ணாதீத்யலம் । சதுர்ஷு ஸமாதிஷு மத்யே யஸ்மை கஸ்மை சந யோ யததே தே பாதஞ்ஜலத்ருதீயபாதோக்தாத்யஸூத்ரத்வயோக்தக்ரம: யாவத்த்ருடீபவத தாரணா தாவத் ப்ரப்ரதமம் ஸம்யகப்யஸநீய: । அநப்யஸ்தப்ரத்யாஹாரஸ்ய ஸுதீர்ககாலாநநுஷ்டிதப்ராணாயாமபரம்பரஸ்ய தாரணா ககநகுஸுமாயத இத்யத்ர வச:ப்ரஸரஸ்யகோ(அ)வகாஶ:? த்யாநஸ்ய தாரணாதாரத்வாத் ஸமாதே: த்யாநாதிஶயாதீநத்வாத், த்யாநஸ்ய ச நிவாதஸ்ததீபாயமாநத்வாச்ச । விநா த்யாநம் ஸமாதிர்நாநுபூதோ பவதி । ததர்தம் ப்ரதமாப்யாஸிநாம் க்ருதே ம்ருதா வா லோஹேந வா ஸுரூபா மூர்திராரசயிதவ்யா தைரப்யாஸிபிஸ்ஸா மூர்தி: ஸம்முகே நிதாய நிஶ்ஶப்தே ஏகாந்தே ஸ்தலே தந்மூர்தேர்வைதிகம் நாம ப்ரதமத உச்சாரணீயம் । யாவத்ஸா மூர்திர்மநஸி ஸுத்ருடம் ஸ்தாபிதா பவேத் தாவந்நிர்நிமேஷசக்ஷுர்ப்யாம் விலோகயத்பிரேகஸ்மிந்நாஸநே த்ருட ஸ்தாதவ்யம் । நிர்நித்ரா அபி தே ஆத்மநோ மநஸ்தந்மூர்திமயம் பாவயந்த:, குத்ர வயம் குத்ர ஸ்திதா இத்யபி விஸ்ம்ருதிமநுபவேயு: । அர்தாத் த்யாது: புருஷஸ்ய த்யேயாகாரஸ்ய மூர்தேர்த்யாநஸ்ய ச ந பேதம் க்ருஹ்ணீயு: । ததா ஸைஷா ஸ்திதிர்யாவத்காலமநுவர்ததே தாவத் ப்ரதமாப்யாஸிந: ஸமாதேஸ்ஸ்திதிரிதி நிர்ணேயம் ।
அத்ர கேசந அய்யந்தஸப்ரதாயாநுபவவ்ருத்தா அநாதாரா தாரணா நோபபத்யதே “ஸுரூபாம் ப்ரதிமாம் விஷ்ணோ”ரிதி பராஶரபுராணோக்தப்ரகாரேண காலஶாஸ்த்ரமநுஸ்ருத்ய (ஜ்யோதிஶ்ஶாஸ்த்ரம்) யுக்தஸமயே ஶில்பாஸ்த்ரரஹஸ்யவித்பிர்வ்ருத்தை: ஶில்பிபி: பஞ்சாங்கலபரிமாணாதநதிகம் பகவத்விக்ரஹம் புருஷரூபமாரசய தம் ஶாஸ்த்ரவித்பிர்வேதவித்பிஶ்ச ஜலாதிவாஸஸ்தலாதிவாஸதாந்யாதிவாஸக்ஷீராதிவாஸாதிஷு15 ஸப்தராத்ரபர்யந்தம் ஸ்தாபயித்வா ப்ரத்யஹம் பூர்வாஹ்ணமத்யாஹ்நஸாயாஹ்நேஷு ததிக்ஷீரக்ருதநாரிகேலரஸஶுத்தோதகை: பஞ்சஶாந்திம16ந்த்ரை: பஞ்சஸூக்தைஸ்தம் விக்ரஹமபிஷிச்ய பூஷணாத்யாயோக்தப்ரகாரேண17 ஸர்வவிதை: ஸவர்ண பூஷணைஸ்தம் பூஷயித்வா தத்விக்ரஹநாமஸஹஸ்ரைரர்சயித்வா ஷோடஶோப18சாரை: ஸமந்த்ரைருபசரந் நமஸ்குர்வந் நீராஜநாதிபி19ஸ்ஸத்க்ருத்ய யதாஶக்தி ஶா20ஸ்த்ரீயைர்நவித்யைஸ்தர்பயந் வேதை: ஸ்துவந் ஓம் ஹாம் ஹ்ரீம் க்ரோம் யம் ரம் லம் வம் ஶம் ஷம் ஸம் ஹோம்21 இதி ஜடீப22ந்தயந்த்ரபந்தமூலகம் விக்ரஹ23ப்ராணப்ரதி24ஷ்டாம் க்ருத்வா உத்தாயாஞ்ஜலிம் பத்த்வா “அஸ்ய விக்ரஹஸ்ய பஞ்சப்ராணா: ஸர்வாணி ஜ்ஞாநேந்த்ரியகர்மேந்த்ரியாணி ச ஸஶக்திக்ரியாபி: ஸஹாஸ்மிந் பிம்பே சிரம் திஷ்டந்து ஸ்வாஹா । ” இதி மந்த்ரேண தர்பமுஷ்ட்யாம்ரபல்லவாதிபி: ஸர்வதோ(அ)பிம்ருஶ்ய தந்மூர்திநாம்நா தஶஸஹஸ்ரஹோமமாசர்ய பூர்ணாஹுதிம் தத்த்வா பரிஷிச்யாக்நிநா ஸாகம் மூர்திம் ப்ரக்ஷிணீக்ருத்ய குருமநுஜ்ஞாப்ய தாரணாய ஆரபேத । ததோ த்யாநம் தத: ஸமாதி: । உபவிஶந்நேவ த்யாயேத், ந ஶயாநோ நாப்யுத்திஷ்டந் । த்யாநபூர்வம் பஹிஸ்த்ராடகநாமகயௌகிகக்ரியயா மூர்திமாபாதசூடம் ப்ரேக்ஷமாணோ நேத்ரே நிமீல்ய அந்தரேககநீநிகாம் ஸம்சாலயந் யாவதஶ்ருபதநம் நிரீக்ஷேத । தத: ஶீதலை: பாதோபிர்நேத்ரே ப்ரக்ஷாலயேத் । ஏவமேவ த்ரிவாரமப்யஸ்யாந்ததோ நேத்ரம் நிமீல்ய யதாஶக்தி மூர்திநாம ஜப்த்வா நாமார்தமநுஸந்ததாநஸ்தததீநஸ்வஜீவந: ஸமாதத்யாத் । ஸ்வஸ்யமூர்தேஶ்சாந்தராலப்ரதேஶஶ்சதுர்விம்ஶத்யங்குலேப்யோ நாதிகோ(அ)ஷ்டாதஶாங்குலேப்யோ ந ந்யூநஸ்ஸ்யாத் । மேருதண்டம் தண்டவத்க்ருத்வைவோபவிஷ்ட: ஸ்யாத் ।
ஸூக்ஷ்மவிஷயத்வம் சாலிங்கபர்யவஸாநம் ॥ 45 ॥
சதுர்ணாம் ஸமாதீநாம் ஸ்தூலஸூக்ஷ்மௌ விஷயீபவத இதி பதஞ்ஜலிமுநிநா நிகதிதம் । தௌ ச ஸ்தூலௌ ஸூக்ஷ்மௌ ச விஷயௌ ஸமாத்யவஸ்தாகாலீநத்யேயாகாரௌ । ஸமாதிவிஷயஶ்ச ப்ராக்ருதகுணாநாம் ஸமாதிபூதத்யேயே(அ)பாவாத் ந கேவல: ப்ராக்ருத: । அத ச ஸமாதிவிஷயஸ்ய ஸ்தூலேந்த்ரியாக்ராஹ்யத்வாத், அபி து அப்ராக்ருதோ பாஸ்வரோ ஜ்யோதிர்மயோ(அ)ப்யாஶ்ரிதசேதநரக்ஷார்தம் ஸ்வீக்ருதஸகலஸத்குண: ஸகலஶக்திமாம்ஶ்ச பவதி । தாத்ருஶாகாரஶ்ச தஸ்ய த்யேயஸ்ய ஆஸ்மாகீநாகார இவ பவதி; பரம் து ந கர்மாதீந: கர்மாதீநாகாரஸ்ய கதிபயகாலாநந்தரநாஶதர்ஶநாத் । ஸமாதிவிஷயீபூதத்யேயாகாரஸ்ய கர்மகாலோபயாநதீநஸ்திதித்வம்
