ದುಃಖತ್ರಯಾಭಿಘಾತಾಜ್ಜಿಜ್ಞಾಸಾ ತದಭಿಘಾತಕೇ ಹೇತೌ ।
ದೃಷ್ಟೇ ಸಾಽಪಾರ್ಥಾ ಚೇನ್ನೈಕಾನ್ತಾತ್ಯನ್ತತೋಽಭಾವಾತ್ ॥೧ ॥
ದೃಷ್ಟವದಾನುಶ್ರವಿಕಃ ಸ ಹ್ಯವಿಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತಿಶಯಯುಕ್ತಃ ।
ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಜ್ಞವಿಜ್ಞಾನಾತ್ ॥ ೨॥
ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿರವಿಕೃತಿರ್ಮಹದಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಯಃ ಸಪ್ತ ।
ಷೋಡಶಕಸ್ತು ವಿಕಾರೋ ನ ಪ್ರಕೃತಿರ್ನ ವಿಕೃತಿಃ ಪುರುಷಃ ॥ ೩॥
ದೃಷ್ಟಮನುಮಾನಮಾಪ್ತವಚನಂ ಚ, ಸರ್ವಪ್ರಮಾಣಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್ ।
ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರಮಾಣಮಿಷ್ಟಂ, ಪ್ರಮೇಯಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರಮಾಣಾದ್ಧಿ ॥ ೪ ॥
ಪ್ರತಿವಿಷಯಾಧ್ಯವಸಾಯೋ ದೃಷ್ಟಂ, ತ್ರಿವಿಧಮನುಮಾನಮಾಖ್ಯಾತಮ್ ।
ತಲ್ಲಿಙ್ಗಲಿಙ್ಗಿಪೂರ್ವಕಮ್, ಆಪ್ತಶ್ರುತಿರಾಪ್ತವಚನಂ ಚ ॥ ೫ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯತಸ್ತು ದೃಷ್ಟಾದತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿರನುಮಾನಾತ್ ।
ತಸ್ಮಾದಪಿ ಚಾಸಿದ್ಧಂ ಪರೋಕ್ಷಮಾಪ್ತಾಗಮಾತ್ ಸಿದ್ಧಮ್ ॥ ೬ ॥
ಅತಿದೂರಾತ್ ಸಾಮೀಪ್ಯಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾಘಾತಾನ್ಮನೋಽನವಸ್ಥಾನಾತ್ ।
ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ ವ್ಯವಧಾನಾದಭಿಭವಾತ್ ಸಮಾನಾಭಿಹಾರಾಚ್ಚ ॥ ೭ ॥
ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ತದನುಪಲಬ್ಧಿರ್ನಾಭಾವಾತ್, ಕಾರ್ಯತಸ್ತದುಪಲಬ್ಧಿಃ ।
ಮಹದಾದಿ ತಚ್ಚ ಕಾರ್ಯಂ, ಪ್ರಕೃತಿವಿರೂಪಂ ಸರೂಪಂ ಚ ॥ ೮ ॥
ಅಸದಕರಣಾದುಪಾದಾನಗ್ರಹಣಾತ್, ಸರ್ವಸಮ್ಭವಾಭಾವಾತ್ ।
ಶಕ್ತಸ್ಯ ಶಕ್ಯಕರಣಾತ್, ಕಾರಣಭಾವಾಚ್ಚ, ಸತ್ಕಾರ್ಯಮ್ ॥೯ ॥
ಹೇತುಮದನಿತ್ಯಮವ್ಯಾಪಿ ಸಕ್ರಿಯಮನೇಕಮಾಶ್ರಿತಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ ।
ಸಾವಯವಂ ಪರತನ್ತ್ರಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಪರೀತಮವ್ಯಕ್ತಮ್ ॥ ೧೦ ॥
ತ್ರಿಗುಣಮವಿವೇಕಿ ವಿಷಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯಮಚೇತನಂ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿ ।
ವ್ಯಕ್ತಂ ತಥಾ ಪ್ರಧಾನಂ, ತದ್ವಿಪರೀತಸ್ತಥಾ ಚ ಪುಮಾನ್ ॥ ೧೧ ॥
ಪ್ರೀತ್ಯಪ್ರೀತಿವಿಷಾದಾತ್ಮಕಾಃ ಪ್ರಕಾಶಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಯಮಾರ್ಥಾಃ ।