“ந சக்ஷுஷா பஶ்யதி கஶ்ச நைநம்”
“ஹ்ருதா மநீஷா மநஸா(அ)பிக்ல்ருப்தோ ய ஏநம் விதுரம்ருதாஸ்தே பவந்தி”
இத்யாதிஶ்ருதிஶதப்ரமாணாதவகம்யதே । தச்ச த்யேயரூபம் ரஜஸ்தமோலேஶவிஹீநதர்மபூதஜ்ஞா25நஸஹக்ருத- த்யாத்ரநுஷ்டிதத்யாநமாத்ரகம்யமிதி ப்ராகுக்தம் ந விஸ்மர்தவ்யம் । தாத்ருஶோ த்யாநகம்ய: பரமாத்மைவ । தஸ்ய ரூபம் த்யாத்ரபேக்ஷாநுகுணம் ஸ்தூலம்வா ஸூக்ஷ்மம் வா பவதி । தாத்ருக் ஸௌக்ஷ்ம்யம் ஸ்தௌல்யம் ச த்யேயே பரமாத்மநி ந காலகர்மக்ருதே பவத: । கிந்து த்யேயஸ்ய ஸர்வஜ்ஞத்வாத், ஸர்வாந்தர்யாமிதயா ச த்யாத்ருஶக்த்யநுகுணம் ஸமாத்யவஸ்தாயாம் ததா பாதி । யத்யபி ப்ராதமிகஸமாத்யப்யாஸிநாம் ஸமாதிவிஷயஸ்ய த்யேயாகாரஸ்ய ஶ்ருதிஸ்ம்ருதிபுராணாகமப்ரமாணாநுரோதாத் ப்ரக்ருதாகார ஏவ ஸ்புடதரம் ப்ரதிபாதீதி கம்யதே, ததாபி ந ஸ ஆகார: பண்யவீத்யாம் விக்ரயார்தம் நிக்ஷிப்தப்ரதிமாஸமாநோ மந்தவ்ய: । யஶ்ச ப்ராதமிகஸமாத்யப்யாஸிநாம் ஸம்முகே விராஜமாநோ த்யேயாகாரோ த்யேயத்வேந ஸ்தாபநாத்ப்ராக் ஶ்ருதிஸ்ம்ருத்யாகமோக்தைரநேகை: ஸம்ஸ்காரை: ப்ராணப்ரதிஷ்டாநேத்ரோந்மீலநயந்த்ரஸ்தாபநாதிபி: ஸம்ஸ்காரை: ஸம்பந்ந ஏவ தாத்ருஶோ விக்ரஹ: ப்ராக்ருத இதி ச ந கேநாபி வக்தும் ஶக்யதே ॥ ஸம்ஸ்காரைருத்தரத்ராவாஹிதாப்ராக்ருதஜகதீஶ்வரஶக்திரந்தகூம்டா ந ஸாமாந்யமர்த்யத்ருக்கோசரா । ஶக்திஶ்ச ப்ராக்ருதீ வா அப்ராக்ருதீ வா நேந்த்ரியகோசரா பவிதுமர்ஹதி । அபி து ஶக்திமத்புருஷக்ருதவாசிகக்ரியாபிரயமீத்ருக்சக்திமாநி- த்யூஹ்யதே । ஏதேந ப்ரதமஸமாத்யப்யாஸிநாம் ஸமாத்யநுஷ்டாநப்ரகாரோ ந லௌகிகக்ரியாஸமாந: । இதீதம் ஸர்வ ஸம்யமிவரநாதமுநிப்ரணீதயோகரஹஸ்யஹ்ருதயம் ।
அத ஸூக்ஷ்மவிஷயம் சேதி ஸூத்ரார்தோ வர்ண்யதே । ஸூக்ஷ்மஶ்சாஸௌ விஷயஶ்ச ஸூக்ஷ்மவிஷய: । ஸூக்ஷ்மவிஷயஸ்ய பாவ: ஸூக்ஷ்மவிஷயத்வம் । ந வித்யதே லிங்கம் ஹேதுர்யஸ்ய ததலிங்கம் । பரிதோ(அ)வஸீயத இதி பர்யவஸாநம் । அலிங்கமேவ பர்யவஸாநம் யாத்ருங்மாநஸகதேரதவா தர்மபூதஜ்ஞாநஸ்ய, ததலிங்கபர்யவஸாநம் । அர்தாத் யஸ்மிந் ஸமாதௌ ஜகதந்தர்வர்திநோ ஜகதாகாரேண பரிணதஸ்ய வா வஸ்துநோ காரணரூபதத்த்வேஷு மதபேதேந ப்ராக்ருதேஷு ஸூக்ஷ்மதமவிஷயோ(அ)ப்ராக்ருதேஷ சாபரிணாமிஷ்வாத்மஸு ஸுக்ஷ்மோ விஷய:, தமபி விஸ்பஷ்டம் விஜாநாதி ஸமாதிஸ்த: புருஷ: । த்யேயாகாரஸ்ய ஸ்தூலவிஷயே பரா காஷ்டா அநேந ஸூத்ரேண ப்ரதிபாதிதாப்யலிங்கமித்யத்ர விவரணவேலாயாம் நாதமுநிநா அநாதிரித்யேவ வ்யாகபாதம் । யோகஸூத்ராத்யேத்ருபி: கேவலப்ரக்ருதேரீஶ்வராநதிஷ்டிதாயா அப்ரஸித்திரவகந்தவ்யா ।
“ந ததஸ்தி விநா யத்ஸ்யாந்மயா பூதம் சராசரம்”
“நாந்தோ ந சாதிர்ந ச ஸம்ப்ரதிஷ்டா”
இத்யாதிஶ்ருதிஸ்ம்ருதிப்ரமாணைரவகதமாத்மாநாத்மபரமாத்மேத்யேதத்த்ரிபி: பூர்ணம் ஜகத் நிராத்மகம் நிர்தர்மகம் சேதி வததாம்
“பதந்தி நரகே அஶுசா”
விதி கீதாவாக்யமேவ ப்ரத்யுத்தரம் பவிஷ்யதி । தஸ்மாதலிங்கபர்யவஸாநமிதி ஸூத்ரே ஸூக்ஷ்மதமோ த்யேயாகாரோ ஜடாத்மக: ப்ராக்ருத இதி ந கேநாபி வக்தும் ஶக்யதே ॥
தா ஏவ ஸபீஜ: ஸமாதி: ॥ 46 ॥
தா: ஸவிதர்கஸவிசாரநிர்விதர்கநிர்விசாரஸமாபத்தயஶ்சதஸ்ர ஏவ ஸபீஜஸமாதயோ நாந்யே । ஸபீஜத்வம், ஸவிஷயத்வமித்யநர்தாந்தரம்ம் । த்ரஷ்டாரோ(அ)ஸம்க்யாகா: । ஜகதீஶ்வர:பரமாத்மா பர ஜ்யோதி: ஸர்வேஷு காலேஷு ஸகலத்குணபரிபூர்ண: । காலஸ்யாபி தேநைவ ஸ்ருஷ்டத்வா்த் ந தத்ர காலஸ்யாதிகார: ।
“காலம் ஸ பசதே தத்ர ந காலஸ்தத்ர வை ப்ரபு:” இதி பராஶரபுராணம் । “கலா முஹர்தா: காஷ்டாஶ்ச” இதி நாராயணீயே । ஸர்வாந்தர்யாமீ ஸர்வநியந்தா ச ஸதா ஸர்வாதிஷ்டாதா ஸமாப்யதிகதரித்ர: । ப்ரக்ருதிரசேதநா த்ரிகுணா ஸர்வேஷ ஸூக்ஷ்மக்ஷணேஷ்வபி ஸததவிவிதபரிணாமிநீ । இதீமாம் பாதஞ்ஜலப்ரக்ரியாம் பாரமார்திகீமஜாநந்த: கேசந யோகிநம்மந்யா: ஸம்யகநப்யஸ்தஸமாதிவிஶேஷபரிசயா: ஸ்தலஸூக்ஷ்மவிஷயாந் சதுரஸ்ஸமாதீந் பாஹ்யவிஷயா இத்யுத்கோஷந்தி । யோகஸூத்ரபாஷ்யகாரஶ்ச ததைவ பபாண । தத்த்வாபிஜ்ஞாதாநி வசநாநி ந ஶ்ரத்தேயாநீதி மந்யந்தே । ஸபீஜத்வாஸவிஷயத்வமித்யேகார்தகமிதி ப்ராகுக்தம் । ஸமாதௌ ஸர்வஸ்மிந்நபி சதுர்விதே த்யாத்ருத்யேயேந ஸாகமேகீபாவ இதி ।
“ப்ரணவோ தநு: ஶரோஹ்யாத்மா ப்ரஹ்ம தல்லக்ஷ்யமுச்யதே ।
அப்ரமத்தேந வேத்தவ்யம் ஶரவத்தந்மயோ பவேத்” இதி
“தநுர்க்ருஹீத்வௌபநிஷதம் மஹாஸ்த்ரம் ஶரம் ஹ்யுபாஸாநிஶிதம் ஸம்ததீத ।
ஆயம்ய தத் பாவகதேந சேதஸா லக்ஷ்யம் ததேவாக்ஷரம் ஸௌம்ய வித்தி ॥ ”
இதி ச முண்டகே உக்தம் ।
“ஓமித்யாத்மாநம் யுஞ்ஜீ” தேதி சாத்ர
ப்ரமாணாநி ஸந்தி । ஸமாதிவிஷயாணாமபாஹ்யத்வம் பாரமார்திகத்வம் ஜீவாத்மபரமாத்மநோர்பேதஸ்ததா ஏகீபாவஶ்சாபாஹ்யத்வம் ச ஸுஸ்பஷ்டம் ஜ்ஞாயதே ॥
நிர்விசாரவைஶாரத்யே(அ)த்யாத்மப்ரஸாத: ॥ 47 ॥
நிர்கதோ விசாரோ யஸ்மாத் ஸ: நிர்விசார: । விஶேஷேண சரதி இதி விசார: । ‘ஶ்ரு விஶரண’ இத்யஸ்மாத்ததோர்நிஷ்பந்நம் ஶாரதபதம் । விஶிஷ்ட: ஶாரதோ விஶாரத: விஶாரதஸ்ய பாவ: வைஶாரத்யம் । தர்மபூதஜ்ஞாநஸஹக்ருதசித்தைகாக்ரதா இதி பதஸ்யாத்யாஹார: ।
ஆத்மநி அதி அத்யாத்மம் । ‘ஸத் உபவேஶநே’, ப்ரகர்ஷேண ஸதநம், ப்ரஸாத: । ஸ்வச்சப்ரவாஹ இத்யர்த: । அத்யாத்மம் ப்ரஸாத:, அத்யாத்மப்ரஸாத: । ததா ச நிர்விசாரரூபஸமாதேரேகாக்ரதாத்ரடிம்நா, ஸ்வச்சப்ரவாஹோ யதா பவதி ததா அத்யாத்மப்ரஸாத: ஸ்வஸ்வரூபஸாக்ஷாத்காரோ பவதி ।
“அதாத்யாத்மம் ப்ராணோ வ்யாநோ... இத்யத்யாத்மமி” தி தைத்திரீயே உக்தம் ।
“அஶுத்த்யாவரணமலாபேதஸ்ய ப்ரகாஶாத்மநோ புத்திதத்த்வஸ்ய ரஜஸ்தமோப்யாமநபிபூத: ஸ்வச்ச: ஸ்திதிப்ரவாஹோ வைஶாரத்யமி” தி வ்யாஸபாஷ்யம் ।
நிர்விசாரஸமாதேஸ்து வைஶாரத்யம் பதஞ்ஜலி: ।
ஸ்வயம் ஹி பகவாந் வேத்தி நாதோ வா யோகிராட் புவி ॥
வாதா அநுபவாந்தா: ஸ்யுர்மரணாந்தம் ச ஜீவிதம் ।
ஏவம் பூதே பூமிலோகே (அ)நுபூதிர்த்விதா மதா ॥
லௌகிக்யலௌகிகீ சேதி ப்ராமாணிகஜநா ஜகு: ।
நாநுபூதிர்நிராதாரா ஆத்மாதாரா ஹி ஸா ஸ்ம்ருதா ॥
ஆத்மீயா பரமாத்மீயா த்வே ஸத்யே அம்ருதே ததா ।
நாநுபூதி: ஸ்வயம் வக்தி கிந்து தத்த்வஞ்ச வதேத் ஸ்வயம் ॥
ந தாவதா த்வம் ஜாநீஹி ஜடாந்தாம் ப்ராக்ருதீ இதி ।
ஸ்வயம் ப்ரகாஶா ஸா நித்யா ப்ரகாஶயதி சாபராந் ॥
ருதம்பரா தத்ர ப்ரஜ்ஞா ॥ 48 ॥
ருதம் பரதி இதி ருதம்பரா ஸ்வரூபஜ்ஞாநம் । தத்ர நிர்விசாரவைஶாரத்யாவஸ்தாயாம் ப்ரஜ்ஞா, ப்ரகர்ஷேண ஜாநாதீதி, ஜ்ஞாநம் । தத்ர நிர்விசாரவைஶாரத்யாவஸ்தாயாம் ஜீவஸ்ய ஸத்யஸ்வரூபஜ்ஞாநம் பவதி ।
“ருதம் ச ஸத்யம் சாபீத்தாத்தபஸோ(அ)த்யஜாயதே”
தி நாராயணீயமத்ர ப்ரமாணம் । ஸா ப்ரஜ்ஞா ஸம்ஶயம் ச்சிநத்தி ॥
ஶ்ருதாநுமாநப்ரஜ்ஞாப்யாமந்யவிஷயா விஶேஷார்தத்வாத் ॥ 49 ॥
ஶ்ருதப்ரஜ்ஞா ஆகமம் । அநுமாநப்ரஜ்ஞா யத்ர ப்ராப்திஸ்தத்ர கதிரிதி நாநம் । ஶ்ருதம் சாநுமாநம் ச ஶ்ருதாநுமாநே । ஶ்ருதாநுமாநயோ: ப்ரஜ்ஞா ஶ்ருதாநுமாநப்ரஜ்ஞா । தாப்யாம் ஶ்ருதாநுமாநப்ரஜ்ஞாப்யாம் த்வாப்யாமந்யவிஷயா அதிக்ராந்தவிஷயா விஶேஷார்தத்வாத் ப்ராதிஸ்விகவிஷயத்வாத் ப்ரத்யேகவிஷயத்வாத் பவதி । ருதம்பரா ப்ரஜ்ஞா ஸாமாந்யப்ரஜ்ஞா, ஶ்ருதப்ரஜ்ஞா ஶாஸ்த்ரவிஷயே, அநுமாநப்ரஜ்ஞா தர்கவிஷய இதி த்ரிதா ப்ரஜ்ஞா பவதி । ப்ரதமா இதராப்யாமந்யா பவதி ।
தஜ்ஜ: ஸம்ஸ்காரோ(அ)ந்யஸம்ஸ்காரப்ரதிபந்தீ ॥ 50 ॥
“ந ஹ வை ஸஶரீரஸ்ய ஸத: ப்ரியாப்ரியயோரபஹதிரஸ்தி । அஶரீரம் வாவ ஸந்தம் ந ப்ரியாப்ரியே ஸ்த்ருஶத:” இதி சாந்தோக்யப்ரமாணாநுரோதேநாநேகே மஹாந்த: புருஷா: ஸம்ந்யாஸிநஶ்சாபௌருஷேயேஷு யேதேஷு ஜாக்ரத்ஸு ஜீவாநந்த்யம், தஸ்ய ஸத்யத்வம் ததோ(அ)ந்யத்வேந பரமாத்மநோ பிந்நத்வம் தஸ்யாபி ஸர்வதேஶஸர்வகாலஸர்வாவஸ்தாஸு ஸத்யத்வம் ஸர்வேஷாம் ஜீவாநாமப்யுபகதாநப்யுபகதப்ராரப்தகர்மாநுகுணஶரீரஸம்பந்தாத் பத்தமுக்தநித்யபேதாத் த்ரைவித்யம் ச ஸ்வாத்மப்ராமாண்யாதப்யுபகம்ய க்வசித் கதாசித் ஜ்ஞாநிநாம் ஶ்ரேஷ்டா அபி