ಅನ್ಯೋಽನಾಭಿಭವಾಶ್ರಯಜನನಮಿಥುನವೃತ್ತಯಶ್ಚ ಗುಣಾಃ ॥೧೨॥
ಸತ್ತ್ವಂ ಲಘು ಪ್ರಕಾಶಕಮಿಷ್ಟಮುಪಷ್ಟಮ್ಭಕಂ ಚಲಂ ಚ ರಜಃ ।
ಗುರು ವರಣಕಮೇವ ತಮಃ ಪ್ರದೀಪವಚ್ಚಾರ್ಥತೋ ವೃತ್ತಿಃ ॥ ೧೩ ॥
ಅವಿವೇಕ್ಯಾದಿಃ ಸಿದ್ಧಃ ತ್ರೈಗುಣ್ಯಾತ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾಭಾವಾತ್ ।
ಕಾರಣಗುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾವ್ಯಕ್ತಮಪಿ ಸಿದ್ಧಮ್ ॥ ೧೪ ॥
ಭೇದಾನಾಂ ಪರಿಮಾಣಾತ್, ಸಮನ್ವಯಾತ್, ಶಕ್ತಿತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೇಶ್ಚ ।
ಕಾರಣಕಾರ್ಯವಿಭಾಗಾತ್, ಅವಿಭಾಗಾದ್ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯಸ್ಯ ॥ ೧೫ ॥
ಕಾರಣಮಸ್ತ್ಯವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತ್ರಿಗುಣತಃ ಸಮುದಯಾಚ್ಚ ।
ಪರಿಣಾಮತಃ ಸಲಿಲವತ್ ಪ್ರತಿಪ್ರತಿಗುಣಾಶ್ರಯವಿಶೇಷಾತ್ ॥ ೧೬ ॥
ಸಂಘಾತಪರಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ತ್ರಿಗುಣಾದಿವಿಪರ್ಯಯಾದಧಿಷ್ಠಾನಾತ್ ।
ಪುರುಷೋಽಸ್ತಿ ಭೋಕ್ತೃಭಾವಾತ್ ಕೈವಲ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇಶ್ಚ ॥ ೧೭ ॥
ಜನನಮರಣಕರಣಾನಾಂ ಪ್ರತಿನಿಯಮಾದಯುಗಪತ್ಪ್ರವೃತ್ತೇಶ್ಚ ।
ಪುರುಷಬಹುತ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ ತ್ರಿಗುಣ್ಯವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚೈವ ॥೧೮ ॥
ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಸಾಕ್ಷಿತ್ವಮಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ।
ಕೈವಲ್ಯಂ ಮಾಧ್ಯಸ್ಥ್ಯಂ ದ್ರಷ್ಟೃತ್ವಮಕರ್ತೃಭಾವಶ್ಚ ॥ ೧೯ ॥
ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸಂಯೋಗಾದಚೇತನಂ ಚೇತನಾವದಿವ ಲಿಙ್ಗಮ್ ।
ಗುಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಚ ತಥಾ ಕರ್ತೇವ ಭವಯುದಾಸೀನಃ ॥ ೨೦ ॥
ಪುರುಷಸ್ಯ ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಕೈವಲ್ಯಾರ್ಥಂ ತಥಾ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ।
ಪಙ್ಗ್ವನ್ಧವದುಭಯೋರಪಿ ಸಂಯೋಗಾಸ್ತತ್ಕೃತಃ ಸರ್ಗಃ ॥ ೨೧ ॥
ಪ್ರಕೃತೇರ್ಮಹಾನ್, ತತೋಽಹಙ್ಕಾರಃ, ತಸ್ಮಾದ್ಗಣಶ್ಚ ಷೋಡಶಕಃ ।
ತಸ್ಮಾದಪಿ ಷೋಡಶಕಾತ್ ಪಞ್ಚಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಭೂತಾನಿ ॥ ೨೨ ॥
ಅಧ್ಯವಸಾಯೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಧರ್ಮೋ ಜ್ಞಾನಂ ವಿರಾಗ ಐಶ್ವರ್ಯಮ್ ।
ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮೇತದ್ರೂಪಂ ತಾಮಸಮಸ್ಮಾದ್ವಿಪರ್ಯಸ್ತಮ್ ॥ ೨೩ ॥
ಅಭಿಮಾನೋಽಹಙ್ಕಾರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿವಿಧಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸರ್ಗಃ ।
ಏಕಾದಶಕಶ್ಚ ಗಣಸ್ತನ್ಮಾತ್ರಃ ಪಞ್ಚಕಶ್ಚೈವ ॥ ೨೪ ॥
ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಏಕಾದಶಕಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ವೈಕೃತಾದಹಙ್ಕಾರಾತ್ ।
ಭೂತಾದೇಸ್ತನ್ಮಾತ್ರಃ ಸ ತಾಮಸಃ, ತೈಜಸಾದುಭಯಮ್ ॥ ೨೫ ॥
ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚಕ್ಷುಃಶ್ರೋತ್ರಘ್ರಾಣರಸನಸ್ಪರ್ಶನಕಾನಿ ।
ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಾನ್ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾಹುಃ ॥ ೨೬ ॥
ಉಭಯಾತ್ಮಕಮತ್ರ ಮನಃ ಸಂಕಲ್ಪಕಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚ ಸಾಧ್ಯರ್ಮ್ಯಾತ್ ।
ಗುಣಪರಿಣಾಮವಿಶೇಷಾನ್ನಾನಾತ್ವಂ ಬಾಹ್ಯಭೇದಾಶ್ಚ ॥ ೨೭ ॥
ಶಾಬ್ದಾದಿಷು ಪಞ್ಚಾನಾಮಾಲೋಚನಮಾತ್ರಮಿಷ್ಯತೇ ವೃತ್ತಿಃ ।
ವಚನಾದಾನವಿಹರಣೋತ್ಸರ್ಗಾನನ್ದಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್ ॥ ೨೮ ॥
ಸ್ವಾಲಕ್ಷಣ್ಯಂ ವೃತ್ತಿಸ್ತ್ರಯಸ್ಯ ಸೈಷಾ ಭವತ್ಯಸಾಮಾನ್ಯಾ ।
ಸಾಮಾನ್ಯಕರಣವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಾಣಾದ್ಯಾ ವಾಯವಃ ಪಞ್ಚ ॥ ೨೯ ॥
ಯುಗಪಚ್ಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯ ತು ವೃತ್ತಿಃ ಕ್ರಮಶಶ್ಚ ತಸ್ಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ।
ದೃಷ್ಟೇ ತಥಾಽಪ್ಯದೃಷ್ಟೇ ತ್ರಯಸ್ಯ ತತ್ಪೂರ್ವಿಕಾ ವೃತ್ತಿಃ ॥ ೩೦ ॥
ಸ್ವಾಂ ಸ್ವಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಪರಸ್ಪರಾಕೂತಹೇತುಕಾಂ ವೃತ್ತಿಮ್ ।
ಪುರುಷಾರ್ಥಾ ಏವ ಹೇತುರ್ನ ಕೇನಚಿತ್ಕಾರ್ಯತೇ ಕರಣಮ್ ॥ ೩೧ ॥
ಕರಣಂ ತ್ರಯೋದಶವಿಧಂ ತದಾಹರಣಧಾರಣಪ್ರಕಾಶಕರಮ್ ।
ಕಾರ್ಯಂ ಚ ತಸ್ಯ ದಶಧಾಽಽಹಾರ್ಯಂ ಧಾರ್ಯಂ ಪ್ರಕಾಶ್ಯಂ ಚ ॥ ೩೨ ॥
ಅನ್ತಃಕರಣಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ದಶಧಾ ಬಾಹ್ಯಂ ತ್ರಯಸ್ಯ ವಿಷಯಾಖ್ಯಮ್ ।
ಸಾಮ್ಪ್ರತಕಾಲಂ ಬಾಹ್ಯಂ ತ್ರಿಕಾಲಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಕರಣಮ್ ॥ ೩೩ ॥
ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚ ವಿಶೇಷಾವಿಶೇಷವಿಷಯಿಣೀ ।
ವಾಗ್ಭವತಿ ಶಬ್ದವಿಷಯಾ ಶೇಷಾಣಿ ತು ಪಞ್ಚವಿಷಯಾಣಿ ॥ ೩೪ ॥