தத்த்வபோதவிஷயே ப்ராம்யந்தீதி நைததாஶ்சர்யாவஹம் । அநேகே(அ)ல்பஜ்ஞாநிந: புருஷாஸ்தாத்ருக்ப்ராந்தமஹாபுருஷமார்கமநுஸ்ருத்யைவ ஸ்வபரமதபேதமஜாநாநாஸ்தந்மார்கமேவாநுகச்சந்தி । அத்ய பகவத்பதஞ்ஜலிமுநிபிஶ்சதுர்ஷு பாதேஷு ஜீவபரபேதம் ஜீவபராணாம் ஸகுணத்வம் ஜடாயா: ப்ரக்ருதேஸ்த்ரிகுணாத்மிகாயா: பரமாத்மாதீநதயா பரிணாமம் ச விதத்பிர்விவிதஸமாதிபலயோரபி ஜீவஸ்ய பலப்ரதத்வம் பரமாத்மாநைவைதி ஸ்பஷ்டதயா ப்ரதிபாதிதமப்யத்யந்தபால்ய ஏவ விரக்தா அநேகமதஸ்தாபகாஶ்ச ஸ்வயம் வைதிகா அப்யகிலவேதவிருத்தம் வேதோக்தாநேகாத்மவாதம் ஸகுணப்ரஹ்மவாதம் ச நிராக்ருத்ய பகவத்பதஞ்ஜலிஸூத்ரவிரோதேந சித்தவிபஶ்சித்திநிரோதோ நிரோதஸம்ஸ்காரஸ்ததாஶயஶ்ச மநஸ ஏவ ந த்வாத்மந:, ஏவமுபாயாநுஷ்டாநமநுஷ்டாநபலீபூதவிவிதஸமாதிம் ஸமாதிஜப்ரஜ்ஞாம் ப்ரஜாஜந்யம் ஸம்ஸ்காரம் ஸம்ஸ்காராதிகாரம், ஸம்ஸ்கரஸ்ய நிர்பஜஸமாதிபீடம் தாத்ருஶநிர்பீஜஸமாதிம் சாபலாநீதி ஜகு: । இதீயம் மஹதீ ஜகதுத்ப்ராந்தியவநிகேதி பாதஞ்ஜலஸூத்ரதாரணைவ வக்தி । ததா ச ஸூத்ரம்
“தஜ்ஜ: ஸம்ஸ்காரோ(அ)ந்யஸம்ஸ்காரப்ரதிபந்தீ”தி ।
தஸ்மாத் ஜாத: தஜ்ஜ: । தஸ்யா: ஸமாதிஜந்யப்ரஜ்ஞாயா ஜாத உத்பந்நோ(அ)ந்யஸம்ஸ்காரப்ரதிபந்தீ । அந்யே ச தே ஸம்ஸ்காராஶ்ச அந்யஸம்ஸ்காரா: அந்யஸம்ஸ்காராந் ப்ரதிபத்நாதீதி அந்யஸம்ஸ்காரப்ரதிபந்தீ । விக்ஷேபாதிப்ரத்யயஜந்யஸம்ஸ்காராணாம் ப்ரதிபந்தகோ நிரோதக: கஶ்சந விஜாதீயஸம்ஸ்கார இத்யர்த: ।
சித்தஸ்ய நாநாவஸ்தாவ்ருத்திரூபம் । வ்யுத்தாநாவஸ்தா விக்ஷேபாவஸ்தேத்யேகார்தத்வம் பாஹ்யவிஷயரக்தத்வம் ச । தேந ஜந்யோ வ்யுத்தாநஸம்ஸ்காரோ பவதி ।
சித்தவ்ருத்திநிரோதாவஸ்தா, தஸ்ய ஸம்ஸ்கார: । யத்ர விக்ஷேப: தத்ரைவ நிரோத: । யோகாங்காநுஷ்டாநபலாத் பரமாத்மஸாயுஜ்யம் பாவநாஸமாதி: । தஜ்ஜந்யோ பாவநாஸம்ஸ்கார: ।
தஸ்யாபி நிரோதே ஸர்வநிரோதாந்நிர்பீஜ: ஸமாதி: ॥ 51 ॥
பாதஞ்ஜலயோகஸூத்ராணி த்வேதா வர்ண்யந்தே । தத்ர ஸமாதிவிஷயே கேசந சித்தம் ஸாதிகாரம் மந்யந்தே । கேசந ச ஜடத்வாத் சித்தஸ்ய ந கோ(அ)பி ஸ்வீயாதிகார இதி । யே சாத்மைகத்வவாதிந ஆத்மாதிரிக்தஸ்ய ம்ருஷாத்வம் நிர்ணீய பாதஞ்ஜலோக்தஸமாதிவிஷயம் வர்ணயந்த: ஶாங்கரா:, தந்மதாநுயாயிநஶ்ச ஸர்வம் சித்தசேஷ்டிதமேவ நாத்மந: ஸ ச ஏகோ(அ)ஸங்கஶ்சேதி ப்ருவாணா வ்ருத்திஸம்ஸ்காரோ நிரோதஸம்ஸ்கார:, ஸமாதிஸம்ஸ்கார:, ஸமாதிப்ரஜ்ஞாஸம்ஸ்கார இமே ஸர்வே(அ)பி ஸம்ஸ்காராஶ்சித்தஸ்ய சேஷ்டாரூபா நாத்ராத்மநஸ்ஸம்பந்த இதி மந்யந்தே । ஆத்மநாநாத்வவாதிநஸ்து த்ரிகுணாத்மகபி சித்தம் ஜடமசேதநமசேதநஸ்ய தஸ்ய நே ஸ்வாபாவிகீ சேஷ்டா பாஷாணாதிவத் ஸம்பவதி । சித்தவ்ருத்த்யாதய: ஸர்வே(அ)பி நிரோதாதயோ ருதம்பராப்ரஜ்ஞாபர்யந்தா ஆத்மாநமவலம்ப்யைவ பவந்நீதி வதந்தஸ்ஸர்வாநபி சைத்திகாந் ஸம்ஸ்காராநங்கீக்ருத்ய வ்ருத்திவ்ருத்திநிரோதாதய: ஸமாத்யந்தா: ஸர்வே(அ)பி ப்ரபஞ்சபரிணாமாஸ்ஸத்யாத்மகாஶ்சேதி ஸமாத்யாதயோ நாநாத்மீயா அபி த்வாத்மீயா ஏவேதி விஶ்வஸந்தி । ப்ரபஞ்சஸத்யாத்மவாதிநாம் மதே ஸர்வஸ்யாபி யோகாங்கஸ்ய வேதோக்தத்வாத் வேதஸ்ய சாபௌருஷேயத்வாந்நித்யத்வாச்ச வேதப்ரதிபாத்யஸந்த்யாத்யநுஷ்டாநவத் யஜ்ஞாத்யநுஷ்டாநவச்ச நித்யத்வம் । தத்த்வபோதகப்ரமாணேஷு வேதமாத்ரஸ்ய முக்யப்ரமாணத்வமேவ । (ராஷ்ட்ர ராஜஶாஸநவத்) ததுக்தகர்மாநுஷ்டாநே தண்டப்ராப்திபயாத் ஸர்வாணி யமப்ரம்ருதிஸமாத்யந்தாந்யங்காந்யப்யுபகதப்ராரப்த்கர்மவாஸநாலப்தஶரீரை: புருஷை: ஸ்த்ரீபி:
“மாமேவ யே ப்ரபத்யந்தே மாயாமேதாம் தரந்தி தே” இதி கீதோக்தஶ்ரத்தாபக்திவிதேயைர்ஹர்ஷாதேவாநுஷ்டீயந்தே ந து க்லேஶாத் । ஸர்வே ஸ்வாந்தர்யாமிஸாக்ஷாத்காராய நியதகாலேஷு பகவந்நிவேதிதமஶநம் மிதம் புஞ்ஜாநா பகவத்பஜநஶக்த்யா பகவந்தமுபாஸதே । ஸாங்கரஜஸ்தமோவிஹீநம் ஸர்வதர்மபூதஜ்ஞாநாவலம்பமேகாக்ரம் த்யாநாத்மகம் சித்தம் தததிஶயேந த்யேயம் பரமாத்மாநம் பஞ்சஸு காலேஷு ஸ்வஸ்வஶக்த்யநுகுணம் ஸ்துவந்தோ(அ)நுபூய ததாகாரம் தத்பலலப்தஸம்ஸ்காரேப்ய:, தத் ஸம்ஸ்காரபலலப்ததச்சிந்தநாநுஸ்மரணை: ப்ருஹதாரண்யோக்தஸ்ய “அத்ர ப்ரஹ்ம ஸமஶ்நுதே” இதி ப்ரமாணாநுரோதேநாஸ்மிந் ஶரீர ஏவ ஶாரீரமாத்மாநம் ததா|த்மபூதம் ஹார்தம் பரமாத்மாநம் சாநுபவந்தஸ்தந்மார்கமிதரேப்ய உபதிஶந்த ஆநந்தமநுபவந்தி । இதீயம் ஶ்ரீமந்நாதமுநிஸம்ப்ரதாயபரிபாடீ ।