ಸಾನ್ತಃಕರಣಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಸರ್ವಂ ವಿಷಯಮವಗಾಹತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ।
ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರಣಂ ದ್ವಾರಿ ದ್ವಾರಾಣಿ ಶೇಷಾಣಿ ॥ ೩೫ ॥
ಏತೇ ಪ್ರದೀಪಕಲ್ಪಾಃ ಪರಸ್ಪರವಿಲಕ್ಷಣಾ ಗುಣವಿಶೇಷಾಃ ।
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕಾಶ್ಯ ಬುದ್ಧೌ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ॥ ೩೬ ॥
ಸರ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಭೋಗಂ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಾಧಯತಿ ಬುದ್ಧಿಃ ।
ಸೈವ ಚ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ಪುನಃ ಪ್ರಧಾನಪುರುಷಾನ್ತರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮ್ ॥ ೩೭ ॥
ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯವಿಶೇಷಾಃ ತೇಭ್ಯೋ ಭೂತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಭ್ಯಃ ।
ಏತೇ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಶೇಷಾಃ ಶಾನ್ತಾ ಘೋರಾಶ್ಚ ಮೂಢಾಶ್ಚ ॥ ೩೮ ॥
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಮಾತಾಪಿತೃಜಾಃ ಸಹ ಪ್ರಭೂತೈಸ್ತ್ರಿಧಾ ವಿಶೇಷಾಃ ಸ್ಯುಃ ।
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ತೇಷಾಂ ನಿಯತಾ ಮಾತಾಪಿತೃಜಾ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ॥ ೩೯ ॥
ಪೂರ್ವೋತ್ಪನ್ನಮಸಕ್ತಂ ನಿಯತಂ ಮಹದಾದಿಸೂಕ್ಷ್ಮಪರ್ಯನ್ತಮ್ ।
ಸಂಸರತಿ ನಿರುಪಭೋಗಂ ಭಾವೈರಧಿವಾಸಿತಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ ॥ ೪೦ ॥
ಚಿತ್ರಂ ಯಥಾಶ್ರಯಮೃತೇ ಸ್ಥಾಣ್ವಾದಿಭ್ಯೋ ಯಥಾ ವಿನಾ ಛಾಯಾ ।
ತದ್ವದ್ವಿನಾಽವಿಶೇಷೈಃ ನ ತಿಷ್ಠತಿ ನಿರಾಶ್ರಯಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ ॥ ೪೧॥
ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುಕಮಿದಂ ನಿಮಿತ್ತನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ।
ಪ್ರಕೃತೇರ್ವಿಭುತ್ವಯೋಗಾತ್ ನಟವದ್ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ಲಿಙ್ಗಮ್ ॥ ೪೨ ॥
ಸಾಂಸಿದ್ಧಿಕಾಶ್ಚ ಭಾವಾಃ ಪ್ರಾಕೃತಿಕಾ ವೈಕೃತಿಕಾಶ್ಚ ಧರ್ಮಾದ್ಯಾಃ ।
ದೃಷ್ಟಾಃ ಕರಣಾಶ್ರಯಿಣಃ ಕಾರ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಶ್ಚ ಕಲಲಾದ್ಯಾಃ ॥ ೪೩ ॥
ಧರ್ಮೇಣ ಗಮನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಗಮನಮಧಸ್ತಾದ್ ಭವತ್ಯಧರ್ಮೇಣ ।
ಜ್ಞಾನೇನ ಚಾಪವರ್ಗೋ ವಿಪರ್ಯಯಾದಿಷ್ಯತೇ ಬನ್ಧಃ ॥ ೪೪ ॥
ವೈರಾಗ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಲಯಃ ಸಂಸಾರೋ ಭವತಿ ರಾಜಸಾದ್ರಾಗಾತ್ ।
ಐಶ್ವರ್ಯಾದವಿಘಾತೋ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ತದ್ವಿಪರ್ಯಾಸಃ ॥ ೪೫ ॥
ಏಷ ಪ್ರತ್ಯಯಸರ್ಗೋ ವಿಪರ್ಯಯಾಶಕ್ತಿತುಷ್ಟಿಸಿದ್ಧ್ಯಾಖ್ಯಃ ।
ಗುಣವೈಷಮ್ಯವಿಮರ್ದ್ದೇನ ತಸ್ಯ ಭೇದಾಸ್ತು ಪಞ್ಚಾಶತ್ ॥ ೪೬ ॥
ಪಞ್ಚ ವಿಪರ್ಯಯಭೇದಾ ಭವನ್ತ್ಯಶಕ್ತಿಶ್ಚ ಕರಣವೈಕಲ್ಯಾತ್ ।
ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭೇದಾ ತುಷ್ಟಿರ್ನವಧಾಽಷ್ಟಧಾ ಸಿದ್ದಿಃ ॥ ೪೭ ॥
ಭೇದಸ್ತಮಸೋಽಷ್ಟವಿಧೋ ಮೋಹಸ್ಯ ಚ, ದಶವಿಧೋ ಮಹಾಮೋಹಃ ।
ತಾಮಿಸ್ರೋಽಷ್ಟಾದಶಧಾ, ತಥಾ ಭವತ್ಯನ್ಧತಾಮಿಸ್ರಃ ॥ ೪೮ ॥
ಏಕಾದಶೇನ್ದ್ರಿಯವಧಾಃ ಸಹ ಬುದ್ಧಿವಧೈರಶಕ್ತಿರುದ್ದಿಷ್ಟಾ ।
ಸಪ್ತದಶ ವಧಾ ಬುದ್ಧೇರ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ತುಷ್ಟಿಸಿದ್ಧೀನಾಮ್ ॥ ೪೯ ॥
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯುಪಾದಾನಕಾಲಭಾಗ್ಯಾಖ್ಯಾಃ ।
ಬಾಹ್ಯಾ ವಿಷಯೋಪರಮಾತ್ ಪಞ್ಚ, ನವ ತುಷ್ಟಯೋಽಭಿಹಿತಾಃ ॥ ೫೦ ॥
ಊಹಃ ಶಬ್ದೋಽಧ್ಯಯನಂ ದುಃಖವಿಘಾತಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸುಹೃತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ।
ದಾನಂ ಚ ಸಿದ್ಧಯೋಽಷ್ಟೌ ಸಿದ್ಧೇಃ ಪೂರ್ವೋಽಙ್ಕುಶಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ॥ ೫೧ ॥
ನ ವಿನಾ ಭಾವೌರ್ಲಿಙ್ಗಂ ನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಭಾವನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ।
ಲಿಙ್ಗಾಖ್ಯೋ ಭಾವಾಖ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ದ್ವಿವಿಧಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸರ್ಗಃ ॥ ೫೨ ॥
ಅಷ್ಟವಿಕಲ್ಪೋ ದೈವಸ್ತೈರ್ಯಗ್ಯೋನಶ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ಭವತಿ ।
ಮಾನುಷಶ್ಚೈಕವಿಧಃ ಸಮಾಸತೋಽಯಂ ತ್ರಿಧಾ ಸರ್ಗಃ ॥ ೫೩ ॥
ಊರ್ಧ್ವಂ ಸತ್ತ್ವವಿಶಾಲಸ್ತಮೋವಿಶಾಲಶ್ಚ ಮೂಲತಃ ಸರ್ಗಃ ।
ಮಧ್ಯೇ ರಜೋವಿಶಾಲೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಃ ॥ ೫೪ ॥
ತತ್ರ ಜರಾಮರಣಕೃತಂ ದುಃಖಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಚೇತನಃ ಪುರುಷಃ ।
ಲಿಙ್ಗಸ್ಯಾವಿನಿವೃತ್ತೇಃ, ತಸ್ಮಾದ್ ದುಃಖಂ ಸ್ವಭಾವೇನ ॥ ೫೫ ॥
ಇತ್ಯೇಷ ಪ್ರಕೃತಿಕೃತೌ ಮಹದಾದಿವಿಶೇಷಭೂತಪರ್ಯನ್ತಃ ।
ಪ್ರತಿಪುರುಷವಿಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಸ್ವಾರ್ಥ ಇವ ಪರಾರ್ಥ ಆರಮ್ಭಃ ॥ ೫೬ ॥
ವತ್ಸವಿವೃದ್ಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಯಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಜ್ಞಸ್ಯ ।
ಪುರುಷವಿಮೋಕ್ಷನಿಮಿತ್ತಂ ತಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ॥ ೫೭ ॥
ಔತ್ಸುಕ್ಯನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಯಥಾ ಕ್ರಿಯಾಸು ಪ್ರವರ್ತತೇ ಲೋಕಃ ।
ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತದ್ವದವ್ಯಕ್ತಮ್ ॥ ೫೮ ॥
ರಙ್ಗಸ್ಯ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ನಿವರ್ತತೇ ನರ್ತಕೀ ಯಥಾ ನೃತ್ಯಾತ್ ।
ಪುರುಷಸ್ಯ ತಥಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಕಾಶ್ಯ ವಿನಿವರ್ತತೇ ಪ್ರಕೃತಿಃ ॥ ೫೯ ॥
ನಾನಾವಿಧೈರುಪಾಯೈರುಪಕಾರಿಣ್ಯನುಪಕಾರಿಣಃ ಪುಂಸಃ ।
ಗುಣವತ್ಯಗುಣಸ್ಯ ಸತಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಥಮಪಾರ್ಥಕಂ ಚರತಿ ॥ ೬೦ ॥
ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸುಕುಮಾರತರಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಸ್ತೀತಿ ಮೇ ಮತಿರ್ಭವತಿ ।
ಯಾ ದೃಷ್ಟಾಸ್ಮೀತಿ ಪುನರ್ನ ದರ್ಶನಮುಪೈತಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ॥ ೬೧ ॥
ತಸ್ಮಾನ್ನ ಬಧ್ಯತೇ ನಾಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ ನಾಪಿ ಸಂಸರತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ।
ಸಂಸರತಿ ಬಧ್ಯತೇ ಮುಚ್ಯತೇ ಚ ನಾನಾಶ್ರಯಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ॥ ೬೨ ॥
ರೂಪೈಃ ಸಪ್ತಭಿರೇವ ತು ಬಧ್ನಾತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ।
ಸೈವ ಚ ಪುರುಷಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿ ವಿಮೋಚಯತ್ಯೇಕರೂಪೇಣ ॥ ೬೩ ॥
ಏವಂ ತತ್ತ್ವಾಭ್ಯಾಸಾನ್ನಾಸ್ಮಿ ನ ಮೇ ನಾಹಮಿತ್ಯಪರಿಶೇಷಮ್ ।
ಅವಿಪರ್ಯಯಾದ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಕೇವಲಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಮ್ ॥ ೬೪ ॥
ತೇನ ನಿವೃತ್ತಪ್ರಸವಾಮರ್ಥವಶಾತ್ ಸಪ್ತರೂಪವಿನಿವೃತ್ತಾಮ್ ।
ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪಶ್ಯತಿ ಪುರುಷಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವದವಸ್ಥಿತಃ ಸ್ವಸ್ಥಃ ॥ ೬೫ ॥
ರಙ್ಗಸ್ಥ ಇತ್ಯುಪೇಕ್ಷಕ ಏಕೋ ದೃಷ್ಟಾಹಮಿತ್ಯುಪರಮತ್ಯೇಕಾ ।