ஸூத்ரார்தஸ்து, தஸ்யாபி நிரோதே, ருதம்பராப்ரஜ்ஞாஜந்யஸம்ஸ்காரஸ்ய, ஸம்ஸ்காரபலலப்தபகவதநுஸ்மரணஸ்ய ச நிரோதே, நிரோத:, நிர்கதோ ரோத: கூலமாவரணம் யஸ்மாத், ஸமாதிகாலீநபகவதநுஸ்மரணாத் ஸ நிரோத: । ததாநீமேவ நிர்பஜஸமாதிரப்யஸ்மிந் மதே(அ)ப்யபகத ஏகத்ராதாரலய: அந்யத்ராஸம்குசிதஜ்ஞாநப்ரஸரஶ்சேதி ।
1. துர்யோகமல்லபல்லா ச ஸத்யோகமல்லிதல்லஜா ।
யோகவல்லீ ஹ்ருதாருடா ஶ்ரீஶம் ப்ராபயதி ஸ்வயம் ॥
2. மௌதல்யகோத்ரஜ: ஶ்ரீமாந் நாதமுநேஶ்ச தௌஹித்ர: ।
ஶ்ரீரங்கநாதோ(அ)தநுத ஶ்ரீயோகவல்லரீம் கல்யாம் ॥
3. சதுஷ்காண்டமிதம் யோகரஹஸ்யம் நாதநிர்மிதம் ।
ஸம்க்ருஹ்ய ரங்கதாஸோ(அ)யம் நிர்மமே யோகவல்லிகாம் ॥
4. ஏததபி ஸம்ஜக்ராஹ ஶ்ரீநாதமுநேர்வம்ஶஜ: ।
யோகஶாஸ்த்ரவிச்ச ஶ்ரீமாந் ப்ரயோகே சாபி குஶல: ॥
5. பாதஞ்ஜலஸ்ய ஸூத்ரஸ்ய வ்யாக்யாமாஹ ச கௌதுகாத் ।
ஶ்ரீக்ருஷ்ணநாமா ச ஸுதீ: ஸ்வகீயே யோகமந்திரே ॥
டிப்பணீ
1) திஙஸ்த்ரீணி த்ரீணி ப்ரதமமத்யமோத்தமா: । (அஷ்டாத்யாயீ 1.4.101), தாந்யேகவசநத்விசநபஹுவசநாந்யேகஶ: । (அஷ்டாத்யாயீ 14.102) இத்யாப்யாம் ஸூத்ராப்யாம் புருஷத்ரயவசநத்ரயவிஷயே திங்ப்ரத்யயா விஹிதா: । அஸ்மத்யுத்தம: (அஷ்டாத்யாயீ 1.4.107) இத்யநேந ஸூத்ரேணோத்தமபுருஷபதாஸ்மச்சப்தேநாத்மாநம் நிவேதயந்த: புருஷா நிர்திஶ்யந்தே । அஸ்மச்சப்தஸ்ய த்வாஹோ ஸௌ (அஷ்டாத்யாயீ 7.2.94) இத்யநேந ஸூத்ரேணாஹமாதேஶோ விஹித: ॥ ய ஏவ வக்தா ஸ ஏவ அஹம்ஶப்தம் அஹம் கச்சாமீத்யாதௌ ப்ரயுக்தே । அஹங்காரோ ஜட: தச்சப்தேந நிர்தேஶ்ய: । கோ வா தச்சப்தநிர்தேஶ்யமஹம்ஶப்த இத்யாதிஷ்டேத? அதோ(அ)ஹம்பதஸ்யார்தோ நாஹங்கார இத்யவகம்யதே ।
ஶாபரபாஷ்யே(அ)ப்யாத்மா ஏவாஹம்ஶப்தார்தகோசர இதி ஸ்புடமுக்தம் பவதி । தத்யதா “யாத்ருஶம் பவாந் ஸ்வயமாத்மாநம் பஶ்யதி அநேநோபமாநேநாவகச்ச அஹமபி தாத்ருஶமேவ பஶ்யாமீதி” ஜடாத்மநோ(அ)ஹங்காரஸ்ய பஶ்யாமீதி திஙந்தப்ரயோகோ ந ஸங்கச்சதே । சேதநமாத்மாநமுத்திஶ்யைவாஹரஹஸ்ஸந்த்யாமுபாஸீத, ஜ்யோதிஷ்டோமேந ஸ்வர்ககாமோ யஜேதேத்யாதயோ விதயோ விஹிதா: । ஸ்வர்ககாமநா நாஹட़ாரஸ்ய விஹிதா ।
கணாதேந முநிநா
“அஹமிதி ப்ரத்யகாத்மநி பாவாத் பரத்ராபாவாதர்தாந்தரப்ரத்யக்ஷ:” (வை.ஸூ. 3.2.14) இதி ஸூத்ரம் ரசயதா ஆத்மா ஏவ அஹம்ப்ரத்யயகோசர இதி நி:ஶங்கம் ப்ரதிபாதிதம் । கதாதாரபட்டாசார்யேண ஶக்திவாதே ஆத்மா ஏவ “யோ கச்சாமீத்யாத்மநோ கமநகர்த்ருத்வயுக்தம் நிர்திஶதி ஸ ஏவ அஹம்பதவாச்ய” இதி ஸ்பஷ்டமுக்தம் । தத்யதா ஸ்வோச்சாரணகர்த்ருதாவச்சேதகதர்மாவச்சிந்ந: யதா அஹம் கச்சாமீத்யாதாவஸ்மதர்தத்வாத் இதி ।
ஸாங்க்யாபிமதகர்த்ருதாவாதம் கண்டயந்நுதயந: யே யே தர்மா: கர்தர்யந்வயம் ப்ராப்நுவந்தி தே ஸர்வே சேதந ஏவோபலப்யந்தே ந து ஜடே(அ)ஹங்காரே இதி வததி । ததீயம் வசஸ்த்வித்தம் பவதி “கர்ததர்மா நியந்தாரஶ்சேதிதா ச ஸ ஏவ ந:” இதி । ந்யாயகுஸுமாஞ்ஜலி: । 1.14
2) ருக்ஸூக்தயோ: (1.23.22; 1.33.2) ப்ரயுக்தோ(அ)ஹம்ஶப்த: ருக்பாஷ்யப்ரணேத்ரா ஸாயணேந யாககர்தாரமேவ, அர்தாத் வேதநமாத்மாநமேவ போதயதீதி வ்யாக்யாதம் ।
3) அஹம்பதவாச்யௌ ஜீவாத்மபரமாத்மாநௌ ஸர்வாதாரௌ இத்யுக்தே பரமாத்மா ஸர்வேஷாமாதார இத்யத்ர ந நோ விவாத: । பரந்து ஸம்குசிதஜ்ஞாநஶக்திப்ரஸரோ ஜீவ: கதம் ஸர்வாதார இதி ப்ரஶ்நஸ்யேதமுத்தரம் பவிஷ்யதி ।
“அநேந ஜீவேநாத்மநாநுப்ரவிஶ்ய நாமரூபே வ்யாகரவாணீ”தி சாந்தோக்ய (6.3.2) வாக்யேந, நாமரூபஸ்ருஷ்டிம் கர்தும் பரமாத்மா ஜீவேந ததந்தர்யாமிதயா ஸஹித: ஸர்கம் கரோதீத்யவகம்யதே । யதா ஸ்ருஷ்டிஸ்ததைவ ஸ்திதி:, லயோ(அ)பி । ஸர்வத்ர ஜீவேந ஸஹைவ பரமாத்மா ஸர்வம் விஶ்வம் பிபர்தி । அத உபௌ ஸர்வாதாரௌ । நாத்ர காசிதநுபபத்தி: ।
4) ஶ்ரீமத்ராமாயணே ஆரண்யகாண்டே ஶரபங்க (பஞ்சம: ஸர்க:) ஶபரீ (சதுஸ்ஸப்ததிதம: ஸர்க:) ப்ரப்ருதயோ பகவத்ப்ரஸாதம் ப்ராபுரித்யாதிகமத்ராநுஸந்தேயம் । ததைவ த்ருவோ(அ)பி பகவதநுக்ரஹபாகபூதிதிஶ்ரீவிஷ்ணுபுராணாத (ப்ரதமாம்ஶத்வாதஶாத்யாயாத) வகம்யதே ।
5) தண்டகாரண்யவாஸிநோ முநய: ஶ்ரீராமாதபயம் ப்ராப்தவந்த இத்யநுஸ்மர்தவ்யம் । ததைவ கோகுலவாஸிநோ கோபா முசுகுந்தஸுதாமேத்யாதயஶ்சேப்ஸிதாநி ஶ்ரீக்ருஷ்ணாத்ப்ராபு: ।
6) ஶ்ரீமந்நாதமுநீநாம் தௌஹித்ரஸ்ய நிர்மலதாஸஸ்ய பௌத்ர: குரூகாதீஶ: குருகைகாவலப்பநிதி த்ராவிடநாம்நா ப்ரஸித்த: யோகாநுஷ்டநே(அ)தீவ குஶல இதி குருபரம்பராத: ப்ரதீயதே । பகவந்நாதமுநிப்ரணீதயோகரஹஸ்யஸ்ய ஸாரக்ரந்தோ(அ)நேந ப்ரணீத இதி ஶ்ரூயதே பரந்து நோபலப்யதே ।
7) பகவந்தம் வாஸுதேவம் நவநீதநாட்யாசார்யஶப்தேந “ஆவிர்பவத்வநிப்ருதாபரணம் புரஸ்தாதாகுஞ்சிகைதசரணம் நிப்ருதாந்யபாதம் । தத்நா நிமந்தமுகரேண நிபத்ததாலம் நாதஸ்ய நந்தபவநே நவநீதநாட்ய”மிதி ஶ்ரீமந்நிகமாந்தமஹாதேஶிகைரநுக்ருஹீதகோபாலவிம்ஶதௌ வித்யமாநம் சதுர்தம் ஶ்லோகம் யோகவல்லீப்ரணேதா ஸ்மாரயதி ।
8) யே ஶப்தப்ரஹ்மாங்கீகுர்வந்தி தைர்மிஶ்ரிதமேவ தத்த்வஜ்ஞாநத்வேநாப்யுபகதம் பவதி । ஶப்த: ப்ரக்ருதிபரிணாமாஜ்ஜாதோ குணோ ஜடரூப ஏவ । ப்ரஹ்ம ச சிதாத்மகமேவ சிதா ஶப்தேந ஸம்ஸர்கம் நார்ஹதீதி ஶப்தப்ரஹ்மஜ்ஞாநம் மிஶ்ரிதமேவேத்யுக்தம் பவதி ।
9) ஈஶ்வரப்ரணிதாநமேவாத்ர லகுதரோபாயத்வேந நிர்திஷ்ட: । அயம் ச துரீயேத்யுச்யதே । தாரணாத்யாநஸமாதயஸ்தத்ர உபாயா இதி பாவாகணேஶேந ஸ்வகீயாயாம் யோகஸூத்ரவ்யாக்யாயாம் யோகதீபிகாநாம்ந்யாம் விவரணம் க்ருதம் । வஸ்துதஸ்து அஹம்க்ரஹோபாஸநம் வைராக்யவிவேகே, ஶ்ரத்தாதயஸ்த்ரய உபாயா ஏவாத்ராபிப்ரேதா: ।
10) ஈஶ்வரப்ரணிதாநாதித்யத்ர, ஈஶ்வரபதேந ஈஶ்வர ஈஶ்வரீ சாபிதீயேதே இதி வ்யாக்யாத்ராத்ர ப்ரதிபாத்யதே । அஸ்ய மூலம் ஶ்ரீபாஞ்சராத்ரக்ரந்தேஷுபலப்யதே । தத்யதா-
பிந்நாபிந்நா ச வர்தே(அ)ஹம் ஜ்யோத்ஸ்நேவ ஹிமதீதிதே: ।
தாவாவாம் தத்த்வமேகந்து த்விதா பூதௌ வ்யவஸ்திதௌ ॥
லக்ஷ்மீதந்த்ரே 15.10
பவத்பாவஸ்வரூபேண தத்த்வமேகமிவோதிதௌ ।
அஹிர்புத்ந்யஸம்ஹிதாயாம் 3.26
ஈஶ்வர இவ ஈஶ்வர்யபி ஜகத்ஸ்ருஷ்ட்யாதி கரோதி । தத்யதா-
ஸ்ருஷ்டிஸ்தித்யந்தகர்தாரோ விஜ்ஞாநைஶ்வர்யஶக்தய: ।
லக்ஷ்மீதந்த்ரே 4.11
11) ப்ராணாயாமாங்ககும்பகம் கேவலஸஹிதபேதா த்விவிதமித்யுச்யதே । ஸஹிதம் சதுர்தா பித்யதே । தத்யதா-
ஸூர்யோஜ்ஜாயீ ஶீதலீ ச பஸ்த்ரீ சைவ சதுர்திகா ।
பேதைரேவ ஸமம் கும்போ ய: ஸ்யாத்ஸஹிதகும்பக: ॥
யோககுண்டல்யுபநிஷத் 1.21
ஜிஹ்வயா வாயுமாக்ருஷ்ய பூர்வவத்கும்பகோதநுஶநைஸ்து ப்ராணரந்த்ராப்யாம் ரேசயேதநிலம் ஸுதீ: ॥ இதி ஶீதல்யா லக்ஷணம் தத்ரைவ த்ரிம்ஶே ஶ்லோகே உக்தம் । இயம் ரோகநிவாரணம் கரோதீத்யுத்தரஶ்லோகே யோகஶிகோபநிஷதி 1-28, 31, 55, 92 ஶ்லோகேஷு ததைவ லக்ஷணம் ரோகநிவர்தகத்வம் ச ப்ரதிபாதிதம் ।
ஹடயோகப்ரதீபிகாயாந்து கும்பகம் அஷ்டதா பிந்நமித்யுக்தம்
ததாஹி-
ஸூர்யபேதநமுஜ்ஜாயீ ஸீத்காரீ ஶீதலீ ததா ।
பஸ்த்ரிகா ப்ராமரீ மூர்சா ப்லாவிநீத்யஷ்டகும்பகா: ॥ 2.44
இதி । ஶீதல்யா லக்ஷணம் த்வேவம் த்ருஶ்யதே-
ஜிஹ்வயா வாயுமாக்ருஷ்ய பூர்வவத் கும்பஸாதநம் ।
ஶநகைர்க்ராணரந்த்ராப்யாம் ரேசயேத் பவநம் ஸுதீ: ॥ இதி 2.57
12) ஹடயோகப்ரதீபிகாயாம் ஶீத்கார்யா லக்ஷணமேவமுபலப்யதே ।
ஸீத்காம் குர்யாத் ததா வக்த்ரே க்ராணேநைவ விஜ்ரும்பிகாம் ।
ஏவமப்யாஸயோகேந காமதேவோ த்விதீயக: ॥
இதி 2.54
13) யோநிமுத்ரயா கும்பகாப்யாஸ: கர்தவ்ய இத்யுச்யதே । வஜ்ரோல்யபரநாமதேயா யோநிமுத்ரா த்யாநபிந்தூபநிஷதி 85-86 ஶ்லோகயோர்லக்ஷிதா । லக்ஷணம் வேத்தம் வர்ததே ।
கலிதோ(அ)பி யதா பிந்து: ஸம்ப்ராப்தோ யோநிமண்டலே ।
வ்ரஜத்யூர்த்வம் த்டாச்சக்த்யா நிபத்தோ யோநிமுத்ரயா ॥
இதி 85b-86a
யோகசூடாமண்யுபநிஷத்யபி ।