ಸತಿ ಸಂಯೋಗೇಽಪಿ ತಯೋಃ ಪ್ರಯೋಜನಂ ನಾಸ್ತಿ ಸರ್ಗಸ್ಯ ॥ ೬೬ ॥
ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಾಧಿಗಮಾದ್ಧರ್ಮಾದೀನಾಮಕಾರಣಪ್ರಾಪ್ತೌ ।
ತಿಷ್ಠತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಶಾಚ್ಚಕ್ರಭ್ರಮಣವದ್ಧೃತಶರೀರಃ ॥ ೬೭ ॥
ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶರೀರಭೇದೇ ಚರಿತಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನವಿನಿವೃತ್ತೌ ।
ಐಕಾನ್ತಿಕಮಾತ್ಯನ್ತಿಕಮುಭಯಂ ಕೈವಲ್ಯಮಾಪ್ನೋತಿ ॥ ೬೮ ॥
ಪುರುಷಾರ್ಥಜ್ಞಾನಮಿದಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ ಸಮಾಖ್ಯಾತಮ್ ।
ಸ್ಥಿತ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಲಯಾಶ್ಚಿನ್ತ್ಯನ್ತೇ ಯತ್ರ ಭೂತಾನಾಮ್ ॥ ೬೯ ॥
ಸಾಂಖ್ಯಂ ಕಪಿಲಮುನಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಂಸಾರವಿಮುಕ್ತಿಕಾರಣಂ ಹಿ ।
ಯತ್ರೈತಾಃ ಸಪ್ತತಿರಾರ್ಯಾ ಭಾಷ್ಯಂ ಚಾತ್ರ ಗೌಡಪಾದಕೃತಮ್ ॥
ಏತತ್ಪವಿತ್ರಮಗ್ನ್ಯಂ ಮುನಿರಾಸುರಯೇಽನುಕಮ್ಪಯಾ ಪ್ರದದೌ ।
ಆಸುರಿರಪಿ ಪಞ್ಚಶಿಖಾಯ ತೇನ ಚ ಬಹುಧಾ ಕೃತಂ ತನ್ತ್ರಮ್ ॥ ಅ ॥
ಶಿಷ್ಯಪರಮ್ಪರಯಾಽಽಗತಮೀಶ್ವರಕೃಷ್ಣೇನ ಚೈತದಾರ್ಯಾಭಿಃ ।
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಮಾರ್ಯಮತಿನಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಮ್ ॥ ಆ॥
ಸಪ್ತತ್ಯಾಂ ಕಿಲ ಯೇಽರ್ಥಾಸ್ತೇಽರ್ಥಾಃ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಷಷ್ಟಿತನ್ತ್ರಸ್ಯ ।
ಆಖ್ಯಾಯಿಕಾವಿರಹಿತಾಃ ಪರವಾದವಿವರ್ಜಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ॥ ಇ ॥
ಅ । ಅನ್ವಯಃ । - ಮುನಿಃ ಏತತ್ ಅಗ್ನ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮ್ ಅನುಕಮ್ಪಯಾ ಆಸುರಯೇ ಪ್ರದದೌ । ಆಸುರಿರಪಿ ಪಞ್ಚಶಿಖಾಯ (ಪ್ರದದೌ) ತೇನ ಚ ಬಹುಧಾ ತನ್ತ್ರಂ ಕೃತಮ್ ।
ಆ । ಅನ್ವಯಃ । - ಶಿಷ್ಯಪರಮ್ಪರಯಾ ಆಗತಮ್ ಏತತ್ ಆರ್ಯಮತಿನಾ ಈಶ್ವರಕೃಷ್ಣೇನ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಂ ಸಮ್ಯಗ್ ವಿಜ್ಞಾಯ ಆರ್ಯಾಭಿಃ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಮ್ ।
ಇ । ಅನ್ವಯಃ । -ಸಪ್ತತ್ಯಾಂ ಯೇ ಅರ್ಥಾಃ ಕಿಲ ತೇ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಷಷ್ಟಿತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಅರ್ಥಾಃ ಆಖ್ಯಾಯಿಕಾವಿರಹಿತಾಃ ಪರವಾದವಿವರ್ಜಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ।
ಸಮಾಪ್ತಾ ಇಮಾಃ ಸಗೌಡಪಾದಭಾಷ್ಯಾಃ ಸಾಂಖ್ಯಕಾರಿಕಾಃ ॥