ஜ்வலிதோ(அ)பி யதா விந்து: ஸம்ப்ராப்தஶ்ச ஹுதாஶநம் ।
வ்ரஜத்யூர்த்வம் கத: ஶக்த்யா நிருத்தோ யோநிமுத்ரயா ॥ இதி 59
இத்யுக்தம் । இயம் ச முத்ரா யோகஸாதநாந்தர்பூதா வைஷயிகஸுகோபபோகபரதயா வர்ணிதா । கிமிதம் யுக்தம? யமநியமதத்பேதாநுஷ்டாநே நைர்பர்யமாவஹந்தோ யோகக்ரந்தகாரா ஏவமிமாம் முத்ராம் வர்ணிதவந்த இத்யஶ்ரத்தேயமேதத் । அத ஏதாத்ருஶவர்ணநஸ்ய லௌகிகோபபோகோ விஷயோ பவிதும் நார்ஹதி । தர்ஹி கேநார்தாந்தரேணேதம் ஸமாதாதும் ஸாம்ப்ரதமித்யஸ்ய ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம் தாதும் ந ஶக்யதே । அத்ர ரஹஸ்யார்தேந கேநசித்பவிதவ்யமித்யப்யுபேயம் ।
14) த்யாநரூபேஷு ஷட்கர்மஸ்வந்யதமம் த்ராடகம் லக்ஷ்யநிரீக்ஷணப்ரகாரம் வஹதி । அஸ்ய லக்ஷணமதுநா உச்யதே ।
தத்யதா-
ஔதிர்பஸ்திஸ்ததா நேதிஸ்த்ராடகம் நௌலிகம் ததா ।
கபாலபாதிஶ்சைதாநி ஷட் கர்மாணி ப்ரசக்ஷதே ॥
ஹடயோகப்ரதீபிகா 2-22
நிரீக்ஷதே நிஶ்சலத்ருஷ்ட்யா ஸூக்ஷ்மலக்ஷ்யம் ஸமாஹித ।
அஶ்ரூஸம்பாதபர்யந்தமாசார்யைஸ்த்ராடகம் ஸ்ம்ருதம் ।
ஹடயோகப்ரதீபிகா 2.31
த்ராடகேந ப்ராப்யா ரோகநிவ்ருத்திர்ஹடயோகப்ரதீபிகாயாம் 2.32 ஶ்லோகே உக்தா பவதி ।
15) ப்ரதிஷ்டாயா: பூர்வம் விக்ரஹோ ஜலே, ஸ்தலே, க்ஷீரே, வ்ருத்தச்சாயாயாம் வா கதிபயதிநாநி நிக்ஷேப்தவ்ய: । அநேநாதிவாஸாக்யகர்மணா விக்ரஹஸ்ஸுத்ருடோ பவதி । ஸப்தராத்ரபர்யந்தமித்யுபலக்ஷணம் । ஏகாஹாதாரப்ய யாவதபிமதம் தாவந்தி திநாநி தத்ர நிக்ஷேப்தவ்ய: । அஸ்ய விவரணம் பாத்மஸம்ஹிதாயாம் க்ரியாபாதே 26 தமே(அ)த்யாயே 59-82 ஶ்ரோகேஷு் த்ரஷ்டவ்யம் ।
16) பஞ்சஶாந்திமந்த்ரா:- 1. ஶம் நோ மித்ர: ஶம் வருண: । 2. ஶம் நோ மித்ர: ஶம் வருண: । 3. ஸஹ நாவவது । 4. நமோ வாசே யா சோதிதா । 5. தச்சம்யோராவ்ருணீமஹே ।
17) ஶ்ரீவிஷ்ணுபுராணே ப்ரதமாம்ஶே த்வாவிம்ஶதிதமோ(அ)த்யாயோ பூஷணாத்யாய இதி நாம்நா ப்ரதித: । லோகே யத் ஸர்வம் வித்யதே தத்விஷ்ணோரஸ்த்ரபூஷணத்வேநாத்ரோபவர்ணிதம் ।
18) ப்ரதிஷ்டார்தம் நிர்மிதஸ்ய விக்ரஹஸ்யோபசாரா: கர்தவ்யா: । வைகாநஸாகமக்ரந்தே க்ரியாதிகாரே ஸப்தவிம்ஶதேராரப்ய சதுஷ்ஷஷ்டிஸம்க்யாபர்யந்தம் பரிகணிதா: । பாத்மஸம்ஹிதாயாம் சர்யாபாதே பஞ்சமே(அ)த்யாயே ஷோடஶப்ய விம்ஶதித்மேத்யாயே ஏகாதஶாதாரப்ய த்வாத்ரிம்ஶத்ஸம்க்யாகா நிர்திஷ்டா: । பரந்து ப்ராய ஏதே ஷோடஶ இத்யேவாநுஷ்டீயந்தே । ஆவாஹநாஸநார்க்யபாத்யோபஸ்பர்ஶஸ்நாநவஸ்த்ரயஜ்ஞோபவீதகந்தபூஷாமாலாதூபதீபமதுபர்கப்ராபணவிஸர்ஜநாநி ஷோடஶோபசாரா: ।
19) த்ருஷ்டிதோஷபரிஹாரார்தம் விக்ரஹஸ்ய புரதோ தீபஸ்ய த்ரி:ப்ராமணம் நீராஜநமித்யுச்யதே । பாத்மஸம்ஹிதாயாம் க்ரியாபாதே5 அத்யாயா 77-80 தம ஶ்லோகேஷ்விதம் நிரூபிதம் பவதி । ப்ராசீநே காலே ராஜ்ஞ: புரத:, ஆயுதாநாம் புரத:, ஸ்கந்தாவாரேஷ்வபீதம் நீராஜநமநுஷ்டிதமாஸீதிதி பட்டபாணக்ருதஹர்ஷசரிதாத் ஜ்ஞாயதே ।
20) பகவந்நிவேதநார்தம் தாந்யஶாகாதீநாம் பரிமாணம் ஸாத்வஸாதுத்வம், பரிபக்வாநாம் தேஷாம் நிவேதநப்ரகாரஶ்ச வைகாநஸக்ரந்தே விமாநார்சநகல்பே த்ரிசத்வாரிம்ஶே(அ)த்யாயே, பாஞ்சராத்ரக்ரந்தேஷு விஷ்ணுதிலகே ஷஷ்டே(அ)த்யாயே, பாரமேஶ்வரஸம்ஹிதாயாமஷ்டாதஶே(அ)த்யாயே, ஸநத்குமாரஸம்ஹிதாயா: ஶிவராத்ரே பஞ்சமே(அ)த்யாயே ச ஸம்யங்நிரூபிதாநி ।
21) விக்ரஹஸ்ய ப்ரதிஷ்டாயாம் க்ரியமாணாயாம் தாந்த்ரிகமந்த்ராணாமக்ஷராணி த்வாதஶ உச்சாரயிதவ்யாநி । தேஷு ஓம், ஹாம், ஹ்ரீம், க்ரோம் இதி சத்வாரி மந்த்ரஸ்ய பீஜாக்ஷராணி । யம், ரம், லம், வம் இதி சத்வாரி ப்ருதிவ்யப்தேஜோவாயூநாம் சதுர்ணாம் பூதாநாம் ஶக்த்யக்ஷராணி । ஶம், ஷம், ஸம், ஹோம் இதி சத்வாரி அங்கமந்த்ராணாம் ஶக்த்யக்ஷராணி ।
22) ஜடீபந்த இதி கர்மணா விக்ரஹஸ்ய பீடேந ஸஹ ய: ஸம்பந்தோ வர்ததே, ஸ த்ருடீக்ரியதே । ஜடீபந்த இதி பதம் ஸாது வா நேதி வக்தும் ந ஶக்நும: । ஜட இதி சலநரஹிதமித்யர்த: । யதா பீடே விக்ரஹஶ்சலநரஹிதஸ்திஷ்டேத் ததர்தகர்மணோ ஜடீபந்த இதி நாம க்ருதம் ஸ்யாதித்யப்யூஹிதும் ஶக்யதே ।
23) யந்த்ரபந்தநமிதி ஜடீபந்தநேந ஸ்திரீக்ருதஸ்ய விக்ரஹஸ்ய விஶாலேநாத: படேந ஸம்யோஜநகர்மணோ நாம । தாந்த்ரிகயந்த்ரரசநா நாநேநாத்ர விவக்ஷிதா ।
24) ஸுத்ருடம் நிர்மிதஸ்ய விக்ரஹஸ்ய ப்ராணப்ரதிஷ்டா கார்யா । மந்த்ராக்ஷராணாமச்சாரணஜடீபந்தநயந்த்ரபந்தநைர்விக்ரஹே ப்ராணஶக்திராதீயதே । ததநந்தரம் விபண்யாம் விக்ரயார்தம் நிக்ஷிப்தாத்பௌதிகாத்விக்ரஹாதஸ்ய விஶேஷோ ஜாயதே । அயமேவ விக்ரஹ: பூஜார்தமுபகல்ப்ய: ।
25) ஆத்மா ஜ்ஞாநமய: । தஸ்மிந் ப்ராஹ்யாப்யந்தரைரர்தை: கரணத்வாரா ஜ்ஞாநம் ஜந்யதே । ததா தஜ்ஜ்ஞாநமாத்மநோ தர்மபூதம் பவதி ।
ந்யாயா:
லௌகிகவைதிகபேதேந ந்யாயா பஹவோ பர்தந்தே । ஸந்மார்கப்ரவர்தநார்தம் ந்யாய: நீதிபோதகவாக்யரூப: ப்ரயுஜ்யதே । யோகவல்ல்யாமாசார்யா: ஸ்வேந ப்ரதிபாதிதாநாமபிப்ராயம் ஸ்பஷ்டமிதரேப்ய வேதயிதும் ந்யாயாந் ப்ரயுங்க்தே । அதோ நிர்திஷ்டா ந்யாயாஸ்தத்ர தத்ர உக்தா: ।
1. ப்ராரப்தகர்ம போகே விநா ந க்ஷீயத இதி ந்யாய ப்ரதமபாதஸ்தஸ்யாஷ்டாதஶஸூத்ரவிவரணே உதாஹ்ருதம் । ஸ்வஜீவிதகால
ஏவ ஸ்வகர்ம பகவத்த்யாநரூபமபி ஜீவேந கர்தவ்யமேவ । நோ சேத் விமுக்திர்ந ஸ்யாதேவ ।
2. கீதாயாம் ச யம் யம் பாவமிதி லோக உக்த: । தஸ்யாஶ்ச யோ யாத்ருஶம் ஜந்ம அதவா பாவம் ஸ்மரந்நேவ தேஹம் த்யஜதி ஸ புநர்ஜந்ம தாத்ருஶமேவ ப்ராப்நோதி । ஸா ப்ராப்திஶ்ச பூர்வமபிலஷிதம் ப்ராப்துமிஷ்யமாணம் ஜந்ம அதவா பாவமநுருத்யைவ வர்ததே । அயம் ஶ்லோகோ ந்யாயத்வேந பரிக்ருஹீத: । அயம் ச தத்க்ரதும் ந்யாயம் (சா.உ.3.14.1) ஸ்மாரயதி । (1.30)
3. காரணவிஜ்ஞாநந்யாய: । மிதஸ்ஸம்பத்தவஸ்துஷு, ஏகஸ்மிந் த்ருஷ்டிபதம் ப்ராப்தே, தத்ஸம்பத்தமந்யத்வஸ்து ததாநீம் ஸ்மர்யதே । பரமாத்மநா விரஹிதே ஜீவே அஹம்க்ரஹோபஸநயா ப்ரத்யக்ஷீக்ருதே ததவிநாபூத: பரமாத்மாபி ஸ்ம்ருதிபதமாபததி । அதோ ஜீவ இத்யுக்தே பரமாத்மவிஶிஷ்டோ ஜீவ ஏவ க்ராஹ்ய இத்யர்த: ।
4. தந்த்ரயுக்தி: । அநுக்தமந்யதோ க்ராஹ்யமிதி தந்த்ரயுக்திஷ்வநேகேஷ்வந்யதமைஷா । கஸ்மிம்ஶ்சிச்சாஸ்த்ரே யதநுக்தம் பவாதி, பரந்து ததவஶ்யமபேக்ஷ்யதே, ததா ததந்யஸ்மிந் ஶாஸ்த்ரே யத்யுபலப்தம், தத் க்ராஹ்யமேவ । யோகாசரணஸ்ய பஹவோ(அ)ந்தராயா உபரோதகா பவந்தி । தே நிஸ்ஸாரயிதவ்யா: । ததர்தமுபாயா ந கேவலம் யோகக்ரந்தேப்ய: (1.30), ஏதத்விஷயப்ரதிபாதகக்ரந்தாந்தரேப்யோ(அ)பி க்ரஹீதவ்யா: ।
வித்யா:
யோகவல்ல்யாம் வ்யாக்யாத்ரா சதஸ்ரோ ப்ரஹ்மவித்யா நாம்நா நிர்திஷ்டா: । உபநிஷத்யு த்வாத்ரிம்ஶத்ப்ரஹ்மவித்யா: ப்ரஹ்மோபாஸநாதேமுக்தா பவந்தி । ஏதா: பரஸ்பரம் விலக்ஷணா; ப்ரத்யேகம் த்யேயதயா ஏதாஸாம் கஶ்சநார்தோ விஹித: । ஸர்வாப்யேதா மோக்ஷோபாயபூதா ஏவேதி வேதாந்திநாம் ஸித்தாந்த: ।
1. சாந்தோக்யே ஸப்தமே(அ)த்யாயே பூமவித்யா உபவர்ணிதா । பூமஶப்தேந ப்ரஹ்ம ஏவ வாச்யோ ந து ஜீவ இதி ப்ரக்யாப்யத அஸ்மிந்நத்யாயே । சித்தபதம் பந்தநாவஸ்தாயாம் ஸ்திதம் ஜீவமேவ போதயதீதி வ்யாக்யாதா சதுர்தஸூத்ரவ்ருத்தௌ ஆவேதயதி ।
2. ஶாண்டில்யவித்யா-சாந்தோக்யே த்ருதீயே சதுர்தஶவிபாகே மநோமயம் ப்ரஹ்ம பரிஶுத்தமநஸா க்ராஹ்யமித்யுக்தம் । ப்ருஹதாரண்யகே (5.6) சைததேவ ப்ரதிபாதிதம் । யோகவல்ல்யாம் நவமஸூத்ரவ்ருத்தௌ அஸ்ய விவரணம் க்ருதம் ।
3. ப்ரதர்தநவித்யா திவோதாஸபுத்ரம் ப்ரதர்தநமிந்த்ரோ து:கவிமோசநாய ப்ரதமதோ மாமுபாஸ்ஸ்வேதி நிர்திதேஶ । முத்ரிதோபநிஷத்க்ரந்தே “மாமேவ விஜாநீஹி” இதி வாக்யமேவ த்ருஶ்யதே ।
4. ஸத்வித்யா-ஸதேவ ஸோம்ய இதமக்ர ஆஸீதிதி புத்ரம் ஶ்வேதகேதும் ஶிக்ஷயந்நாருணி: புத்ராய ஸ்வப்நாந்தஸ்ய தத்த்வம் வர்ணயாமாஸேதி சாந்தோக்யே (6.8.1) ப்ரதிபாதிதம் । யோகவல்ல்யாமியம் வித்யா அஷ்டத்ரிஶம்ஸூத்ரவ்யாக்யாநே(அ)பிஹிதா ।
5. ஸர்வம் ஸாபவதமித்யஸ்ய ந்யாயஸ்யேஶ்வரப்ரணிதாநாத்வேத்யேதத்ஸூத்ரம் ஜ்ஞாபகம் பவதி । சித்தவ்ருத்திநிரோத: கர்தவ்ய இத்யுத்ஸர்க: । ஈஶ்வரப்ரணிதாநாத்வேத்யேததபவாதோ பவதி ।